Thanh toán không dùng tiền mặt: 'Cửa ngõ' thúc đẩy tài chính toàn diện

Tuy nhiên, để tiến tới tài chính toàn diện thực chất, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng độ phủ mà còn phải nâng chất lượng sử dụng, tăng tính an toàn và đưa dịch vụ đến gần hơn với những nhóm còn hạn chế khả năng tiếp cận.

Từ “có tài khoản” đến sử dụng dịch vụ thực chất

Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà; Quyền Tổng biên tập Thời báo Ngân hàng Nguyễn Xuân Hải; Giám đốc Giám đốc Economica Việt Nam - TS Lê Duy Bình chủ trì Tọa đàm. Ảnh: Bnews phát

Tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” do Thời báo Ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức sáng 6/10 tại Hà Nội, ông Nguyễn Xuân Hải, Quyền Tổng biên tập Thời báo Ngân hàng cho biết, thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng hiện diện sâu rộng trong thương mại, dịch vụ, y tế, giáo dục, dịch vụ công và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Sự phát triển của hạ tầng thanh toán cùng các phương thức thanh toán số không chỉ tạo thuận lợi cho giao dịch mà còn góp phần mở rộng khả năng tiếp cận, sử dụng dịch vụ tài chính chính thức.

Ông Nguyễn Xuân Hải nhấn mạnh, thanh toán không dùng tiền mặt là một trong những nội dung rường cột của Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030, bởi đây chính là “cầu nối” đưa người dân và doanh nghiệp tiếp cận sâu hơn với hệ sinh thái tài chính, từ tài khoản thanh toán đến tiết kiệm, tín dụng, bảo hiểm và các sản phẩm tài chính phù hợp.

Từ góc nhìn của cơ quan quản lý, bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước đánh giá, chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ ngân hàng - tài chính. Trong đó, thanh toán số ngày càng trở thành điểm tiếp cận đầu tiên để người dân làm quen và từng bước sử dụng sâu hơn các dịch vụ tài chính khác.

Bà Thu cho rằng thanh toán không dùng tiền mặt có thể được nhìn nhận trên 4 phương diện: mở “cửa ngõ” tiếp cận tài chính; xóa rào cản về địa lý và chi phí; tạo lập dữ liệu tài chính; đồng thời nâng cao tính minh bạch và an toàn. Từ những giao dịch ban đầu, khách hàng có thể từng bước sử dụng các dịch vụ như tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào các điểm giao dịch vật lý.

Thực tế cho thấy quy mô thanh toán số đang tăng nhanh. Tính đến tháng 8/2026, tổng thể thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị; giao dịch trực tuyến tăng 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị. Thanh toán qua điện thoại di động tăng 35,33% về số lượng và 23,9% về giá trị. Đáng chú ý, giao dịch QR tại các đơn vị chấp nhận thanh toán tăng 6,66% về số lượng và 25,85% về giá trị.

Độ phủ tài khoản cũng đã được mở rộng đáng kể. Tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản đạt 88,96% vào cuối năm 2025, trong khi tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt hiện tương đương khoảng 28 lần GDP. Những kết quả này đang tiến gần các mục tiêu đến năm 2030 là 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 30 lần GDP.

Tuy nhiên, theo bà Thu, chặng đường tiếp theo cần chuyển trọng tâm từ “lượng” sang “chất”, nghĩa là khả năng tiếp cận phải đi cùng trải nghiệm thuận tiện, minh bạch, chi phí hợp lý và mức độ sử dụng thường xuyên.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS). Ảnh: Bnews phát

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), cho rằng hành trình này có thể bắt đầu từ những nhu cầu rất gần gũi như chuyển, nhận tiền, thanh toán hàng hóa, điện, nước, học phí, viện phí hay dịch vụ công. Khi các giao dịch này được thực hiện thuận tiện trên môi trường số, người dân dần hình thành thói quen sử dụng tài khoản và các dịch vụ tài chính chính thức.

“Thành công của tài chính toàn diện không chỉ được đo bằng số lượng tài khoản được mở, mà quan trọng hơn là tài khoản đó có được sử dụng một cách thuận tiện, thường xuyên và thực chất trong đời sống hàng ngày hay không”, ông Tùng nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo NAPAS, hạ tầng thanh toán dùng chung giữ vai trò quan trọng trong quá trình này khi giúp kết nối người dân, ngân hàng, doanh nghiệp và các đơn vị cung cấp dịch vụ, đồng thời giảm chi phí đầu tư các kết nối riêng lẻ và tạo điều kiện mở rộng dịch vụ tới khu vực nông thôn, vùng xa cũng như những nhóm khách hàng chưa được phục vụ đầy đủ. Hiện hệ thống NAPAS kết nối 70 tổ chức thành viên, xử lý khoảng 12 tỷ giao dịch trong năm 2025, phục vụ 100 triệu khách hàng, cùng mạng lưới hơn 20.000 ATM và hơn 930.000 POS/mPOS.

Các tiện ích như chuyển tiền nhanh 24/7, VietQR, thanh toán hóa đơn, thương mại điện tử hay QR xuyên biên giới đang đưa thanh toán số vào ngày càng nhiều nhu cầu thiết yếu. Riêng hệ thống chuyển tiền nhanh hiện xử lý hơn 45 triệu giao dịch mỗi ngày; VietQR đã có 60 ngân hàng và ví điện tử hỗ trợ, qua đó giúp đơn giản hóa đáng kể trải nghiệm thanh toán, nhất là đối với cửa hàng nhỏ và hộ kinh doanh.

Mở rộng tiếp cận đi cùng an toàn và niềm tin

Bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước. Ảnh: Bnews phát

Một trong những yêu cầu quan trọng của tài chính toàn diện là thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, cũng như hỗ trợ những nhóm còn hạn chế về khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính.

Theo bà Nguyễn Thị Thu, đến ngày 30/6/2026, cả nước có khoảng 5,7 nghìn điểm đại lý thanh toán và 11,45 triệu tài khoản tiền di động được đăng ký, trong đó 6,18 triệu tài khoản hoạt động. Cùng với đó là 5.158 điểm kinh doanh tiền di động trên địa bàn cấp xã. Các mô hình này, cùng QR và thanh toán di động, đang tạo điều kiện đưa dịch vụ tài chính tới những khu vực khó bố trí mạng lưới giao dịch vật lý.

Bên cạnh mở rộng tiếp cận, an toàn giao dịch đang trở thành điều kiện quyết định để người dân tiếp tục sử dụng dịch vụ số. Đại diện Vụ Thanh toán cho biết ngành ngân hàng đã hoàn thành làm sạch, đối chiếu sinh trắc học đối với 174,5 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,92 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức. Hệ thống cảnh báo gian lận cũng đã phát đi khoảng 5,6 triệu lượt cảnh báo; sau khi nhận cảnh báo, khoảng 1,9 triệu lượt giao dịch được khách hàng tạm dừng hoặc hủy bỏ, bảo vệ hơn 6.300 tỷ đồng.

Dù vậy, bà Thu cho rằng vẫn còn nhiều thách thức, từ thói quen dùng tiền mặt, chênh lệch về kiến thức và kỹ năng tài chính số đến nguy cơ tội phạm công nghệ cao. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu và bảo đảm tương thích giữa ngân hàng với các lĩnh vực như bảo hiểm, y tế, giáo dục cũng cần tiếp tục được thúc đẩy.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Bnews phát

Từ góc độ định hướng giai đoạn 2026-2030, Ngân hàng Nhà nước xác định 5 yêu cầu lớn đối với thanh toán không dùng tiền mặt gồm chất lượng, hiệu quả kinh tế, tích hợp, an toàn và hội nhập. Trong đó, các dịch vụ thanh toán sẽ được tích hợp sâu hơn vào các hệ sinh thái số như y tế, giáo dục, dịch vụ công, giao thông; đồng thời tiếp tục mở rộng liên thông trong nước và hướng tới kết nối thanh toán bán lẻ xuyên biên giới.

Theo đó, trọng tâm thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện thể chế; phát triển hạ tầng và mạng lưới chấp nhận thanh toán; đa dạng hóa, cá nhân hóa sản phẩm theo từng nhóm khách hàng; tăng cường bảo mật, bảo vệ dữ liệu, phòng chống gian lận; đồng thời đẩy mạnh giáo dục tài chính và kỹ năng số.

Như vậy, bài toán của tài chính toàn diện trong giai đoạn mới không còn dừng ở việc đưa người dân “vào hệ thống” thông qua một tài khoản ngân hàng. Quan trọng hơn là biến tài khoản thành một công cụ được sử dụng thường xuyên trong đời sống, tạo ra dữ liệu, mở rộng khả năng tiếp cận các sản phẩm phù hợp và giúp người dân sử dụng dịch vụ tài chính một cách an toàn, hiệu quả. Khi đó, thanh toán không dùng tiền mặt mới thực sự trở thành “cửa ngõ” của tài chính toàn diện.