Thanh Hoá: Đưa người dân miền núi hòa nhịp chuyển đổi số

Đưa kỹ năng số đến từng hộ dân

Ở những địa bàn miền núi, biên giới của tỉnh Thanh Hóa, nơi địa hình chia cắt, dân cư phân bố không tập trung, việc phổ cập kỹ năng số cho người dân không phải là nhiệm vụ dễ dàng. Không ít người, nhất là người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số, còn lúng túng khi tiếp cận điện thoại thông minh, ứng dụng định danh điện tử hay các dịch vụ công trực tuyến.

Xã Quang Chiểu chú trọng những cách làm phù hợp với điều kiện thực tế

Thay vì chỉ dừng lại ở những buổi tuyên truyền tập trung, nhiều địa phương đã lựa chọn cách làm trực tiếp, đưa kiến thức và kỹ năng số đến từng bản, từng gia đình. Trong đó, Tổ công nghệ số cộng đồng giữ vai trò cầu nối giữa chính quyền với người dân.

Tại xã Quang Chiểu, một địa bàn biên giới còn nhiều khó khăn, phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai gắn với cải cách hành chính, Đề án 06 và thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Địa phương chú trọng những cách làm phù hợp với điều kiện thực tế, nổi bật là mô hình “Đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”.

Điểm đáng chú ý của mô hình là không tuyên truyền theo cách chung chung mà hướng dẫn trực tiếp trên chính thiết bị của người dân. Mỗi người được hỗ trợ theo khả năng tiếp nhận và nhu cầu sử dụng, qua đó có thể tự thực hiện những thao tác cơ bản thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cán bộ.

Đối với người cao tuổi, người khuyết tật, địa phương triển khai mô hình “Cầm tay chỉ việc”, tập trung hướng dẫn sử dụng VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến và thanh toán số. Cách làm này góp phần tháo gỡ tâm lý e ngại công nghệ, đồng thời tạo điều kiện để những nhóm dân cư dễ bị bỏ lại phía sau có cơ hội tiếp cận các tiện ích số.

Bên cạnh đó, các nhóm Zalo cộng đồng, mô hình “Chợ số - Nông thôn số” và hoạt động “Thanh niên đồng hành cùng người dân chuyển đổi số” cũng được triển khai, tạo thêm những kênh kết nối và hỗ trợ người dân trong quá trình tiếp cận công nghệ.

Từ thực tiễn triển khai, ông Vi Văn Thuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu cho biết, việc lựa chọn hình thức hướng dẫn trực tiếp xuất phát từ đặc điểm dân cư phân tán, trình độ kỹ năng số không đồng đều. Qua đó, chuyển trọng tâm từ tuyên truyền sang hướng dẫn thực hành, giúp người dân có thể tự thao tác trên thiết bị của mình.

Trung tâm phục vụ hành chính công xã Quang Chiểu

Hiệu quả bước đầu được thể hiện qua những kết quả cụ thể. Đến nay, 100% cán bộ, công chức, viên chức tại xã Quang Chiểu được yêu cầu sử dụng các nền tảng số phục vụ công việc; 125 người đã được tạo tài khoản tham gia đào tạo “Bình dân học vụ số” trên môi trường mạng. Đặc biệt, 100% khoản chi trả thuộc các nhóm chính sách an sinh xã hội, người có công, trợ cấp và lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội được thực hiện bằng phương thức không dùng tiền mặt.

Từ biết sử dụng điện thoại đến làm chủ tiện ích số

Không chỉ ở Quang Chiểu, phong trào “Bình dân học vụ số” còn được triển khai sâu rộng tại nhiều địa phương miền núi khác của Thanh Hóa.

Tại xã Tam Lư, ngay sau khi phong trào được phát động, cấp ủy, chính quyền địa phương đã huy động cán bộ, đoàn viên thanh niên, giáo viên, lực lượng công an, quân sự, biên phòng và các Tổ công nghệ số cộng đồng tham gia hỗ trợ người dân.

Cán bộ thực hiện các thủ tục hành chính cho người dân

Nội dung hướng dẫn tập trung vào những kỹ năng gần gũi với đời sống như sử dụng điện thoại thông minh, định danh điện tử, tích hợp giấy tờ cá nhân trên VNeID, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, tìm kiếm thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Anh Hà Văn Hướng, người dân bản Sại, xã Tam Lư chia sẻ, trước đây người dân miền núi ít có điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin. Từ khi phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai, nhiều người đã biết sử dụng điện thoại thông minh và tiếp cận được những tiện ích trước đây còn xa lạ.

Theo ông Phạm Bá Chiến, Chủ tịch UBND xã Tam Lư, mục tiêu của phong trào không đơn thuần là hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại hay cài đặt ứng dụng, mà quan trọng hơn là trang bị kiến thức, kỹ năng để mỗi người có thể chủ động tiếp cận và làm chủ công nghệ trong cuộc sống.

Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong quá trình xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số ở khu vực miền núi. Bởi nếu người dân không có kỹ năng sử dụng, các nền tảng và dịch vụ số dù được đầu tư cũng khó phát huy hết hiệu quả.

Phát huy vai trò Tổ công nghệ số cộng đồng

Một trong những yếu tố tạo nên hiệu quả của phong trào “Bình dân học vụ số” tại Thanh Hóa là việc phát huy vai trò của lực lượng cơ sở.

Các Tổ công nghệ số cộng đồng với thành phần nòng cốt là đoàn viên thanh niên, giáo viên, cán bộ công an, hội viên các đoàn thể và những người am hiểu công nghệ đã trực tiếp đến với người dân. Ở những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc huy động những người thông thạo tiếng nói, phong tục và đời sống địa phương giúp quá trình hướng dẫn trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn.

Phát huy vai trò của lực lượng cơ sở

Thay vì áp dụng một phương thức triển khai đồng loạt, các tổ tập trung giải quyết từng nhu cầu cụ thể: Người chưa biết sử dụng VNeID được hướng dẫn định danh điện tử; người chưa biết nộp hồ sơ trực tuyến được hướng dẫn từng bước; hộ kinh doanh được hỗ trợ tiếp cận thanh toán số và các phương thức giao dịch không dùng tiền mặt.

Cách làm này giúp chuyển đổi số không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành những việc làm cụ thể, gắn trực tiếp với quyền lợi và nhu cầu hằng ngày của người dân.

Theo báo cáo sơ kết một năm triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, toàn tỉnh Thanh Hóa đã có 100% xã, phường thành lập Ban Chỉ đạo; thành lập 4.351 Tổ công nghệ số cộng đồng với gần 16.000 thành viên. Các tổ đang triển khai chiến dịch “Đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người dân kỹ năng số”, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ trong cộng đồng.

Đáng chú ý, việc phổ cập kỹ năng số được gắn với các mục tiêu cụ thể về chuyển đổi số, cải cách hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Đây là cơ sở để các địa phương tiếp tục hoàn thiện phương thức triển khai, khắc phục những hạn chế về nhận thức, kỹ năng và điều kiện tiếp cận công nghệ tại vùng sâu, vùng xa.

Không để ai bị bỏ lại phía sau trong chuyển đổi số

Thực tế cho thấy, khoảng cách số ở khu vực miền núi không chỉ xuất phát từ hạn chế về hạ tầng viễn thông hay thiết bị mà nằm ở khả năng tiếp cận, sử dụng và khai thác công nghệ của mỗi người dân.

Mỗi cán bộ cơ sở thực sự trở thành người hướng dẫn

Vì vậy, việc triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, tránh tình trạng chỉ tập trung vào các đợt cao điểm hoặc chạy theo số lượng người được hướng dẫn cài đặt ứng dụng.

Điều quan trọng là sau khi được hỗ trợ, người dân có thể tự thực hiện các thao tác cơ bản, biết cách khai thác tiện ích số phục vụ công việc, học tập, khám chữa bệnh, giao dịch và giải quyết thủ tục hành chính. Cùng với đó, kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện các hành vi lừa đảo trên không gian mạng cũng cần được chú trọng.

Từ những mô hình tại Quang Chiểu, Tam Lư có thể thấy, muốn chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, cần bắt đầu từ những việc gần gũi nhất với người dân. Một thủ tục hành chính được thực hiện trực tuyến, một giao dịch được thanh toán bằng mã QR hay một giấy tờ được tích hợp trên VNeID đều là những bước tiến cụ thể trong hành trình hình thành công dân số.

Phong trào “Bình dân học vụ số” vì thế không chỉ là hoạt động phổ cập kiến thức công nghệ, mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi, giữa các nhóm dân cư trong khả năng tiếp cận thành quả của chuyển đổi số.

Khi mỗi cán bộ cơ sở thực sự trở thành người hướng dẫn, mỗi đoàn viên thanh niên là một hạt nhân hỗ trợ cộng đồng và mỗi người dân có thể tự tin sử dụng các tiện ích số, chuyển đổi số sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của chính quyền hay ngành chuyên môn, mà trở thành quá trình tham gia chủ động của toàn xã hội.

Đó cũng chính là nền tảng để người dân miền núi Thanh Hóa từng bước hòa nhịp với tiến trình phát triển, không bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.