Thai phụ có mỡ máu cao nên ăn uống như thế nào?

Cách ăn này chưa chắc làm "mỡ máu" tốt hơn mà có thể khiến khẩu phần mất cân đối. Nguyên tắc đúng là chế độ ăn phải căn cứ vào thành phần lipid tăng, tình trạng đường huyết và nguy cơ của mẹ, trong khi vẫn bảo đảm đủ dưỡng chất cho thai nhi.

Mỡ máu cao khi mang thai có phải là bệnh?

Thai kỳ bình thường làm chuyển hóa lipid thay đổi để đáp ứng nhu cầu của nhau thai và thai nhi. Hướng dẫn của Hội Tim mạch châu Âu (European Society of Cardiology - ESC) năm 2025 ghi nhận LDL-C có thể tăng khoảng 30–50%, HDL-C 20–40% và triglyceride (TG) 50–100% trong thai kỳ.

Vì vậy, một kết quả cholesterol cao hơn giới hạn của người không mang thai chưa đủ để kết luận thai phụ ăn quá nhiều mỡ hay phải kiêng nghiêm ngặt. Điều đầu tiên cần biết là LDL-C (cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp, thường gọi cholesterol "xấu"), TG - chất béo trung tính, hay cả hai cùng tăng.

Mỡ máu cao khi mang thai có cần kiêng khem quá mức?

Không cần kiêng hoàn toàn chất béo

Chất béo vẫn cần thiết trong thai kỳ. Thay vì loại bỏ dầu mỡ, hãy ưu tiên chất béo không bão hòa từ cá, các loại hạt, quả bơ và dầu thực vật phù hợp; hạn chế mỡ động vật, thịt nhiều mỡ, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn giàu chất béo bão hòa.

- Nếu chủ yếu LDL-C tăng, bữa ăn nên theo hướng tốt cho tim mạch: Nhiều rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây nguyên quả, cá, protein nạc và chất xơ. Không cần mặc định bỏ sữa, thịt hay trứng. Đại học Sản phụ khoa Hoa Kỳ (American College of Obstetricians and Gynecologists - ACOG) khuyến nghị thai phụ cần chế độ ăn đa dạng. Với sữa bổ sung, có thể ưu tiên loại ít béo hoặc không béo.

Chế độ ăn cho thai phụ có mỡ máu cao phải đảm bảo đủ dinh dưỡng cho thai nhi và không ảnh hưởng sức khỏe của mẹ. Ảnh minh họa AI.

- Nếu TG cao, liên quan đến các yếu tố như đường bổ sung, carbohydrate tinh chế, tăng cân, đề kháng insulin và tăng đường huyết. Vì vậy, người đã "kiêng mỡ" nhưng TG vẫn cao cần xem lại cách uống nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, chè, món tráng miệng, nước trái cây thêm đường và khẩu phần tinh bột tinh chế.

Hiệp hội lipid Hoa Kỳ (National Lipid Association - NLA) nhấn mạnh hạn chế đường bổ sung và đồ uống có đường ở thai phụ có rối loạn lipid. Điều này quan trọng cả khi đường huyết bình thường lẫn khi có tăng đường huyết.

Trường hợp TG rất cao là ngoại lệ. Khi TG vượt 5,6 mmol/L, chế độ ăn rất ít chất béo có thể cần thiết để giảm nguy cơ viêm tụy. Nhưng đây không phải chế độ thai phụ có thể tự áp dụng mà cần tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần ăn.

Có nên cắt cơm, bỏ carbohydrate?

Carbohydrate (chất bột đường) vẫn là chất dinh dưỡng thiết yếu. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (American Diabetes Association - ADA) 2026, mức tham khảo tối thiểu khoảng 175 g carbohydrate/ngày cho thai phụ. Chế độ ketogenic - rất ít carbohydrate tạo ceton - không được khuyến khích trong thai kỳ.

Thay vì "bỏ tinh bột", nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, đậu, rau và trái cây nguyên quả; giảm đường bổ sung và thực phẩm tinh chế. Nếu đồng thời tăng đường huyết, carbohydrate cần được phân bố hợp lý giữa các bữa; người dùng insulin còn phải phối hợp lượng và thời điểm ăn với phác đồ insulin. Không nên cắt carbohydrate quá mức rồi bù bằng thật nhiều thịt và chất béo.

Có cần kiêng trái cây, cá, sữa và trứng?

- Trái cây nguyên quả cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất - khác với nước ngọt hoặc nước trái cây thêm đường. Thai phụ tăng đường huyết cần chú ý khẩu phần, thời điểm ăn và đáp ứng glucose sau ăn.

- Cá cung cấp protein và acid béo omega-3. ACOG khuyến nghị thai phụ ăn 2 - 3 khẩu phần cá hoặc hải sản mỗi tuần, lựa chọn loại có hàm lượng thủy ngân thấp. Nhưng omega-3 trong thực phẩm không đồng nghĩa omega-3 dạng thuốc kê đơn hạ TG. Dù vậy, không nên tự uống dầu cá liều cao để điều trị tăng mỡ máu thai kỳ.

- Sữa, thịt và trứng cũng không cần bỏ cả nhóm chỉ vì cholesterol tăng. Cách lựa chọn và toàn bộ mô hình ăn quan trọng hơn việc "cấm" một thực phẩm đơn lẻ.

Nên ăn như thế nào?

Với phần lớn thai phụ chưa thuộc nhóm TG rất cao, có thể bắt đầu bằng cách đơn giản: Trong 1 đĩa thức ăn, khoảng 1/2 đĩa là rau không chứa nhiều tinh bột; 1/4 là protein như cá, thịt nạc, gia cầm, trứng, đậu hoặc đậu phụ; 1/4 là carbohydrate chất lượng tốt với khẩu phần phù hợp; thêm lượng vừa phải chất béo không bão hòa.

Nước lọc nên là đồ uống chính.
Không kiêng sạch chất béo, ưu tiên chất béo không bão hòa.
Không bỏ carbohydrate, chọn loại tốt, đúng khẩu phần và phân bố hợp lý.
Giảm đường bổ sung và đồ uống có đường, đặc biệt khi TG tăng.
Tăng chất xơ từ rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây nguyên quả.
Chọn protein phù hợp nhưng không thay cơm bằng thật nhiều thịt và chất béo.