Tây Ban Nha cởi mở hơn với người nhập cư

Không ai khác, chính Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez là người tiên phong cho các chính sách nhập cư cởi mở hơn. Bước đi này càng gây chú ý khi các nước láng giềng châu Âu của Tây Ban Nha đang thắt chặt các biện pháp kiểm soát nhập cư.

Thủ tướng Pedro Sánchez luôn cho rằng Tây Ban Nha cần người nhập cư để duy trì nền kinh tế, phúc lợi nhà nước và lương hưu, trong bối cảnh dân số già hóa và tình trạng giảm dân số ở các vùng nông thôn. Vì vậy, quyết định triển khai chương trình hợp pháp hóa quy mô lớn không đơn thuần là sự nới lỏng chính sách nhập cư mà phản ánh một sự điều chỉnh chiến lược trước những biến đổi sâu sắc về nhân khẩu học và kinh tế của châu Âu.

Người di cư xếp hàng bên ngoài tòa thị chính Barcelona để lấy giấy tờ cần thiết cho việc nộp đơn xin hưởng chính sách hợp pháp hóa nhập cư của Tây Ban Nha. Ảnh: AP

Việc hơn 1 triệu người nhập cư nhanh chóng nộp hồ sơ xin hợp pháp hóa sau khi chương trình được khởi động vào tháng 4 không chỉ cho thấy nhu cầu rất lớn của người nhập cư mà còn phản ánh thực trạng một bộ phận đáng kể lực lượng lao động đã hiện diện trong nền kinh tế Tây Ban Nha nhưng vẫn hoạt động ngoài khuôn khổ pháp lý. Thay vì tiếp tục để nguồn nhân lực này tồn tại trong "vùng xám" của nền kinh tế, chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez lựa chọn đưa họ vào hệ thống quản lý chính thức, nơi quyền lợi gắn liền với trách nhiệm và nghĩa vụ.

Là điểm đến của người di cư trong nhiều thế kỷ, cùng với Italy và Hy Lạp, Tây Ban Nha là quốc gia nhập cảnh quan trọng để vào Liên minh châu Âu (EU) đối với hàng chục nghìn người xin tị nạn và người di cư không có giấy tờ. Nhiều người di cư đến Tây Ban Nha qua tuyến đường biển Đại Tây Dương dài và nguy hiểm, từ Tây Phi đến quần đảo Canary. Kể từ tháng 4 năm nay, tại Tây Ban Nha, dòng người gồm đàn ông, phụ nữ và trẻ em đã xếp hàng dài trên đường phố để xin giấy tờ và tham dự các cuộc hẹn nhằm được hợp pháp hóa tình trạng cư trú. Thủ tướng Pedro Sánchez nói rằng Chính phủ Tây Ban Nha hướng đến việc mang lại cơ hội và tương lai cho người di cư: "Chúng tôi muốn thế giới nhìn nhận Tây Ban Nha là một quốc gia tôn trọng, bảo vệ và đề cao nhân quyền".

Tuy nhiên, đằng sau quyết định đó là một phép tính kinh tế nhiều hơn là một thông điệp chính trị. Cũng như nhiều quốc gia châu Âu, Tây Ban Nha đang đối mặt với tốc độ già hóa dân số thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Tỷ lệ sinh liên tục ở mức thấp trong nhiều năm khiến lực lượng lao động bản địa ngày càng thu hẹp, trong khi tuổi thọ tăng lên làm áp lực đối với hệ thống hưu trí và an sinh xã hội ngày càng lớn. Nếu không bổ sung nguồn lao động mới, khoảng cách giữa số người đóng góp và số người thụ hưởng phúc lợi sẽ ngày càng nới rộng, đe dọa tính bền vững của mô hình nhà nước phúc lợi vốn là nền tảng của nhiều quốc gia châu Âu.

Trong bối cảnh đó, đối với Tây Ban Nha, nhập cư không còn được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ quản lý biên giới mà trở thành một biến số của chiến lược phát triển. Những người nhập cư, nếu được hợp pháp hóa, sẽ bổ sung lực lượng lao động cho các ngành đang thiếu nhân lực như xây dựng, nông nghiệp, du lịch, dịch vụ và chăm sóc xã hội. Đồng thời, họ trở thành người nộp thuế, tham gia đóng bảo hiểm xã hội và góp phần duy trì nguồn thu cho ngân sách cũng như các quỹ hưu trí. Đây chính là giá trị mà Chính phủ Tây Ban Nha hướng tới khi quyết định chuyển một lực lượng lao động phi chính thức thành lực lượng lao động chính thức.

Nhưng chính sách mới này không phải là một cuộc "mở cửa" vô điều kiện của Tây Ban Nha. Người nộp đơn vẫn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về thời gian cư trú, lý lịch tư pháp và trải qua quy trình thẩm định trước khi được cấp giấy phép cư trú và lao động. Điều đó cho thấy Madrid không từ bỏ nguyên tắc kiểm soát nhập cư mà đang tìm cách dung hòa giữa yêu cầu bảo đảm trật tự pháp lý với nhu cầu phát triển kinh tế.

Bước đi của Tây Ban Nha được thúc đẩy trong bối cảnh người lao động nhập cư đang ngày càng trở thành một nguồn lực chiến lược khi dân số trong độ tuổi lao động suy giảm tại nhiều nền kinh tế phát triển. Quốc gia nào xây dựng được môi trường hấp dẫn để thu hút, giữ chân và khai thác hiệu quả lực lượng lao động quốc tế sẽ có lợi thế lớn hơn trong duy trì tăng trưởng dài hạn.