Thái Nguyên: Hành trình 'tìm lại tên' cho các anh hùng liệt sĩ

Giữa khoảng lặng ấy, chiến sĩ dân quân Nguyễn Văn Hào, Ban CHQS xã Yên Trạch, lặng lẽ bắt đầu công việc của mình. Anh cẩn thận quét sạch từng chiếc lá khô, chỉnh lại những bình hoa rồi dùng chiếc khăn trắng lau từng tấm bia đá đã nhuốm màu thời gian. Đến cuối dãy mộ, bàn tay anh chợt khựng lại, dưới lớp bụi vừa được lau sạch, dòng chữ hiện lên rõ nét: “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin.” Hào lặng người. Anh đưa chiếc khăn đi thêm một lần nữa, như thể muốn những con chữ ấy sáng hơn dưới nắng sớm.

Trung tướng La Công Phương, Ủy viên Trung ương Đảng, Chính ủy Quân khu 1 (ngoài cùng bên phải) chỉ đạo các lực lượng lấy mẫu phục vụ giám định ADN tại các phần mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ xã Yên Trạch, tỉnh Thái Nguyên.

Nhưng dù lau bao nhiêu lần, “khoảng trống” ấy vẫn còn nguyên. Không ai biết người chiến sĩ đang yên nghỉ dưới phần mộ này tên gì, quê ở đâu, thuộc đơn vị nào hay đã ngã xuống trong trận đánh nào. Đâu đó trên dải đất hình chữ S, có thể vẫn còn một gia đình mòn mỏi chờ đợi suốt hơn nửa thế kỷ.

Hào khẽ phủi lớp bụi còn sót lại nơi góc bia, chỉnh lại bình hoa rồi lùi về phía sau. Trước mặt anh là nơi yên nghỉ của một anh hùng liệt sĩ - một người có lẽ cũng ở tuổi đôi mươi như anh hôm nay nhưng đã gửi lại tuổi xuân trên chiến trường để đất nước có được hòa bình. Chỉ ít phút nữa thôi, Hào và đồng đội sẽ bắt đầu một nhiệm vụ đặc biệt. Không phải đi tìm mộ nữa, mà là đi tìm tên cho các anh hùng liệt sĩ, bởi có những cuộc chiến đã kết thúc từ lâu, song hành trình đưa người lính trở về với tên tuổi của mình vẫn đang tiếp diễn.

Ít phút sau, những nén hương được thắp lên trong sự thành kính. Các tổ công tác bắt đầu lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN. Từng lớp đất được bóc tách cẩn trọng, từng mẫu hài cốt được lấy theo đúng quy trình, từng thông tin về phần mộ được đối chiếu, cập nhật và số hóa. Ở nơi ấy, khoa học và lòng biết ơn gặp nhau trong từng công việc lặng thầm. Mỗi mẫu ADN được lưu giữ là thêm một hy vọng để một phần mộ vô danh tìm lại được tên tuổi, để một gia đình có cơ hội khép lại hành trình kiếm tìm kéo dài hàng chục năm.

Tại mỗi phần mộ, các lực lượng đều thực hiện nhiệm vụ với lòng tri ân và tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Triển khai thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm về đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tỉnh Thái Nguyên đã rà soát toàn bộ các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Qua khảo sát, có 941 phần mộ tại 49 nghĩa trang cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Nghĩa trang liệt sĩ xã Yên Trạch được lựa chọn triển khai đầu tiên để hoàn thiện quy trình, rút kinh nghiệm trước khi mở rộng trên phạm vi toàn tỉnh. Phía sau con số 941 ấy không chỉ là những phần mộ còn thiếu thông tin, mà là 941 cuộc đời đã hiến dâng cho Tổ quốc và cũng là từng ấy niềm mong mỏi của những gia đình chưa bao giờ thôi hy vọng.

Suốt buổi sáng hôm ấy, Nguyễn Văn Hào cùng đồng đội hỗ trợ các tổ công tác bảo đảm hiện trường, khai quật từng phần mộ, ghi chép thông tin và hoàn thiện hồ sơ. Dưới cái nắng đầu hạ, không ai vội vàng. Bởi ở nơi này, sự chính xác quan trọng hơn tốc độ; chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm chậm hành trình xác định danh tính cho một anh hùng liệt sĩ.

Hào chia sẻ, anh chỉ nghĩ mình đang làm tròn trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Suy nghĩ giản dị ấy cũng là động lực của những cán bộ, chiến sĩ đang âm thầm thực hiện nhiệm vụ: Kiên trì, cẩn trọng và không bỏ qua bất cứ cơ hội nào để đưa các anh trở về với tên tuổi của mình.

Qua khảo sát, có 941 phần mộ tại 49 nghĩa trang liệt sĩ tại tỉnh Thái Nguyên cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Chiều xuống, khi những tổ công tác hoàn thành ngày làm việc đầu tiên, Hào lặng lẽ quay lại phần mộ lúc sáng mình đã lau dọn. Dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin” vẫn nằm lặng trên tấm bia đá. Hào hiểu, từ hôm nay, phía sau dòng chữ ấy đã bắt đầu có một hồ sơ khoa học, một mẫu ADN được lưu giữ cẩn trọng và một hành trình mới đang tiếp tục được nối dài.

Có thể sẽ phải chờ nhiều tuần, nhiều tháng hay thậm chí lâu hơn, nhưng rồi sẽ có một ngày, cũng tại nghĩa trang này, sẽ có người trở về mang theo kết quả đối sánh ADN. Khi ấy, thông tin trên tấm bia đá sẽ đầy đủ. Một cái tên để gia đình tìm về, một cái tên để đồng đội gọi bằng tất cả ký ức của những năm tháng chiến tranh và một cái tên để Tổ quốc mãi mãi khắc ghi.

Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của hành trình mà những người lính, những nhà khoa học và những người dân bình dị đang âm thầm thực hiện hôm nay.