Dòng tiền gửi đang kể câu chuyện gì về nền kinh tế?

* Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến xu hướng"

Một sự dịch chuyển âm thầm đang diễn ra trong hệ thống ngân hàng

Nhìn từ bên ngoài, tăng trưởng tiền gửi ngân hàng thường được xem là một chỉ báo quen thuộc phản ánh niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào hệ thống tài chính. Tuy nhiên, nếu đi sâu hơn vào cơ cấu tiền gửi, những con số này còn tiết lộ nhiều câu chuyện quan trọng về trạng thái của nền kinh tế, hành vi của doanh nghiệp cũng như triển vọng đầu tư trong tương lai.

Dữ liệu từ 27 ngân hàng niêm yết cho thấy tổng lượng tiền gửi khách hàng tiếp tục tăng mạnh trong thời gian qua. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở quy mô tuyệt đối, mà nằm ở cách dòng tiền đang dịch chuyển giữa các nhóm khách hàng và giữa các loại hình tiền gửi.

Một mặt, tiền gửi từ khu vực doanh nghiệp đang tăng nhanh hơn đáng kể so với khu vực dân cư. Mặt khác, phần lớn dòng tiền mới lại không nằm ở các tài khoản thanh toán mà được đưa vào các khoản tiền gửi có kỳ hạn để hưởng lãi suất. Hai xu hướng này, khi đặt cạnh nhau, đang phản ánh một bức tranh kinh tế đáng suy ngẫm.

Doanh nghiệp đang gửi tiền nhiều hơn thay vì mang đi đầu tư

Trong nhiều năm, tiền gửi dân cư luôn được xem là trụ cột của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tuy nhiên, giai đoạn gần đây chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của dòng tiền đến từ các tổ chức kinh tế.

Cơ cấu tiền gửi theo đối tượng khách hàng

Tính đến quý I/2026, tiền gửi của doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế đã vượt mốc 5 triệu tỷ đồng, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tiền gửi của khu vực dân cư tăng gần 11%, thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng của khối doanh nghiệp.

Kết quả là tỷ trọng tiền gửi doanh nghiệp trong tổng cơ cấu tiền gửi toàn hệ thống tiếp tục mở rộng, từ khoảng 37,6% lên gần 39,5% chỉ sau một năm.

Đây là một thay đổi đáng chú ý bởi trong điều kiện bình thường, dòng tiền doanh nghiệp thường được sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh, mở rộng đầu tư hoặc triển khai dự án mới. Khi lượng tiền nhàn rỗi được đưa vào ngân hàng với tốc độ nhanh hơn nhiều so với khu vực dân cư, điều đó cho thấy một phần nguồn lực của nền kinh tế đang tạm thời đứng ngoài các hoạt động đầu tư thực.

Ở góc độ tích cực, đây có thể là dấu hiệu cho thấy nhiều doanh nghiệp đang tích lũy nguồn lực tài chính để chuẩn bị cho các kế hoạch đầu tư lớn trong tương lai. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nó cũng phản ánh việc không ít doanh nghiệp vẫn chưa nhìn thấy đủ cơ hội hấp dẫn để giải ngân dòng tiền ngay lập tức.

Những ngân hàng nào đang thu hút mạnh dòng tiền doanh nghiệp?

Sự dịch chuyển của dòng tiền doanh nghiệp không diễn ra đồng đều giữa các ngân hàng.

Các ngân hàng quốc doanh tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong việc thu hút nguồn vốn từ khu vực tổ chức kinh tế. VietinBank, Vietcombank và BIDV đều có tỷ trọng tiền gửi doanh nghiệp chiếm trên một nửa tổng tiền gửi khách hàng. Điều này phản ánh lợi thế lâu năm của nhóm ngân hàng này trong việc phục vụ các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức kinh tế quy mô lớn.

Vietcombank vẫn thuộc nhóm Big 3 về thu hút tiền gửi doanh nghiệp.

Tuy nhiên, bên cạnh các ngân hàng quốc doanh, một số ngân hàng tư nhân cũng đang nổi lên như những điểm đến hấp dẫn của dòng tiền doanh nghiệp. MBBank và VPBank ghi nhận mức tăng rất mạnh về quy mô tiền gửi từ khách hàng tổ chức, cho thấy khả năng cạnh tranh ngày càng lớn ở phân khúc doanh nghiệp.

Đáng chú ý, MSB hiện là ngân hàng có tỷ trọng tiền gửi tổ chức cao nhất trong cơ cấu huy động vốn. Điều này phản ánh chiến lược tập trung mạnh vào khách hàng doanh nghiệp và khả năng xây dựng hệ sinh thái giao dịch đủ sức giữ chân các dòng tiền lớn.

Nhìn rộng hơn, sự dịch chuyển này cho thấy các ngân hàng không còn chỉ cạnh tranh bằng lãi suất huy động mà đang cạnh tranh bằng hệ sinh thái dịch vụ, chất lượng thanh toán và khả năng phục vụ khách hàng doanh nghiệp.

Dòng tiền đang ưu tiên sự an toàn hơn tính linh hoạt

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự thay đổi trong cơ cấu kỳ hạn tiền gửi.

Trong khi nhiều ngân hàng liên tục đầu tư cho chuyển đổi số nhằm gia tăng tỷ lệ CASA - nguồn vốn có chi phí thấp nhất trong hệ thống - thì tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn lại gần như không tăng lên. Ngược lại, tiền gửi có kỳ hạn tiếp tục mở rộng và duy trì vị thế áp đảo trong cơ cấu nguồn vốn.

Cơ cấu tiền gửi theo kỳ hạn

Điều này cho thấy phần lớn dòng tiền mới được gửi vào ngân hàng không nhằm phục vụ thanh toán hay giao dịch thường xuyên. Thay vào đó, khách hàng đang chủ động "khóa" tiền trong các kỳ hạn nhất định để hưởng mức lãi suất ổn định hơn.

Đối với người dân, đây là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh nhiều kênh đầu tư vẫn tiềm ẩn biến động. Đối với doanh nghiệp, việc gửi tiền có kỳ hạn phản ánh tâm lý thận trọng và xu hướng tối ưu hóa lợi nhuận trên lượng tiền nhàn rỗi tạm thời chưa sử dụng.

Nói cách khác, ngân hàng đang được nhìn nhận không chỉ là nơi giữ tiền mà còn là một kênh đầu tư an toàn cho dòng vốn ngắn hạn.

Khi ngân hàng trở thành "bãi đỗ" của dòng tiền

Một trong những điểm đáng chú ý nhất từ cơ cấu tiền gửi hiện nay là vai trò ngày càng rõ nét của hệ thống ngân hàng như một nơi trung chuyển và lưu giữ dòng tiền của nền kinh tế.

Trong bối cảnh hoạt động đầu tư chưa thực sự bùng nổ đồng đều giữa các ngành, nhiều doanh nghiệp lựa chọn gửi tiền vào ngân hàng trong thời gian chờ đợi cơ hội giải ngân phù hợp. Điều này đặc biệt dễ nhận thấy ở các doanh nghiệp hạ tầng, bất động sản hoặc các đơn vị đang triển khai dự án theo từng giai đoạn.

Thay vì đưa vốn vào các tài sản có tính đầu cơ cao, họ ưu tiên giữ tiền trong hệ thống ngân hàng để vừa đảm bảo an toàn vừa tạo ra một mức sinh lời ổn định.

Xu hướng này giúp thanh khoản của hệ thống ngân hàng tiếp tục được củng cố. Đồng thời, nó cũng tạo điều kiện để các ngân hàng có thêm nguồn vốn trung và dài hạn nhằm tài trợ cho các dự án đầu tư trong nền kinh tế.

Cơ cấu tiền gửi đang phản ánh điều gì?

Nếu chỉ nhìn vào con số tăng trưởng huy động vốn, có thể thấy hệ thống ngân hàng đang tiếp tục thu hút được lượng tiền rất lớn từ nền kinh tế. Nhưng khi đi sâu vào cơ cấu tiền gửi, câu chuyện trở nên thú vị hơn nhiều.

Dòng tiền doanh nghiệp đang tăng nhanh hơn dòng tiền dân cư. Tiền gửi có kỳ hạn đang tăng nhanh hơn tiền gửi thanh toán. Các ngân hàng có thế mạnh về khách hàng tổ chức đang thu hút lượng vốn ngày càng lớn. Tất cả những xu hướng đó đều phản ánh một đặc điểm chung: nền kinh tế vẫn đang trong trạng thái tích lũy nguồn lực và thận trọng với các quyết định đầu tư dài hạn.

Đó không hẳn là tín hiệu tiêu cực. Ngược lại, nó có thể là giai đoạn chuẩn bị trước khi một chu kỳ đầu tư mới được kích hoạt. Khi dòng tiền đang tạm thời tập trung trong hệ thống ngân hàng, câu hỏi quan trọng không còn là tiền đang ở đâu, mà là khi nào lượng vốn đó sẽ được giải ngân trở lại vào nền kinh tế thực.

Và có lẽ, đó chính là câu chuyện đáng chú ý nhất mà cơ cấu tiền gửi ngân hàng đang kể về nền kinh tế Việt Nam hiện nay.

>> Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến xu hướng"