Thái Nguyên - Vùng đất giàu di sản

Hố khai quật lần thứ 6 của Di chỉ khảo cổ Mái đá Ngườm - di chỉ khảo cổ học tiêu biểu, có giá trị đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Ảnh: T.L

Thái Nguyên tự hào có những di tích An toàn khu (ATK) - nơi ghi dấu những năm tháng đầy gian khổ nhưng cũng rực rỡ hào quang của cuộc kháng chiến chống Pháp. ATK Định Hóa là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng đặt đại bản doanh. Từ nơi này nhiều quyết sách chiến lược được ra đời. Còn ATK Chợ Đồn một phòng tuyến quan trọng, nơi nhiều cơ quan đầu não của Chính phủ từng trú đóng. Hai địa danh ATK kết nối thành một quần thể lịch sử độc đáo, một nền tảng "vàng" để phát triển du lịch về nguồn, giáo dục truyền thống và tổ chức các tuyến hành trình lịch sử quy mô lớn.

Trong danh sách di sản lịch sử cách mạng, không thể không nhắc đến Di tích lịch sử quốc gia Đại đội thanh niên xung phong 915, Đội 91 Bắc Thái ở phường Gia Sàng, nơi thờ tự 60 liệt sĩ thanh niên xung phong hy sinh đêm Noel năm 1972. Các câu chuyện về Đại đội TNXP 915, Đội 91 Bắc Thái hiện được trở về đúng không gian lịch sử tạo nên giá trị cảm xúc đặc biệt mà công tác tri ân, giáo dục lý tưởng cho thế hệ trẻ hôm nay đã và đang khai thác hiệu quả khi mỗi năm thu hút hàng chục nghìn lượt học sinh, thanh niên, cựu chiến binh, người dân đến dâng hương, tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Cùng với đó, Thái Nguyên có lợi thế rất lớn về di sản thiên nhiên mà hầu như không tỉnh nào trong khu vực có được khi sở hữu hai hồ danh tiếng nhất miền Bắc. Đó là hồ Ba Bể, di sản thiên nhiên quốc gia đặc biệt với vẻ đẹp nguyên sơ bậc nhất Việt Nam và hồ Núi Cốc, hồ nhân tạo lớn nhất, được ví như 'Vịnh Hạ Long trên cạn”.

Trong khi hồ Núi Cốc mang hơi thở lãng mạn của tình yêu, thì hồ Ba Bể đượm màu cổ tích về lòng nhân ái. Ba Bể là viên ngọc xanh giữa đại ngàn với hệ sinh thái đa dạng và giá trị địa chất độc đáo. Được công nhận là Di sản thiên nhiên ASEAN, hồ nước ngọt tự nhiên trên núi lớn nhất Việt Nam, hồ Ba Bể thuộc Vườn Quốc gia Ba Bể là một trong 20 vườn quốc gia đầu tiên của cả nước.

Một góc hồ Ba Bể. Ảnh: T.L

Thái Nguyên xác định đưa hồ Ba Bể vươn tầm trở thành điểm đến quốc gia và quốc tế là yêu cầu cấp thiết, mang tầm chiến lược. Hồ Núi Cốc và hồ Ba Bể như hai cực giá trị bổ sung cho nhau, mở ra dư địa phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa theo nhiều phân khúc du khách khác nhau.

Với số dân hơn 1,7 triệu người, trong đó có hơn 50 dân tộc thiểu số, Thái Nguyên có nhiều di sản văn hóa phi vật thể được xếp hạng quốc gia, điển hình như chữ Nôm của người Dao và nghệ thuật may, thêu của người Dao; hát ví của người Tày; múa Tắc Xình, hát Sấng cọ, Lễ hội cầu mùa của dân tộc Sán chay; Lễ hội Lồng Tồng của dân tộc Tày…

Có thể nói, Thái Nguyên có không gian văn hóa các dân tộc phong phú bậc nhất trong vùng. Ở những nơi có di sản văn hóa phi vật thể đều đã thành lập các câu lạc bộ, được đầu tư trang phục, thiết bị, nhạc cụ để bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Sở hữu hệ di sản vừa dày, vừa rộng, vừa có tính biểu tượng, Thái Nguyên đứng trước cơ hội phát triển đột phá, trở thành trung tâm văn hóa di sản - du lịch của miền Bắc.

Hiện nay, Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch đang khẩn trương kiểm kê, phân loại xác định giá trị và cấp độ bảo tồn sơ bộ các di tích trên địa bàn. Thực hiện số hóa 100% hồ sơ khoa học di tích đã được xếp hạng các cấp và 100% hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể đã được ghi danh nhân loại và quốc gia. Xây dựng phương án bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong 5 năm tới trình UBND tỉnh phê duyệt.

Lê Nhung