Thận lợn biến đổi gen giúp bệnh nhân thoát chạy thận suốt 9 tháng

Thành công này cũng đánh dấu lần đầu tiên trên thế giới một quả thận lợn được sử dụng như giải pháp "cầu nối", giúp bệnh nhân duy trì sự sống trong thời gian chờ nhận thận ghép từ người hiến tặng.

Tim Andrews trong phòng bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts, 4 ngày sau khi được ghép thận từ lợn biến đổi gen. (Ảnh: MGH)

Bệnh nhân là Tim Andrews, sống tại bang New Hampshire, Mỹ. Ông mắc bệnh thận giai đoạn cuối do tiểu đường loại 2 gây ra và từng đối mặt với triển vọng rất mong manh trong việc nhận được thận từ người hiến.

Các bác sĩ ước tính Andrews chỉ có khoảng 9% cơ hội được ghép thận người trong vòng 5 năm, trong khi nguy cơ tử vong hoặc bị loại khỏi danh sách chờ ghép vượt quá 40%.

Ghép thận hiện được xem là phương pháp mang lại tỷ lệ sống sót và chất lượng cuộc sống tốt nhất cho những người mắc bệnh thận giai đoạn cuối. Thế nhưng, nhu cầu nội tạng trên toàn cầu vẫn vượt xa nguồn cung từ người hiến tặng.

Các bác sĩ tại Mỹ đã cấy ghép cho Andrews một quả thận lấy từ Wilma, một con lợn mini vùng Yucatan được chỉnh sửa gen nhằm tăng khả năng tương thích với cơ thể người và giảm nguy cơ hệ miễn dịch đào thải cơ quan ghép.

Ca cấy ghép diễn ra vào tháng 1/2025. Trước đó, Wilma đã trải qua tới 69 chỉnh sửa gen. Một số thay đổi nhằm loại bỏ nguy cơ liên quan đến các loại virus có thể gây hại cho con người, trong khi những thay đổi khác giúp quả thận phù hợp hơn với hệ miễn dịch của người nhận.

Quả thận lợn đã hoạt động trong 271 ngày, giúp Andrews không cần chạy thận nhân tạo trong khoảng thời gian này. Đây là thời gian dài nhất từng được ghi nhận đối với một bệnh nhân sống sau khi nhận thận lợn cấy ghép.

Sau khoảng 6 tháng, các mạch máu trong quả thận bắt đầu bị tổn thương, dẫn đến tình trạng suy giảm chức năng của cơ quan này. Quả thận sau đó được cắt bỏ khoảng 9 tháng sau ca cấy ghép.

Andrews phải quay trở lại chạy thận nhân tạo trong vài tháng trước khi cuối cùng nhận được một quả thận từ người hiến tặng đã qua đời. Quả thận mới hoạt động tốt trong 6 tháng theo dõi sau đó.

Chi tiết về trường hợp này đã được công bố trên tạp chí y khoa Lancet và được xem là một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực cấy ghép dị loài.

Đối với Tim Andrews, quả thận từ lợn đã mang lại một cuộc sống hoàn toàn khác. Ông mô tả ca cấy ghép như một "phép màu" và nói rằng mình cảm thấy như được sống lại sau một thời gian dài bị căn bệnh nghiêm trọng hạn chế cuộc sống.

Trong thời gian quả thận lợn còn hoạt động, Andrews có thể tự nấu ăn, hút bụi trong nhà và đi bộ đường dài cùng chú chó của mình.

Nhóm bác sĩ tại Mass General Brigham ở Massachusetts (Mỹ) cho biết trường hợp của Andrews không chỉ lập kỷ lục về thời gian bệnh nhân sống mà không cần lọc máu sau khi nhận thận lợn, mà còn là ca đầu tiên trên thế giới chuyển thành công từ ghép thận lợn sang ghép thận người.

Cấy ghép nội tạng từ lợn biến đổi gen từ lâu đã được xem là một hướng đi tiềm năng nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nội tạng hiến tặng trên toàn cầu. Ca cấy ghép thận lợn đầu tiên cho một người sống vào năm 2024 chỉ kéo dài 52 ngày trước khi bệnh nhân qua đời vì các vấn đề về tim không liên quan đến quả thận được cấy ghép. Trước trường hợp của Andrews, chưa có nghiên cứu nào ghi nhận một quả thận lợn hoạt động trong cơ thể người quá 2 tháng.

Tiến sĩ Leonardo Riella, thuộc Trung tâm Khoa học Ghép tạng và Khoa Thận học tại Mass General Brigham, cho rằng tình trạng thiếu nội tạng hiện là một trong những cuộc khủng hoảng lớn nhất của lĩnh vực ghép tạng.

Theo ông, ghép thận vẫn là lựa chọn điều trị tốt nhất cho bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, nhưng số lượng nội tạng hiến tặng từ người không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn.

Các nhà nghiên cứu kỳ vọng cấy ghép dị loài có thể giúp thu hẹp khoảng trống này. Trong giai đoạn đầu, thận lợn có thể đóng vai trò như một giải pháp tạm thời, giúp bệnh nhân không phải chạy thận nhân tạo trong thời gian chờ nhận thận từ người hiến.

Về lâu dài, nếu tính an toàn và độ bền của phương pháp được chứng minh qua các thử nghiệm tiếp theo, cấy ghép nội tạng từ động vật có thể trở thành một phương pháp điều trị độc lập.

Một trong những kết quả đáng chú ý nhất là các bác sĩ không phát hiện kháng thể mới chống lại mô trong cơ thể người sau khi Andrews nhận thận lợn. Trong suốt quá trình theo dõi, các nhà nghiên cứu cũng không phát hiện virus lợn hoặc các tác nhân gây bệnh khác có nguồn gốc từ lợn.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh đây mới chỉ là kết quả từ một bệnh nhân duy nhất và chưa có nhóm đối chứng để so sánh. Thành công này cũng có thể liên quan đến quá trình lựa chọn bệnh nhân rất cẩn thận cùng điều kiện chăm sóc chuyên sâu tại một cơ sở y tế chuyên môn cao.