Tàu ngầm Nga, Mỹ va nhau chỉ 47 ngày sau khi Liên Xô tan rã

Cuộc chạm trán

Chỉ 47 ngày sau khi Liên Xô chính thức tan rã, tàu ngầm hạt nhân tấn công K-276 của Nga và USS Baton Rouge (SSN-689) của Hải quân Mỹ đã va chạm dưới biển Barents, gần đảo Kildin và lối vào vịnh Kola.

Vụ việc xảy ra lúc 20h16 ngày 11/2/1992 theo giờ Moskva. Hai tàu đều trở về căn cứ bằng khả năng tự hành và không có thương vong về người. K-276 khi đó thuộc lớp Sierra I, còn Baton Rouge là tàu ngầm tấn công hạt nhân lớp Los Angeles.

Va chạm diễn ra trong bối cảnh Washington và Moskva đang cố gắng xây dựng quan hệ hậu Chiến tranh Lạnh, trong khi khu vực bán đảo Kola vẫn là một trong những trung tâm quan trọng của lực lượng tàu ngầm Nga.

Tàu ngầm lớp Sierra. Ảnh Creative Commons

Theo phía Mỹ, Baton Rouge hoạt động trong vùng biển quốc tế. Moskva lại cho rằng tàu ngầm Mỹ đã tiến vào khu vực gần các căn cứ của Hạm đội Phương Bắc. Tranh cãi một phần xuất phát từ cách xác định đường cơ sở và ranh giới lãnh hải quanh đảo Kildin, khiến sự cố hàng hải nhanh chóng trở thành vấn đề ngoại giao nhạy cảm.

Baton Rouge được cho là đang thực hiện nhiệm vụ giám sát hoạt động của hải quân Nga. Nhiệm vụ cụ thể vẫn được giữ bí mật, nhưng các hoạt động có thể bao gồm thu thập tín hiệu âm thanh, theo dõi hoạt động tàu chiến hoặc giám sát các tuyến tiếp cận căn cứ của Hạm đội Phương Bắc.

Vì sao hai tàu khổng lồ không phát hiện nhau?

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của vụ việc là cả hai tàu đều sử dụng ưu thế tàng hình dưới nước, nhưng chính điều này lại làm giảm khả năng phát hiện lẫn nhau.

Theo phân tích của chuyên gia Eugene Miasnikov, vùng biển tại khu vực xảy ra va chạm có độ sâu khoảng 100-200 m. Trong điều kiện biển nhiều nhiễu âm, sóng phản xạ từ mặt nước và đáy biển có thể khiến việc xác định phương vị và khoảng cách tới một tàu ngầm yên lặng trở nên khó khăn.

Baton Rouge được cho là hoạt động ở độ sâu kính tiềm vọng khi K-276 nổi lên bên dưới. Tàu Nga sau đó va vào phần dưới của tàu Mỹ. Việc sử dụng sonar chủ động có thể giúp xác định khoảng cách chính xác hơn, nhưng đồng thời sẽ làm lộ vị trí của tàu ngầm. Trong khi đó, sonar thụ động giữ được yếu tố bí mật nhưng lại phụ thuộc nhiều vào điều kiện môi trường và góc quan sát.

Kết quả là hai tàu ngầm chạy êm, có kích thước tương đương những chiến hạm lớn, đã tiến vào cùng một khu vực mà không kịp tạo ra phản ứng tránh va chạm.

Tàu ngầm lớp Los Angeles. Ảnh Creative Commons

Một tàu trở lại biển, một tàu bị loại biên

K-276 hư hại ở tháp chỉ huy và khu vực sonar, sau đó được đưa tới nhà máy Nerpa sửa chữa từ ngày 28/3 đến 29/6/1992. Không có thông tin công khai cho thấy vỏ chịu áp lực hoặc lò phản ứng của tàu bị phá hủy nghiêm trọng. Con tàu sau này được đổi tên thành B-276, rồi mang tên Krab và cuối cùng là Kostroma.

USS Baton Rouge ban đầu được Hải quân Mỹ mô tả là không chịu thiệt hại đáng kể. Tuy nhiên, quá trình kiểm tra sau đó phát hiện các vết lõm, trầy xước và hai vết cắt ở két dằn bên mạn trái.

Chiếc tàu ngầm Mỹ được đưa vào trạng thái dự bị từ tháng 11/1993, chính thức loại biên tháng 1/1995 và hoàn tất tháo dỡ tại Xưởng đóng tàu Hải quân Puget Sound vào năm 1997. Việc chiếc Baton Rouge bị loại biên không thể quy hoàn toàn cho vụ va chạm, bởi Hải quân Mỹ khi đó cũng đang cắt giảm lực lượng sau khi Liên Xô tan rã và phải cân nhắc chi phí đại tu, thay nhiên liệu hạt nhân đối với một tàu ngầm đã hoạt động gần 18 năm.

Về phía Nga, vụ việc để lại một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử lớp Sierra. Thủy thủ đoàn K-276 từng sơn số “1” trong một ngôi sao trên tháp chỉ huy, theo cách đánh dấu chiến công truyền thống của tàu ngầm Liên Xô, dù đây hoàn toàn là một vụ va chạm chứ không phải giao chiến.

Sự cố Kildin cho thấy ngay cả khi Chiến tranh Lạnh đã kết thúc, hoạt động bí mật của tàu ngầm gần các căn cứ chiến lược vẫn tiềm ẩn nguy cơ đối đầu ngoài ý muốn. Trong môi trường dưới nước, việc duy trì im lặng để bảo đảm bí mật đồng nghĩa với việc cả hai bên phải chấp nhận một phần rủi ro về nhận thức tình huống và tránh va chạm.