Thái Lan chi gần 4 tỷ USD giúp người tiêu dùng vượt qua cơn sốt giá nhiên liệu

Ảnh minh họa - Ảnh: Reuters

Tại quận Bang Rak, thủ đô Bangkok, nhiều người dân đang tìm đến các cửa hàng tham gia “Thai Help Thai Plus” - chương trình mua sắm được nhà nước trợ giá, trong đó Chính phủ Thái Lan chi trả 60% giá trị một số mặt hàng tiêu dùng thiết yếu.

Với quy mô 3,7 tỷ USD, chương trình này được tài trợ từ nguồn tiền chính phủ đi vay. Mục tiêu là hỗ trợ tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế Thái Lan chịu sức ép từ giá nhiên liệu tăng mạnh do chiến tranh tại Iran.

Đây là biện pháp mới nhất trong loạt chính sách của Chính phủ Thái Lan nhằm khuyến khích tiêu dùng, giữa lúc niềm tin tiêu dùng của người dân nước này ở mức thấp.

KỲ VỌNG TẠO LỰC ĐỠ NGẮN HẠN CHO NỀN KINH TẾ

Bà Kittchanok Pruksanubal, chủ một cửa hàng bán bánh kẹo truyền thống, là một trong những người tham gia chương trình.

“Chúng tôi tham gia chương trình để cải thiện dòng tiền và tăng doanh thu”, bà Pruksanubal chia sẻ với tờ báo Nikkei Asia.

Theo bà Pruksanubal, trong các chương trình đồng chi trả trước đây - khi chính phủ hỗ trợ 50% chi phí mua hàng trong giai đoạn đại dịch Covid-19 và hai tháng cuối năm 2025 - doanh thu của cửa hàng bà tăng khoảng 50%.

Tuy nhiên, một số nhà kinh tế cho rằng hiệu quả của chính sách này vẫn là vấn đề cần xem xét.

“Tôi không quá lo về vấn đề nợ, nhưng điều quan trọng là khoản tiền đó được chi vào đâu”, ông Burin Adulwattna, chuyên gia kinh tế trưởng tại ngân hàng Kasikorn Bank, nhận định.

Theo một số chuyên gia, vấn đề của chương trình là nguồn lực hỗ trợ chưa được phân bổ đủ trúng mục tiêu.

“Các nhà kinh tế thường cho rằng chính phủ nên dùng tiền cho những việc mang lại lợi ích dài hạn hơn. Theo tôi, chính phủ hiểu điều đó, nhưng mỗi khi khủng hoảng xảy ra, họ lại tìm cách tạo một cú hích ngắn hạn”, ông Naphon Phumma, giáo sư kinh tế tại Đại học Thammasat, nhận xét với Nikkei Asia.

Theo chương trình “Thai Help Thai Plus”, Chính phủ Thái Lan chi trả 60% giá trị mua hàng của người tiêu dùng, với hạn mức 1.000 baht mỗi tháng, tương đương 30,6 USD, trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 9/2026. Chương trình cũng áp dụng hạn mức hỗ trợ 200 baht mỗi ngày.

Hơn 3.000 mặt hàng và dịch vụ thiết yếu được đưa vào diện hỗ trợ, từ gạo, dầu gội đầu đến giao thông công cộng. Các nhà hàng cũng được tham gia chương trình, trong khi rượu, vé số và thuốc lá bị loại trừ.

“Thai Help Thai Plus” là chương trình lớn nhất trong gói chính sách tổng thể của Chính phủ Thái Lan nhằm hỗ trợ người tiêu dùng và kích thích tăng trưởng kinh tế. Gói hỗ trợ này được triển khai trong bối cảnh Thái Lan chịu sức ép từ giá năng lượng và hàng hóa tăng mạnh, sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa do chiến tranh Mỹ - Iran kéo dài.

Tháng trước, Chính phủ Thái Lan đã phê duyệt một sắc lệnh khẩn cấp cho phép vay 400 tỷ baht, tương đương khoảng 12,2 tỷ USD, để tài trợ gói kích thích kinh tế. Thủ tướng Anutin Charnvirakul gọi khoản vay này là “công cụ để đưa đất nước tiến lên và ngăn kinh tế suy yếu”.

Tương tự các chương trình trước đây, “Thai Help Thai Plus” ưu tiên hỗ trợ các nhà bán hàng nhỏ. Các cửa hàng có thể đăng ký tham gia qua ứng dụng của chính phủ, đồng thời áp dụng ưu đãi khi bán hàng trên các nền tảng giao đồ ăn như Grab và Line Man. Đến nay, gần 900.000 cửa hàng đã đăng ký, trong khi gần 200.000 cửa hàng khác đang chờ xét duyệt.

Trong ngắn hạn, chính sách này được kỳ vọng tạo thêm lực đỡ cho nền kinh tế. Theo Bộ Tài chính Thái Lan, chương trình đồng chi trả năm ngoái đã giúp tăng trưởng kinh tế tăng thêm 0,2 điểm phần trăm. Dù tiêu dùng tư nhân giảm 0,3 điểm phần trăm trong tháng 11/2025 do lũ lụt tại miền Nam Thái Lan, chỉ số này đã phục hồi mạnh trong tháng 12 khi tăng 2,5 điểm phần trăm.

Ngân hàng Bank of Ayudhya, thường được gọi là Krungsri, ước tính “Thai Help Thai Plus” có thể đóng góp thêm 0,3-0,6 điểm phần trăm vào tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm nay của Thái Lan. Trước khi chương trình được phê duyệt, trong dự báo công bố cuối tháng 4, Ngân hàng Trung ương Thái Lan (BOT) cho rằng GDP Thái Lan năm 2026 sẽ tăng 1,5%, thấp hơn mức 2,4% của năm ngoái.

HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH CÒN GÂY TRANH CÃI

Trong khoản vay 400 tỷ baht, chính phủ cho biết một nửa sẽ được dùng cho các chính sách phúc lợi xã hội. Phần còn lại dành cho các dự án chuyển đổi năng lượng, nhằm giúp Thái Lan giảm nguy cơ bị tác động mạnh bởi các cú sốc giá nhiên liệu trong tương lai.

Tuy nhiên, phần chi dành cho chuyển đổi năng lượng đang bị các chính trị gia Đảng đối lập kiện lên Tòa án Hiến pháp. Họ cho rằng khoản chi này không đáp ứng các điều kiện pháp lý để được xem là một chương trình khẩn cấp. Dù vậy, phe đối lập nhấn mạnh họ không phản đối các biện pháp phúc lợi.

Khoản chi cho phúc lợi gồm hai phần chính. Phần thứ nhất, ước tính trị giá 56 tỷ baht, tương đương khoảng 1,7 tỷ USD, là khoản bổ sung vào thẻ phúc lợi dành cho người thu nhập thấp. Trong khi đó, “Thai Help Thai Plus” hướng tới khoảng 30 triệu công dân trưởng thành không thuộc nhóm này. Theo số liệu mới nhất của Bộ Tài chính Thái Lan, 26 triệu người đã đăng ký tham gia chương trình.

Chương trình này cũng phản ánh một xu hướng quen thuộc trên chính trường Thái Lan. Đó là dùng các khoản hỗ trợ tiêu dùng để ứng phó khủng hoảng, đồng thời củng cố sự ủng hộ của cử tri.

Chính sách đồng chi trả bất ngờ được Thủ tướng Charnvirakul khôi phục vào năm ngoái, không lâu sau khi ông lên nắm quyền. Một số nhà quan sát chính trị cho rằng động thái này nhằm giúp chính phủ gia tăng sự ủng hộ trước cuộc bầu cử sắp tới.

Dù vậy, các chuyên gia vẫn hoài nghi về hiệu quả thực sự của chính sách này.

“Nếu mục tiêu là giảm chi phí sinh hoạt và hỗ trợ các nhà bán hàng nhỏ, thiết kế chương trình hiện nay có thể phát huy tác dụng. Nhưng nếu mục tiêu là thúc đẩy tăng trưởng GDP thông qua phần tiêu dùng tăng thêm, chương trình này không thật sự hiệu quả”, ông Athiphat Muthitacharoen, nhà kinh tế tại Đại học Chulalongkorn, nhận xét với Nikkei Asia.

Theo nghiên cứu của ông Muthitacharoen về các chương trình đồng chi trả của Chính phủ Thái Lan trong thời kỳ đại dịch, cứ mỗi 100 baht tiền hỗ trợ, người dân chỉ tăng chi tiêu thêm khoảng 40 baht. Điều này cho thấy tổng chi tiêu có tăng, nhưng phần lớn khoản trợ cấp được dùng để mua các mặt hàng thiết yếu mà người dân vốn vẫn sẽ mua ngay cả khi không có hỗ trợ.

Lợi ích đối với doanh nghiệp cũng không đồng đều, mà tập trung vào một nhóm nhỏ.

“Trong các chương trình trước đây, nhóm 5% người bán hàng nhận nhiều trợ cấp nhất đã nhận khoảng 40% tổng giá trị hỗ trợ”, ông Muthitacharoen cho biết.