Thảm cảnh của trẻ em trong cuộc xung đột Trung Đông

Trẻ em tại các vùng xung đột ở Trung Đông đang phải chịu nhiều tác động nặng nề

Cuộc sống bị đẩy vào ngõ cụt

Cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran không chỉ làm thay đổi cục diện địa chính trị Trung Đông mà còn đẩy hàng triệu trẻ em vào một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Theo Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), hơn 340 trẻ em đã thiệt mạng và hàng nghìn em bị thương kể từ khi Mỹ vàIsrael tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, kéo theo các đợt đáp trả trên toàn khu vực.

Hình ảnh 165 ngôi mộ dành cho học sinh tiểu học thiệt mạng sau một vụ không kích tại thị trấn Minab, miền Nam Iran đã khiến dư luận quốc tế bàng hoàng. Phía sau những con số là sự tàn nhẫn của chiến tranh khi cướp đi sinh mạng của những đứa trẻ vô tội. Giữa lễ tang tập thể, tiếng khóc của những người mẹ vang lên xé lòng. Đây không chỉ là nỗi đau mà còn là sự phẫn uất của những gia đình mất con trong hoàn cảnh oan khuất.

Tại Palestine, dù đã có lệnh ngừng bắn kéo dài hơn 5 tháng, các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn. Giới chức y tế Gaza cho biết, ít nhất 50 người Palestine đã thiệt mạng trong thời gian gần đây, trong đó có trẻ em. Bên cạnh đó, bạo lực gia tăng tại Bờ Tây cũng khiến nhiều trẻ em thiệt mạng trong các vụ tấn công. Ở Israel, ít nhất 4 trẻ em đã thiệt mạng do các cuộc tấn công bằng tên lửa từ phía Iran. Một trong những vụ việc nghiêm trọng xảy ra ngày 1-3, khi một tên lửa đánh trúng khu vực trung tâm thành phố Beit Shemesh.

Nếu bom đạn cướp đi sinh mạng, thì khủng hoảng dân sinh đang âm thầm bào mòn cuộc sống của những người còn lại. Theo cảnh báo của Liên hợp quốc (LHQ), hệ thống hạ tầng thiết yếu tại nhiều khu vực ở Trung Đông đang bị tê liệt, kéo theo tình trạng thiếu nước sạch và nhiên liệu trên diện rộng. Trong hoàn cảnh đó, phụ nữ và trẻ em tiếp tục phải gánh chịu những hậu quả nặng nề hơn ai hết. Khi hệ thống cấp nước không thể vận hành do thiếu nhiên liệu, họ buộc phải đi xa hơn để tìm nguồn nước thay thế. Điều này không chỉ tiêu tốn thời gian, công sức mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn trong bối cảnh chiến sự. Nhiều chuyên gia nhân đạo cảnh báo rằng, việc thiếu nước sạch đang khiến trẻ em phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm như tiêu chảy và suy dinh dưỡng - những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong tại các khu vực xung đột. Trong khi đó, việc thiếu nhiên liệu khiến nhiều bệnh viện không thể vận hành thiết bị, làm gián đoạn hoạt động chăm sóc y tế, đặc biệt là đối với phụ nữ mang thai.

Giá nhiên liệu tăng cao kéo theo chi phí sinh hoạt leo thang, buộc nhiều gia đình phải cắt giảm chi tiêu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dinh dưỡng của trẻ em và làm gia tăng nguy cơ nghèo đói. Một số dự báo cho rằng, nếu xung đột kéo dài, hàng chục triệu người có thể rơi vào cảnh thiếu đói nghiêm trọng.

Chiến sự cũng gây ảnh hưởng nặng nề đến giáo dục. Hàng loạt trường học bị phá hủy hoặc đóng cửa, trong khi hàng triệu trẻ em phải gián đoạn việc học. Tại Lebanon, nhiều trường học được sử dụng làm nơi trú ẩn, còn tại Israel, các trường học nhiều lần phải đóng cửa do tình hình an ninh. Nghiêm trọng hơn, trẻ em còn có thể bị lôi kéo tham gia các hoạt động quân sự. Tổ chức Theo dõi nhân quyền (HRW) cho biết, Iran đang triển khai chiến dịch tuyển mộ trẻ em từ 12 tuổi tham gia lực lượng bảo vệ an ninh, điều bị coi là vi phạm nghiêm trọng quyền trẻ em.

“Một thế hệ bị tổn thương” đang hình thành

Bên cạnh những mất mát hữu hình, chiến tranh còn gây ra những tổn thương tâm lý sâu sắc cho trẻ em. Việc liên tục tiếp xúc với bạo lực, mất mát và bất ổn có thể ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển não bộ, khả năng kiểm soát cảm xúc và sức khỏe tinh thần. Các tổ chức nhân đạo cảnh báo rằng một “thế hệ bị tổn thương” đang hình thành, với những hậu quả có thể kéo dài nhiều thập kỷ nếu không có sự can thiệp kịp thời.

Đại diện Tổ chức cứu trợ trẻ em (Save the Children) nhận định: “Mọi cuộc chiến đều là cuộc chiến chống lại trẻ em. Trẻ em đang sống trong sợ hãi, bị mắc kẹt giữa làn đạn của cuộc chiến người lớn này. Chiến tranh có luật lệ và trẻ em phải được bảo vệ khỏi mọi xung đột. Khi tiếng súng vẫn chưa dứt, tương lai của hàng triệu trẻ em trong khu vực vẫn đang bị đặt trong vòng nguy hiểm”. Trên thực tế, kể từ khi Israel triển khai chiến dịch quân sự nhằm vào Iran bắt đầu ngày 28-2, Trung tâm Mashabim tại Kiryat Shmona, một tổ chức hỗ trợ tâm lý tại miền Bắc Israel, ghi nhận số lượng yêu cầu hỗ trợ tâm lý cho trẻ em tăng mạnh. Theo trung tâm, trong xung đột, các triệu chứng lo âu ở trẻ em tăng lên rõ rệt, trong đó nhiều trường hợp tái phát sau khi đã cải thiện trước đó. Nhiều trẻ xuất hiện trở lại các triệu chứng như đái dầm, rối loạn giấc ngủ, ác mộng, lo âu, hoảng loạn, đau đầu và đau bụng không rõ nguyên nhân. Một số trẻ giảm khả năng tập trung, thu mình, thờ ơ hoặc tách khỏi cha mẹ.

Theo các chuyên gia, những biểu hiện trên phản ánh tình trạng “thoái lui tâm lý” do căng thẳng kéo dài. Trong các phản ứng của trẻ em trước môi trường bất ổn liên tục, một điểm đáng chú ý là sự suy giảm niềm tin của trẻ vào người lớn. Một số trẻ không còn tin rằng môi trường bên ngoài an toàn. Nhiều cha mẹ, cũng vì áp lực tâm lý, gặp nhiều khó khăn trong nỗ lực trấn an con cái.

Trước tình hình nhân đạo tại Trung Đông đang xấu đi nhanh chóng, Liên hợp quốc đã kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường hỗ trợ khẩn cấp để đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của người dân bị ảnh hưởng; các bên liên quan bảo đảm hoạt động nhân đạo được diễn ra an toàn, kịp thời và không bị cản trở. Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đã tổ chức phát đệm, chăn, đèn năng lượng mặt trời, nước sạch và nhiều vật dụng thiết yếu cho người dân Lebanon. Hơn 350.000 lít nhiên liệu đã được cấp để duy trì hệ thống cấp nước công cộng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã giải ngân 2 triệu USD từ Quỹ dự phòng khẩn cấp để hỗ trợ Lebanon, Iraq và Syria. Tuy nhiên, hoạt động cứu trợ gặp nhiều trở ngại. Tổ chức cứu trợ trẻ em cho biết, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran làm gián đoạn các tuyến hàng không, hàng hải và đường bộ quan trọng, kéo theo những tác động dây chuyền nghiêm trọng đối với nguồn cung viện trợ toàn cầu. Hoạt động vận chuyển hàng viện trợ bị ảnh hưởng nặng nề, chi phí vận tải tăng cao. Thực trạng này khiến các lô hàng cứu trợ dành cho ít nhất 410.000 trẻ em và gia đình tại các nước đang khủng hoảng bị mắc kẹt.