Tay lạnh trong mùa lạnh là bệnh gì, nguy hiểm không?

Tay lạnh là tình trạng nhiệt độ ở bàn tay và các ngón tay thấp hơn bình thường, thường xuất hiện khi trời lạnh hoặc khi tiếp xúc với môi trường có nhiệt độ thấp. Ở một số người, tình trạng này xảy ra thường xuyên, ngay cả khi thời tiết không quá lạnh.

Biểu hiện điển hình là các ngón tay chuyển sang màu trắng, sau đó là màu xanh tím, cuối cùng là màu đỏ, kèm theo cảm giác đau nhức hoặc sưng tấy khi máu lưu thông trở lại. Đây là hậu quả của việc các mạch máu nhỏ ở bàn tay và bàn chân co thắt, khiến lượng máu giàu oxy đến nuôi dưỡng các mô bị giảm tạm thời.

1. Vì sao bàn tay lại bị lạnh?

Khi cơ thể tiếp xúc với lạnh, hệ thần kinh tự động sẽ kích hoạt phản xạ co mạch ở ngoại vi nhằm giữ nhiệt cho các cơ quan quan trọng như tim, phổi, não. Tuy nhiên, ở một số người, phản xạ này xảy ra quá mức, khiến mạch máu ở tay và chân co thắt mạnh và kéo dài.

Một số nguyên nhân thường gặp gây tay lạnh bao gồm:

Thời tiết lạnh hoặc thay đổi đột ngột
Lưu thông máu kém
Căng thẳng, lo âu kéo dài
Hút thuốc lá (nicotine làm co mạch)
Uống cà phê hoặc đồ uống chứa caffeine
Thiếu máu, thiếu sắt
Rối loạn chức năng tuyến giáp
Bệnh mạch máu ngoại biên
Hội chứng Raynaud – một rối loạn thường gặp gây co thắt mạch máu ở ngón tay, ngón chân

Bàn tay lạnh có thể do hội chứng Raynaud.

2. Hiện tượng đổi màu tay - dấu hiệu của hội chứng Raynaud?

Một trong những nguyên nhân đáng chú ý của tình trạng tay lạnh kèm đổi màu là hội chứng Raynaud. Đây là tình trạng các mạch máu nhỏ ở ngón tay và ngón chân co thắt mạnh khi gặp lạnh hoặc stress, làm giảm đột ngột lượng máu đến vùng này.

Hội chứng Raynaud thường biểu hiện theo ba giai đoạn:

Ngón tay chuyển màu trắng do thiếu máu
Chuyển sang màu xanh tím do thiếu oxy
Đỏ và sưng đau khi máu lưu thông trở lại

Raynaud có thể là nguyên phát (không liên quan bệnh lý khác, thường gặp ở phụ nữ trẻ) hoặc thứ phát, liên quan đến các bệnh tự miễn, bệnh mạch máu, hoặc rối loạn thần kinh. Trường hợp Raynaud thứ phát cần được thăm khám và theo dõi chặt chẽ vì có nguy cơ biến chứng.

Phần lớn các trường hợp tay lạnh do thời tiết lạnh đơn thuần không nguy hiểm và có thể cải thiện bằng các biện pháp giữ ấm. Tuy nhiên, nếu tình trạng tay lạnh: Xảy ra thường xuyên, kéo dài; Kèm theo đau nhiều, tê bì, loét đầu ngón tay; Xuất hiện cả khi trời không lạnh; Ảnh hưởng đến sinh hoạt, lao động thì người bệnh không nên chủ quan. Tay lạnh kéo dài có thể dẫn đến tổn thương mô, nhiễm trùng, hoặc là biểu hiện của các bệnh lý mạch máu cần được điều trị sớm.

3. Những ai dễ bị bàn tay lạnh?

Ai cũng có thể mắc chứng tay lạnh tuy nhiên một số đối tượng có nguy cơ cao bị tay lạnh bao gồm:

Người cao tuổi
Phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ gầy
Người làm việc trong môi trường lạnh
Người hút thuốc lá
Người bị thiếu máu, suy dinh dưỡng
Người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường
Người thường xuyên căng thẳng, stress

4. Cách xử trí khi tay bị lạnh

Khi tay lạnh xuất hiện, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản để cải thiện lưu thông máu:

Giữ ấm tay ngay lập tức bằng cách xoa hai bàn tay vào nhau, đeo găng tay, hoặc hơ ấm nhẹ nhàng
Tránh tiếp xúc đột ngột với lạnh, đặc biệt là nước lạnh
Vận động nhẹ nhàng các ngón tay để kích thích lưu thông máu
Hít thở sâu, thư giãn, giúp giảm co mạch do stress

Để phòng ngừa tay lạnh nên chú ý đến các nguy cơ liên quan trong đó không hút thuốc lá vì Nicotine làm co mạch, khiến tay lạnh nặng hơn. Hạn chế cà phê và đồ uống chứa caffeine, đặc biệt trong mùa lạnh.

Luôn đeo găng tay, vớ và giày dép ấm khi ra ngoài trời lạnh. Mặc đủ ấm toàn thân, vì giữ ấm cơ thể giúp cải thiện lưu thông máu đến tay chân. Tập thể dục đều đặn như đi bộ, yoga, dưỡng sinh để tăng cường tuần hoàn.

Ngoài ra, cần ăn uống đủ chất, bổ sung sắt, vitamin B, omega-3. Ngủ đủ giấc, kiểm soát stress cũng là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Người bệnh nên đi khám nếu tay lạnh kèm đổi màu rõ rệt và đau nhiều. Hoặc tay có vết loét, nứt nẻ lâu lành ở đầu ngón tay. Tay lạnh xuất hiện cùng các triệu chứng khác như mệt mỏi, sụt cân, đau khớp... cũng cần thăm khám. Người có tiền sử bệnh tim mạch, bệnh tự miễn hoặc đái tháo đường cũng cần chú ý thăm khám giúp xác định nguyên nhân, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp, tránh biến chứng lâu dài.

Tóm lại: Tay lạnh là hiện tượng phổ biến trong mùa lạnh, nhưng không nên xem nhẹ, đặc biệt khi kèm theo đổi màu và đau nhức ở các ngón tay. Việc chủ động giữ ấm, thay đổi thói quen sinh hoạt và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ sức khỏe mạch máu và nâng cao chất lượng cuộc sống. Khi tay lạnh kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị kịp thời.

BS Nguyễn Văn Thành