Thẩm định độc lập dự thảo Nghị quyết về phát triển công dân số

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú chủ trì Hội đồng thẩm định. Ảnh: PV

Theo thông tin từ Bộ Công an, sau 3 năm triển khai thực hiện, tính đến tháng 7-2025, Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 6-1-2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030” đã cơ bản đạt được các mục tiêu có tính chất nền tảng.

Kết quả Đề án 06 đã góp phần giúp Việt Nam đạt được bước tiến đáng kể trong Bảng xếp hạng phát triển chính phủ điện tử năm 2024 của Liên hợp quốc với việc Việt Nam đã tăng 15 bậc so với năm 2022.

Tuy nhiên, tình hình phát triển công dân số của Việt Nam vẫn còn những hạn chế nhất định, như: Chênh lệch lớn về năng lực số của người dân giữa khu vực thành thị và nông thôn; việc phổ cập các hạ tầng số, đặc biệt là định danh điện tử VNeID, vẫn còn gặp nhiều khó khăn, do thiếu các chính sách ưu đãi về thuế, phí, lệ phí để thay đổi thói quen của người dân từ môi trường truyền thống sang môi trường số.

Để giải quyết “khoảng trống” thực tế giữa thành tựu kỹ thuật và khả năng sử dụng của người dân, dự thảo Nghị quyết đề xuất cơ chế ghi nhận mức độ tích cực tham gia của công dân trên môi trường số gắn liền với các ưu đãi thiết thực.

Theo đó, dựa trên mức độ tích cực trau dồi kỹ năng số, tham gia dịch vụ công, các giao dịch số khác, công dân sẽ được hưởng thêm các chính sách miễn giảm thuế, phí, như miễn 100% phí, lệ phí đối với các thủ tục hành chính cơ bản, thiết yếu, gắn với quyền nhân thân hoặc thủ tục hành chính có tần suất cao; giảm tối thiểu 50% phí, lệ phí đối với các thủ tục hành chính phức tạp, cần nhiều chi phí quản lý.

Việc xây dựng và triển khai “Hệ thống Điểm công dân số” gắn với dữ liệu dân cư, danh tính điện tử được tính dựa trên cập nhật dữ liệu, tần suất sử dụng dịch vụ số và các đóng góp cho cộng đồng số.

Ứng dụng VNeID được định hướng phát triển cung cấp các tiện ích nhằm phục vụ tốt nhất cho quyền lợi của người dân, từ cung cấp “ví điện tử quốc gia” và dịch vụ thanh toán số đến cung cấp “chữ ký số cá nhân” an toàn, “địa chỉ thư điện tử” chính thức cho mỗi công dân...

Tại buổi thẩm định, các thành viên Hội đồng đánh giá cao sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Chính phủ về phát triển công dân số.

Tuy nhiên, bà Mai Thị Thanh Bình, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng việc sử dụng cụm từ “xếp hạng, phân loại công dân” bảo đảm phù hợp, tuân thủ tuyệt đối Hiến pháp và quyền công dân; rà soát, bảo đảm đồng bộ, thống nhất các nội dung về chữ ký số, công dân số với Luật Chuyển đổi số và Luật Giao dịch điện tử.

Liên quan đến Hệ thống chấm điểm công dân số, đại diện Cục Kiểm tra văn bản và Quản lý xử lý văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp cho rằng, việc quy định về chấm điểm công dân số có thể gây ra những rào cản tâm lý, phản ánh tiêu cực nhất định, do đó có thể cân nhắc chỉ quy định chung về công dân cơ bản khi tham gia dịch vụ công.

Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú khẳng định, Hội đồng thống nhất đánh giá việc xây dựng Nghị quyết là cần thiết, nhằm tạo cơ chế khuyến khích phát triển công dân số, thúc đẩy chuyển đổi số trong các hoạt động, đặc biệt là trong hoạt động của cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, cơ quan chủ trì cần làm rõ hơn cơ sở pháp lý của chính sách phát triển công dân số.

Về phạm vi điều chỉnh và các chính sách ưu đãi, Thứ trưởng Bộ Tư pháp đề nghị rà soát kỹ, tránh quy định trùng lặp hoặc can thiệp sâu vào các lĩnh vực đã được luật chuyên ngành điều chỉnh, nhất là các chính sách ưu đãi về thuế, phí, lệ phí. Đối với chính sách giảm thuế, cần cân nhắc kỹ tính khả thi, tác động thực tế và khả năng thực hiện của hệ thống thuế, bởi đây là vấn đề phức tạp về kỹ thuật và quản lý.

Về các dịch vụ công trực tuyến, cần phân biệt rõ giữa dịch vụ công bắt buộc và các dịch vụ thương mại điện tử thông thường; tránh việc thiết kế chính sách dẫn đến hạn chế quyền tiếp cận dịch vụ của công dân hoặc tạo ra sự phân biệt không cần thiết.

Với việc sử dụng các khái niệm như “điểm”, “xếp hạng”, “phân loại công dân số” đang tạo ra nhiều cách hiểu chưa thống nhất, do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý chỉnh lý theo hướng chuyển sang cách tiếp cận là “ngưỡng” hoặc “mức khuyến khích”, nhằm tránh hiểu nhầm và bảo đảm tính phù hợp với Hiến pháp.

Hà Phong