Thành phố Hồ Chí Minh: Khẳng định vai trò tiên phong, sáng tạo, đi trước mở đường

Lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước ngày 27-4-2025. Ảnh: Nhandan.VN

Năng động, sáng tạo, tiên phong đi trước mở đường

Sau ngày non sông liền một dải, cùng cả nước bước vào thời kỳ khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục kinh tế trong bối cảnh bộn bề khó khăn, thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt với sức ép lớn về sản xuất, lưu thông hàng hóa, việc làm và đời sống dân sinh. Áp lực phát triển buộc thành phố phải tìm lời giải bằng hành động, phải nghĩ khác, làm khác để tháo gỡ những điểm nghẽn cản trở bước đi lên. Chính tinh thần ấy đã tạo nên những dấu mốc “lần đầu tiên” rất tiêu biểu của thành phố Hồ Chí Minh.

Đó là năm 1991, Khu chế xuất Tân Thuận ra đời, trở thành khu chế xuất đầu tiên của cả nước. Là người trực tiếp tham gia xây dựng đề án Khu chế xuất Tân Thuận, ông Phan Chánh Dưỡng, nguyên Tổng Giám đốc Công ty Phát triển công nghiệp Tân Thuận (IPC) từng chia sẻ, đây là khu chế xuất, khu công nghiệp đầu tiên của Việt Nam, không chỉ mở ra hướng giải quyết việc làm cho người lao động, thu hút ngoại tệ, mà còn góp phần quan trọng mở đường cho chính sách hợp tác, thu hút đầu tư nước ngoài. Từ một dự án tiên phong, Khu chế xuất Tân Thuận nhanh chóng trở thành mô hình hiệu quả, mở ra hướng đi mới để các địa phương khác học tập.

Cũng trong những năm đầu thập niên 1990, khi khái niệm khu đô thị mới còn mới mẻ ở nước ta, thành phố Hồ Chí Minh đã mạnh dạn lựa chọn phát triển khu Nam Sài Gòn theo hướng hiện đại, đồng bộ. Quyết định đầu tư vào một vùng đất thấp trũng như khu vực Nhà Bè, mở đường về phía Nam, phát triển công nghiệp, đô thị, hạ tầng trong một tổng thể thống nhất là lựa chọn không dễ dàng. Nhưng thành phố đã tiên phong đi trước. Sự hình thành của Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, cùng với Khu chế xuất Tân Thuận, đại lộ Nguyễn Văn Linh, không chỉ làm thay đổi diện mạo một vùng đất, mà còn để lại bài học về tầm nhìn phát triển, bản lĩnh dám thử nghiệm để tạo ra mô hình mới.

Người dân trải nghiệm metro tại nhà ga trên cao thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Văn Minh

Tinh thần tiên phong ấy không chỉ thể hiện trong phát triển kinh tế hay mở rộng không gian đô thị. Năm 1992, thành phố Hồ Chí Minh là địa phương đầu tiên trong cả nước khởi xướng Chương trình xóa đói giảm nghèo. Từ yêu cầu chăm lo cái ăn, cái mặc cho người dân trong giai đoạn khó khăn, thành phố từng bước xây dựng hệ thống chính sách an sinh đa tầng, gắn với việc huy động các nguồn lực xã hội. Đến năm 2025, thành phố Hồ Chí Minh không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của thành phố.

Nhiều năm qua, mỗi khi đất nước đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, thành phố Hồ Chí Minh thường là địa phương được nhắc đến đầu tiên. Không phải ngẫu nhiên mà từ mô hình khu chế xuất, khu công nghiệp kiểu mới đến cải cách hành chính “một cửa”, nhiều nội dung từng được làm trước ở thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành kinh nghiệm để các địa phương khác tham khảo học tập. Điều đó cho thấy thành phố không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn đóng vai trò là nơi “kiểm nghiệm” cho những cách làm mới của cả nước.

Đi trước chưa bao giờ là con đường dễ dàng bởi đi trước đồng nghĩa với việc phải chịu sức ép lớn hơn, gánh trách nhiệm nặng nề hơn và chấp nhận nhiều rủi ro hơn. Nhưng cũng chính ở đó, bản lĩnh của thành phố Hồ Chí Minh được thể hiện rõ nét.

Khi đến thăm, chúc Tết Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố Hồ Chí Minh nhân dịp Tết Bính Ngọ 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng và kỳ vọng thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vững bản lĩnh, phát huy truyền thống năng động, sáng tạo, nghĩa tình. Thành phố cần tiếp tục khẳng định rõ vai trò đầu tàu, đi trước, làm mẫu; là nơi Trung ương có thể yên tâm giao nhiệm vụ mới, việc khó, việc lớn; là động lực dẫn dắt tăng trưởng, đổi mới và hội nhập của cả nước. Với truyền thống năng động, sáng tạo, thành phố không chỉ là cực tăng trưởng lớn, mà còn là một cực đổi mới sáng tạo quan trọng.

Từ yêu cầu đó, để tiếp tục đi trước và giữ vai trò dẫn dắt, nhiệm vụ trước mắt của thành phố Hồ Chí Minh là tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn lớn về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Đồng thời đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, phát huy hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù; từng bước hình thành các trung tâm tài chính, logistics và đổi mới sáng tạo tầm khu vực, quốc tế. Khi thành phố Hồ Chí Minh tăng trưởng bền vững hơn, năng lực liên kết mạnh hơn, tác động lan tỏa đối với các địa phương và cả nước cũng sẽ ngày càng sâu rộng hơn trong giai đoạn phát triển mới.

Đầu tàu tăng trưởng của cả nước

Thành phố Hồ Chí Minh năng động, sáng tạo, tiên phong đi trước mở đường. Ảnh: Hoàng Hùng

Năm 2025, thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục đóng góp khoảng 23,5% GDP cả nước và gần 1/3 tổng thu ngân sách quốc gia. Trong quý I-2026, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của thành phố tăng 8,27% - mức cao nhất trong 5 năm gần đây; tổng vốn đầu tư xã hội đạt 141.781 tỷ đồng, tăng 10,7%; thu hút FDI gần 2,9 tỷ USD, tăng 219%. Những chỉ số đó cho thấy kinh tế thành phố không chỉ phục hồi mạnh mẽ mà còn đang lấy lại đà tăng tốc bằng nội lực của nền kinh tế, sức chống chịu của thị trường và niềm tin của người dân, doanh nghiệp vào một chính quyền kiến tạo phát triển.

Sự phát triển của thành phố Hồ Chí Minh không chỉ mang ý nghĩa đối với riêng địa phương, mà còn thể hiện ngày càng rõ vai trò kết nối, dẫn dắt và lan tỏa liên kết vùng. Phía sau những con số tăng trưởng là năng lực tổ chức lại không gian kinh tế và điều phối dòng chảy hàng hóa trên quy mô rộng hơn. Cụ thể, trong quý I-2026, lượng hàng hóa thông qua cảng biển thành phố đạt 88,37 triệu tấn, tăng 7%; vận chuyển đường thủy nội địa đạt 37,47 triệu tấn, tăng 12%. Những con số này cho thấy thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là điểm đến của dòng vốn hay nơi trung chuyển hàng hóa, mà còn là trung tâm tổ chức, phân phối và gia tăng giá trị hàng hóa, gắn với logistics, thương mại, tài chính và thị trường quy mô lớn. Vì vậy, càng phát triển, thành phố Hồ Chí Minh càng mở rộng dư địa tăng trưởng, đồng thời khẳng định vai trò dẫn dắt, tạo động lực lan tỏa cho các địa phương trong vùng và cả nước.

Nhìn ở góc độ phát triển, rõ ràng thành phố Hồ Chí Minh là một cực tăng trưởng năng động. Nhưng nhìn ở chiều sâu xã hội, thành phố năng động ấy lại bền bỉ lan tỏa phẩm chất nghĩa tình, nhân ái được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Tinh thần ấy hiện rõ từ những việc làm cụ thể gần dân, sát dân, chăm lo cho dân. Đó là những mái nhà được sửa lại cho hộ khó khăn ở vùng xa Cần Giờ, là những người yếu thế được chăm lo kịp thời, để không ai bị bỏ lại phía sau.

Nghĩa tình ấy cũng được thể hiện rõ qua chuỗi hoạt động an sinh xã hội rộng khắp. Riêng dịp Tết Bính Ngọ 2026, thành phố đã triển khai hơn 367.036 suất quà với tổng kinh phí hơn 265,179 tỷ đồng. Những con số ấy cho thấy, trong quá trình phát triển, thành phố Hồ Chí Minh luôn lấy người dân làm trung tâm trong mọi chủ trương, chính sách; đặc biệt quan tâm chăm lo cho người dân, nhất là những hoàn cảnh còn khó khăn, yếu thế.

Không chỉ nghĩa tình với người dân thành phố, thành phố Hồ Chí Minh còn luôn hướng về đồng bào cả nước. Mỗi khi thiên tai, mưa lũ xảy ra ở các tỉnh, thành khác, thành phố luôn là một trong những địa phương đi đầu sẻ chia, cứu trợ và hỗ trợ ở mức cao nhất có thể. Đặc biệt, với tinh thần “Thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước, cùng cả nước”, nhân dân thành phố đã tích cực đóng góp sức người, sức của với hơn 340 tỷ đồng để ủng hộ đồng bào miền Trung và miền Bắc khắc phục thiệt hại do bão, lũ gây ra trong năm 2025. Thành phố Hồ Chí Minh cũng tổ chức các đoàn đến thăm hỏi và chuyển 50 tỷ đồng, hơn 2.900 tấn nhu yếu phẩm, 10.000 áo phao, 10.000 túi thuốc và huy động lực lượng y tế, tình nguyện viên, phương tiện vận tải, cơ giới và trang thiết bị để hỗ trợ nhân dân tỉnh Khánh Hòa khắc phục hậu quả đợt thiên tai, bão, lũ lớn nhất trong lịch sử của tỉnh.

Không chỉ hỗ trợ đồng bào khắc phục hậu quả thiên tai trước mắt, thành phố Hồ Chí Minh còn đồng hành cùng người dân trong quá trình tái thiết cuộc sống, như hỗ trợ sửa chữa nhà cửa, trường lớp, công trình dân sinh, cầu đường, giúp người dân sớm ổn định cuộc sống, từng bước đứng dậy sau mất mát. Trong những chuyến đi cứu trợ đồng bào các tỉnh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Phước Lộc đã nhiều lần nhấn mạnh tinh thần “Thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước, cùng cả nước”. Đó không chỉ là một thông điệp hành động, mà còn là phương châm xuyên suốt trong mối quan hệ phối hợp giữa thành phố Hồ Chí Minh với các địa phương. Mục tiêu cao nhất là chăm lo tốt hơn đời sống vật chất, tinh thần của người dân, để người dân ngày càng được thụ hưởng nhiều hơn từ thành quả phát triển. Nghĩa tình, vì thế, chính là “sức mạnh mềm” của thành phố Hồ Chí Minh, nền tảng để làm nên vóc dáng đầu tàu tăng trưởng của cả nước. Bởi một đô thị lớn không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng, quy mô ngân sách hay dòng vốn đầu tư, mà còn ở mức độ chăm lo, nâng cao chất lượng sống cho người dân. Khi kinh tế càng vững mạnh, thành phố càng có điều kiện để sẻ chia nhiều hơn.

Nhìn lại 51 năm sau ngày non sông liền một dải, thành phố Hồ Chí Minh hôm nay không chỉ giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế năng động, mà còn khẳng định là một thành phố sáng tạo, tiên phong đi trước mở đường, một thành phố nghĩa tình, luôn hướng về đồng bào cả nước. Trên hành trình đi tới, thành phố Hồ Chí Minh luôn nỗ lực xứng đáng với sứ mệnh vẻ vang “vì cả nước, cùng cả nước”. Thành phố không ngừng giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, bảo đảm quốc phòng - an ninh, thúc đẩy phát triển văn hóa, xã hội, đi đầu trong phát triển thị trường, cải thiện môi trường đầu tư, nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển kinh tế tri thức, đẩy mạnh hội nhập quốc tế… Phía trước vẫn còn nhiều việc lớn, nhiều yêu cầu mới, nhưng với nền tảng đã được bồi đắp qua nhiều năm, cùng những cơ chế đang mở ra, thành phố Hồ Chí Minh có đủ cơ sở để tiếp tục đi trước, làm mẫu, mở đường, không chỉ cho sự phát triển của chính mình mà còn đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh khóa I, nhiệm kỳ 2025-2030, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang đã thông báo: Bộ Chính trị cho phép thành phố Hồ Chí Minh rà soát lại Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị “về phương hướng, nhiệm vụ phát triển thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Trên cơ sở rà soát đó, thành phố sẽ tham mưu, đề xuất xây dựng một nghị quyết mới của Bộ Chính trị về cơ chế đặc thù cho thành phố Hồ Chí Minh, tương xứng với tầm vóc mới của thành phố hiện nay; trong đó có đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Đây sẽ là điều kiện, đồng thời là cơ hội lớn để thành phố phát triển bứt phá. Cùng với quy hoạch tổng thể, thành phố Hồ Chí Minh đang được xây dựng, thành phố sẽ có thêm một “bộ định hướng” và công cụ về cơ chế, chính sách để phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.