'Tehran về đêm tĩnh lặng' lọt vào chung khảo Booker Quốc tế

6 cuốn sách lọt vào chung khảo Booker Quốc tế 2026. Ảnh: India Hobson/Booker Prize Foundation.

Hội đồng giám khảo do tác giả Natasha Brown chủ trì; cùng các thành viên khác là GS Toán tại Đại học Oxford Marcus du Sautoy, dịch giả Sophie Hughes từng lọt vào chung khảo Booker, nhà văn - biên tập viên Troy Onyango và tiểu thuyết gia Nilanjana S. Roy đã chọn lựa ra 6 tác phẩm này từ danh sách chung khảo 13 tác phẩm công bố vào 24/2.

Theo The Booker Prize, 6 cuốn sách từ Brazil, Bulgaria, Canada, Pháp, Đức, Đài Loan, Anh và Mỹ, dịch từ 5 ngôn ngữ gốc. 5 trong 6 tác giả và 4 trong 6 dịch giả là nữ.

6 tác phẩm mang đến trải nghiệm quốc tế đa dạng, gồm cả những thời khắc có thật trong lịch sử, trải dài từ Đài Loan thời bị Nhật Bản đô hộ vào thập niên 1930 đến châu Âu bị Đức quốc xã kiểm soát trong Thế chiến II, từ ngoại ô nước Pháp diệu kỳ và yên ả cuối thế kỷ 20 đến tình trạng hỗn loạn và những hệ quả còn lại của Cách mạng Iran năm 1979, từ một thuộc thuộc địa tù đày khắc nghiệt nơi khỉ ho cò gáy của Brazil đến cộng đồng phụ hệ khắt khe ở phần dãy núi Alps thuộc Albania.

Tường thuật từ nhiều điểm nhìn trải dài bốn thập kỷ, The Nights Are Quiet in Tehran (Shida Bazyar; Ruth Martin dịch từ tiếng Đức; tạm dịch: Tehran về đêm tĩnh lặng) theo chân một gia đình tháo chạy rồi sau đó trở về Iran, qua Đức; qua đó khai thác các chủ đề áp bức, lưu vong, phản kháng và cuộc đời trải giữa nhiều nền văn hóa. Lựa chọn này của hội đồng được cho là giàu tính thời sự, trong bối cảnh chiến sự ở Iran.

She Who Remains (Rene Karabash; Izidora Angel dịch từ tiếng Bulgaria; tạm dịch: Còn lại cô ấy) là một cuốn sách ngắn, đậm chất thơ kể về một thiếu nữ vùng thoát khỏi cuộc hôn nhân sắp đặt và thề thủ tiết suốt đời, từ bỏ thân phận nữ giới để sống như nam nhân. Tiểu thuyết đặt ra nhiều suy ngẫm xoay quanh bản sắc, giới tính, tình yêu và tự do.

Khám phá mối quan hệ giữa tham vọng nghệ thuật và nhượng bộ đạo đức, The Director (Daniel Kehlmann; Ross Benjamin dịch từ tiếng Đức; tạm dịch: Vị đạo diễn) theo chân nhà làm phim vĩ đại (nhân vật có thật) G.W. Pabst, rời Hollywood trở về quê nhà nước Áo vào cuối thập niên 1930 và buộc phải làm việc dưới chế độ Đức quốc xã.

Chỉ vỏn vẹn hơn trăm trang, On Earth As It Is Beneath (Ana Paula Maia; Padma Viswanathan dịch từ tiếng Bồ Đào Nha; tạm dịch: Trên mặt đất cũng như bên dưới) đưa độc giả vào một trại thuộc địa xây trên mặt đất, nơi những người bị bắt làm nô lệ từng bị hành hạ và giết hại, nơi những quy luật công lý thông thường đã nhường chỗ cho tàn ác và bạo lực.

Trong The Witch (Marie NDiaye; Jordan Stump dịch từ tiếng Pháp; tạm dịch: Phù thủy), một phụ nữ chừng như mờ nhạt - mắc kẹt trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc ở một thành phố Pháp bình bình - trao truyền những khả năng siêu nhiên của mình cho hai cô con gái sinh đôi, song lại nhận ra năng lực của bọn trẻ còn vượt xa mình.

Ở hình thức bản dịch một hồi ký lịch sử (hư cấu) và khám phá những chủ đề thuộc địa và tình yêu phi dị giới, Taiwan Travelogue (Yáng Shuāng-zǐ; Lin King dịch từ tiếng Quan Thoại Đài Loan; tạm dịch: Chu du Đài Loan) kể về hành trình khám phá ẩm thực Đài Loan của một tiểu thuyết gia người Nhật, đi cùng một thông dịch viên người địa phương cũng cùng đam mê ăn uống.

Thành lập vào năm 2005, Giải thưởng Booker Quốc tế ban đầu được trao cho tác giả nhằm vinh danh toàn bộ văn nghiệp của họ. Từ năm 2016, giải thưởng chuyển sang trao cho tác phẩm cụ thể - cuốn sách được dịch sang tiếng Anh và xuất bản tại Anh hoặc Ireland trong 12 tháng trước đó.

Giải thưởng trị giá 50.000 bảng Anh sẽ được chia đều cho tác giả và dịch giả chiến thắng. Lễ trao giải năm nay diễn ra tại Bảo tàng Tate Modern, London vào ngày 19/5.

Những tác giả từng đoạt giải trước đây có Han Kang với Người ăn chay, Olga Tokarczuk với Bieguni, những người không ngừng chuyển động. Giải thưởng năm 2025 thuộc về Heart Lamp của Banu Mushtaq, do Deepa Bhasthi dịch từ tiếng Kannada; gần đây mới phát hành bản dịch tiếng Việt nhan đề Ngọn đèn trong tim (Kim Diệu dịch, Rubik Books và NXB Phụ Nữ Việt Nam phát hành).

Tâm Anh