Tàu Iran bị Mỹ bắt giữ có thể đang chở thiết bị 'lưỡng dụng'

Hình ảnh tàu chở hàng M/V Touska mang cờ Iran khi tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường Aegis lớp Arleigh Burke USS Spruance của Hải quân Mỹ thực hiện việc đánh chặn tại vị trí được xác định là phía bắc Biển Arab, trong ảnh chụp màn hình từ một video được đăng ngày 19/4. Ảnh: Reuters.

Tàu container treo cờ Iran Touska, bị lực lượng Mỹ lên tàu kiểm soát và bắt giữ hôm Chủ nhật, nhiều khả năng đang chở các mặt hàng “lưỡng dụng” — có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự — Reuters các nguồn an ninh hàng hải cho biết hôm đầu tuần.

Con tàu cỡ nhỏ này thuộc tập đoàn vận tải biển Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRISL), vốn đang chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ. Tàu đã bị kiểm soát ngoài khơi cảng Chabahar của Iran ở Vịnh Oman và lần cuối phát tín hiệu vị trí vào lúc 13h08 ngày 20/4, theo dữ liệu theo dõi tàu trên nền tảng Marine Traffic.

Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM) cho biết thủy thủ đoàn tàu Touska đã không tuân thủ các cảnh báo lặp đi lặp lại trong suốt 6 giờ và con tàu đã vi phạm lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt.

Các nguồn tin an ninh, yêu cầu giấu tên, cho biết đánh giá ban đầu cho thấy con tàu nhiều khả năng chở hàng hóa lưỡng dụng sau hành trình từ châu Á.

Một nguồn tin cho biết tàu này trước đó cũng từng vận chuyển các mặt hàng bị coi là lưỡng dụng.

Các nguồn không cung cấp chi tiết cụ thể, nhưng CENTCOM đã liệt kê các mặt hàng như kim loại, đường ống và linh kiện điện tử — những loại hàng hóa có thể được sử dụng cho cả mục đích công nghiệp và quân sự — có thể bị thu giữ.

Bộ Ngoại giao Iran chưa phản hồi ngay lập tức trước đề nghị bình luận.

Quân đội Iran cho biết con tàu đang trên hành trình đi từ Trung Quốc và cáo buộc Mỹ thực hiện “hành vi cướp biển có vũ trang”, theo truyền thông nhà nước đưa tin hôm đầu tuần. Tehran cũng tuyên bố sẵn sàng đối đầu với lực lượng Mỹ trước “hành động gây hấn trắng trợn”, nhưng bị hạn chế do trên tàu có gia đình của các thủy thủ.

Washington đã áp đặt trừng phạt đối với IRISL từ cuối năm 2019, gọi đây là “hãng vận tải ưa thích của các mạng lưới phổ biến vũ khí và các đại lý mua sắm”, bao gồm việc vận chuyển hàng hóa phục vụ chương trình tên lửa đạn đạo của Iran.

Một nguồn tin cho biết thủy thủ đoàn tàu Touska gồm một thuyền trưởng người Iran và các thủy thủ Iran, dù chưa rõ toàn bộ thủy thủ đoàn có phải đều là công dân Iran hay không.

Hai nguồn tin khác cho biết các tàu của IRISL nằm dưới sự kiểm soát của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) và thủy thủ đoàn thường chủ yếu là người Iran, đôi khi có cả thủy thủ Pakistan.

Theo phân tích vệ tinh của công ty dữ liệu SynMax, tàu từng neo đậu tại cảng Thái Thương, phía bắc Thượng Hải, Trung Quốc ngày 25/3 và cập cảng Cao Lan ở phía nam Trung Quốc vào ngày 29–30/3.

Tàu đã chất hàng container tại Cao Lan, sau đó dừng tại khu neo đậu Port Klang (Malaysia) vào ngày 11–12/4 để tiếp tục nhận thêm hàng, theo dữ liệu của SynMax.

Khi đến Vịnh Oman hôm Chủ nhật, tàu đang chở đầy container.

Trung Quốc đã bày tỏ quan ngại về việc Mỹ “chặn bắt cưỡng bức” tàu hàng treo cờ Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết hôm đầu tuần, đồng thời kêu gọi các bên liên quan tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn một cách có trách nhiệm.

Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social hôm Chủ nhật tuần trước rằng tàu Touska đang nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ do “lịch sử hoạt động bất hợp pháp trước đó”, đồng thời cho biết lực lượng Mỹ đang “kiểm tra những gì có trên tàu”.

Quân đội Mỹ đã mở rộng lệnh phong tỏa hàng hải đối với Iran, bao gồm cả các lô hàng bị coi là hàng cấm, và mọi tàu bị nghi ngờ tìm cách tiếp cận lãnh thổ Iran sẽ “chịu quyền kiểm tra và khám xét theo luật chiến tranh”, theo thông báo của Hải quân Mỹ hôm thứ Năm tuần trước.

Các mặt hàng bị coi là hàng cấm bao gồm vũ khí và đạn dược.