Tàu khu trục đắt nhất thế giới sẽ bắt đầu phục vụ trong Hải quân Mỹ sau hơn 10 năm trì hoãn

Tàu khu trục USS Zumwalt của Hải quân Mỹ. Ảnh: MW.

Tàu khu trục tàng hình USS Zumwalt, chiến hạm đắt đỏ và gây tranh cãi bậc nhất trong lịch sử Hải quân Mỹ, đang chuẩn bị trở lại hoạt động sau chương trình hiện đại hóa kéo dài nhiều năm. Điểm đáng chú ý nhất là con tàu sẽ trở thành tàu chiến mặt nước đầu tiên của Mỹ được trang bị tên lửa siêu vượt âm tấn công tầm xa, mở ra năng lực tác chiến hoàn toàn mới trong bối cảnh cạnh tranh quân sự ngày càng gay gắt tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Sau nhiều năm trì hoãn vì các vấn đề kỹ thuật liên quan đến hệ thống điện tích hợp và nhiều hạng mục nâng cấp khác, USS Zumwalt dự kiến sẽ tái gia nhập hạm đội với hệ thống Tấn công chớp nhoáng thông thường tầm trung (IRCPS). Đây được xem là một trong những bước tiến quan trọng nhất của Hải quân Mỹ trong nỗ lực triển khai vũ khí siêu vượt âm trên các nền tảng hải quân.

Con tàu được đặt ky từ năm 2011 và hạ thủy năm 2013, nhưng phải mất tới 15 năm cùng hàng loạt lần điều chỉnh thiết kế, nâng cấp và đội vốn nghiêm trọng mới có thể sẵn sàng quay trở lại phục vụ.

Tàu khu trục USS Zumwalt của Hải quân Mỹ. Ảnh: MW.

Tháo pháo "vô dụng", thay bằng 12 tên lửa siêu vượt âm

Thay đổi lớn nhất trên USS Zumwalt là việc Hải quân Mỹ loại bỏ hoàn toàn hai khẩu pháo hạm Advanced Gun System (AGS) cỡ 155 mm.

Ban đầu, AGS được kỳ vọng là vũ khí chủ lực giúp Zumwalt hỗ trợ hỏa lực cho lực lượng đổ bộ từ khoảng cách rất xa. Tuy nhiên, chương trình nhanh chóng thất bại sau khi loại đạn duy nhất tương thích là Long Range Land Attack Projectile (LRLAP) bị hủy bỏ vì chi phí quá cao, vượt xa dự toán ban đầu.

Thay thế cho hệ thống pháo là 4 cụm bệ phóng cỡ lớn, đủ sức mang tổng cộng 12 tên lửa siêu vượt âm Conventional Prompt Strike (CPS).

Các tên lửa này được cho là có tốc độ vượt Mach 5, đồng thời có khả năng cơ động trong quá trình bay, giúp chúng rất khó bị các hệ thống phòng không hiện nay đánh chặn.

Việc tích hợp CPS cũng đóng vai trò như một nền tảng thử nghiệm trước khi loại vũ khí này được triển khai trên các tàu ngầm tấn công hạt nhân Virginia Block V trong tương lai.

Các tàu khu trục lớp Zumwalt của Hải quân Mỹ đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Vũ khí mới hướng đến Trung Quốc và Triều Tiên

Tên lửa CPS được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những hệ thống tấn công chiến lược thông thường quan trọng nhất của Hải quân Mỹ, đặc biệt trong các kịch bản tác chiến với Trung Quốc và Triều Tiên.

Khác với tên lửa hành trình Tomahawk đang là xương sống của kho vũ khí hải quân Mỹ, phương tiện lướt siêu vượt âm có khả năng bay với tốc độ cực lớn đồng thời liên tục thay đổi quỹ đạo, khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Khi được triển khai trên một tàu khu trục có thiết kế tàng hình như USS Zumwalt, CPS sẽ giúp Mỹ có thêm phương án tấn công các mục tiêu chiến lược nằm sâu trong lãnh thổ đối phương như: Trung tâm chỉ huy, căn cứ tên lửa, sở chỉ huy phòng không và các cơ sở quân sự trọng yếu.

Trong khi đó, Trung Quốc hiện cũng đã trang bị tên lửa siêu vượt âm YJ-21 cho các tàu khu trục Type 055 và Type 052D. Tuy nhiên, loại tên lửa này nhỏ hơn đáng kể và chủ yếu được thiết kế cho nhiệm vụ chống hạm.

Tên lửa đạn đạo siêu thanh YJ-20 của Trung Quốc được phóng từ tàu khu trục lớp Type-055. Ảnh: MW.

Dự án từng bị coi là "hố đen ngân sách"

Lớp Zumwalt được xem là một trong những chương trình đóng tàu chiến nhiều tai tiếng nhất của Hải quân Mỹ.

Chi phí đóng mới liên tục tăng khiến giá thành mỗi tàu vượt 8 tỷ USD, cao gấp nhiều lần so với kế hoạch ban đầu.

Bên cạnh đó, chương trình còn gặp hàng loạt vấn đề kỹ thuật nghiêm trọng.

Hệ thống động lực điện tích hợp – vốn được thiết kế để cung cấp nguồn điện cho các vũ khí tương lai như pháo điện từ hay laser công suất lớn – hoạt động kém ổn định và liên tục gặp lỗi trong quá trình thử nghiệm.

Ngoài ra, các vấn đề liên quan đến phần mềm, hệ thống chiến đấu và việc đưa quá nhiều công nghệ chưa hoàn thiện lên cùng một nền tảng đã khiến tiến độ bị kéo dài nhiều năm.

Tàu khu trục lớp Type-055 của Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Ảnh: MW.

Nhiều công nghệ từng được kỳ vọng đã bị hủy bỏ

Không ít tính năng từng được quảng bá là "cách mạng" trên lớp Zumwalt cuối cùng đã bị cắt giảm hoặc loại bỏ.

Điển hình là kế hoạch trang bị radar băng tần kép gồm SPY-3 Multifunction Radar kết hợp SPY-4 Volume Search Radar.

Do áp lực ngân sách, Hải quân Mỹ buộc phải hủy bỏ SPY-4, khiến khả năng cảnh giới đường không của Zumwalt không đạt như thiết kế ban đầu.

Trong khi đó, Trung Quốc lại đi trước khi tích hợp thành công hệ thống radar băng tần kép trên tàu khu trục Type 055.

Nhiều công nghệ khác cũng bị đơn giản hóa hoặc loại bỏ nhằm kiểm soát chi phí khi chương trình đã bước vào giai đoạn đóng tàu.

Từ tàu hỗ trợ hỏa lực thành "sát thủ" siêu vượt âm

Ban đầu, Zumwalt được phát triển từ thập niên 1990 với mục tiêu trở thành tàu khu trục hỗ trợ hỏa lực cho lực lượng đổ bộ bằng pháo hạm tầm xa.

Tuy nhiên, sau khi kế hoạch đóng 32 chiếc bị cắt giảm xuống chỉ còn 3 tàu, đồng thời chương trình đạn pháo AGS thất bại, lớp tàu này gần như mất hoàn toàn vai trò chiến đấu ban đầu.

Trong nhiều năm, Hải quân Mỹ gặp khó khăn trong việc xác định nhiệm vụ phù hợp cho những chiến hạm sở hữu thiết kế tàng hình tiên tiến, hệ thống động lực điện hiện đại, mức độ tự động hóa cao và thủy thủ đoàn tinh gọn.

Việc chuyển đổi thành nền tảng mang tên lửa siêu vượt âm được đánh giá là bước ngoặt lớn, giúp USS Zumwalt cuối cùng cũng tìm được vai trò phù hợp trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc quân sự ngày càng quyết liệt.