Thanh Hóa - Bản lĩnh quản trị và khát vọng phát triển từ giá trị di sản văn hóa

Trao đổi với Báo Văn Hóa, ông Đầu Thanh Tùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa làm rõ cách tỉnh định vị di sản trong chiến lược phát triển, thể hiện bản lĩnh quản trị nhà nước và khát vọng phát triển dựa trên giá trị văn hóa.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Đầu Thanh Tùng

.P.V: Thưa Phó Chủ tịch, với hệ thống di sản văn hóa phong phú, tỉnh Thanh Hóa xác định vai trò của di sản như thế nào trong chiến lược phát triển hiện nay?

- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Đầu Thanh Tùng: Thanh Hóa là vùng đất hội tụ, kết tinh nhiều lớp trầm tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu của dân tộc, thường được ví như một “Việt Nam thu nhỏ”. Hiện nay, tỉnh đang trực tiếp quản lí 1.535 di tích, trong đó có 1 di sản văn hóa thế giới, 5 di tích quốc gia đặc biệt, cùng hệ thống di sản văn hóa phi vật thể đa dạng, giàu bản sắc.

Quan điểm nhất quán của UBND tỉnh là không coi di sản là giá trị tĩnh của quá khứ, mà xác định di sản văn hóa là nguồn lực nội sinh đặc biệt, là nền tảng tinh thần, là mã định danh bản sắc và là lợi thế cạnh tranh bền vững của địa phương.

Thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Thanh Hóa chuyển mạnh từ tư duy “giữ gìn” sang quản trị tài nguyên di sản, lấy bảo tồn làm căn bản, lấy phát huy giá trị làm động lực, phục vụ trực tiếp mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của tỉnh được triển khai trong khuôn khổ pháp luật, trọng tâm là Luật Di sản văn hóa năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, bảo đảm thống nhất giữa định hướng của Trung ương và điều kiện thực tiễn của Thanh Hóa.

.Để khơi thông nguồn lực từ di sản, tỉnh Thanh Hóa đã triển khai những giải pháp trọng tâm nào?

- Chúng tôi tập trung vào hai trụ cột then chốt: nguồn lực đầu tư và kỷ cương quản lí nhà nước.

Về đầu tư, tỉnh ưu tiên bố trí và huy động hàng nghìn tỉ đồng cho công tác bảo tồn, tu bổ di tích. Nhiều dự án trọng điểm được triển khai bài bản, có chiều sâu như Thành Nhà Hồ (354 tỉ đồng), Khu di tích Lam Kinh (trên 80 tỉ đồng), Lăng miếu Triệu Tường (hơn 453 tỉ đồng), cùng các dự án tại đền Bà Triệu, đền Lê Hoàn và nhiều di tích tiêu biểu khác. Các dự án này vừa bảo tồn giá trị gốc, vừa tạo hạt nhân thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế - xã hội tại địa phương.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Đầu Thanh Tùng (thứ hai từ phải sang) trong chuyến khảo sát, chỉ đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh

Về quản lí nhà nước, UBND tỉnh chỉ đạo rà soát, cắm mốc giới, hoàn thiện hồ sơ đất đai đối với di tích, coi đây là giải pháp căn cơ để chấm dứt tình trạng lấn chiếm, xâm hại di sản, đồng thời tạo hành lang pháp lí minh bạch cho việc huy động các nguồn lực xã hội hóa theo đúng quy định của pháp luật.

Tỉnh quán triệt nguyên tắc bảo vệ tuyệt đối yếu tố gốc cấu thành di tích. Mọi hoạt động tu bổ, tôn tạo phải có cơ sở khoa học, được thẩm định chặt chẽ theo Luật Di sản văn hóa năm 2024. Không đánh đổi di sản lấy lợi ích kinh tế ngắn hạn là yêu cầu xuyên suốt trong chỉ đạo, điều hành của UBND tỉnh.

.Thanh Hóa làm gì để bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản văn hóa phi vật thể “phần hồn” của xứ Thanh?

- Di sản văn hóa phi vật thể là “phần hồn” của văn hóa xứ Thanh. Hiện nay, tỉnh có 28 di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh cấp quốc gia, phản ánh chiều sâu bản sắc và sức sống văn hóa cộng đồng. Tỉnh tập trung vào ba định hướng trọng tâm:

Bảo vệ và tôn vinh chủ thể di sản: Thực hiện đầy đủ chính sách hỗ trợ nghệ nhân, người nắm giữ di sản và các câu lạc bộ văn hóa dân gian như Trò Xuân Phả, Hò sông Mã, Khặp Thái…, bảo đảm sự kế tục bền vững giữa các thế hệ.

Bảo tồn trong không gian văn hóa gốc: Tránh sân khấu hóa hình thức; di sản phải được thực hành trong chính cộng đồng đã sáng tạo và gìn giữ di sản.

Gắn di sản với sinh kế bền vững: Kết nối di sản phi vật thể với du lịch trải nghiệm, để người dân vừa gìn giữ văn hóa, vừa có thu nhập ổn định từ chính giá trị văn hóa của quê hương.

.Trong bối cảnh chuyển đổi số, tỉnh Thanh Hóa đã có những đổi mới gì trong công tác phát huy giá trị di sản?

- Chuyển đổi số là hướng đi tất yếu trong quản lí và phát huy giá trị di sản. UBND tỉnh đang chỉ đạo xây dựng Hệ sinh thái số về di sản văn hóa, tập trung số hóa 3D di sản thế giới, các di tích quốc gia đặc biệt và hiện vật có giá trị tiêu biểu.

Lễ hội đền Bà Triệu – di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của Thanh Hóa, được gìn giữ và phát huy gắn với đời sống cộng đồng

Thông qua các nền tảng số, công nghệ thực tế ảo (VR/AR), di sản Thanh Hóa được giới thiệu sinh động, trực quan, vượt qua giới hạn không gian và thời gian.

Đây là giải pháp phù hợp với tinh thần Nghị quyết 80, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh địa phương và phát triển du lịch theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.

.Phó Chủ tịch có thông điệp gì gửi tới các cấp, các ngành và Nhân dân trong công tác bảo vệ, phát huy giá trị di sản?

UBND tỉnh Thanh Hóa xác định rõ: bảo tồn di sản là thước đo năng lực quản trị và trách nhiệm công vụ của mỗi cấp, mỗi ngành, là yêu cầu xuyên suốt trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Thông điệp của tôi là: “Di sản là tài sản vô giá – Bảo tồn là trách nhiệm, phát huy là tầm nhìn”.

Tỉnh mong muốn và kêu gọi sự đồng thuận của toàn xã hội: Nhà nước giữ vai trò định hướng và quản lí; cộng đồng là chủ thể gìn giữ; doanh nghiệp đồng hành đầu tư bền vững. Khi các chủ thể cùng chung tay, di sản văn hóa xứ Thanh sẽ thực sự trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần đưa Thanh Hóa phát triển nhanh, bền vững và giàu bản sắc trong giai đoạn phát triển mới.

.Trân trọng cảm ơn Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã dành thời gian trao đổi với Báo Văn Hóa!

NGUYỄN LINH