Thanh toán số 'tăng tốc', yêu cầu kép về hạ tầng và an toàn

Khách hàng Vietinbank có thể thanh toán số xuyên biên giới khi du lịch tại Thái.

Đây là điều kiện quan trọng để ngành Ngân hàng thúc đẩy chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW hướng tới hệ sinh thái thanh toán hiện đại, thông suốt và bền vững.

Thanh toán số bứt tốc, mở rộng kết nối

Từ thẻ ngân hàng, thanh toán không tiếp xúc đến điện thoại thông minh và quét mã QR, phương thức giao dịch của người dân đang thay đổi nhanh chóng. Thanh toán số ngày càng hiện diện trong mua sắm, ăn uống, đi lại và sử dụng các dịch vụ thiết yếu. Sự chuyển dịch này không chỉ phản ánh tiến bộ công nghệ mà còn cho thấy quá trình chuyển đổi số đang từng bước đi vào đời sống xã hội.

Theo TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), năm 2026 đánh dấu bước tiến quan trọng của ngành Ngân hàng trong hành trình hiện thực hóa Chiến lược chuyển đổi số quốc gia và Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). Việt Nam đang trở thành một trong những thị trường tài chính, thanh toán số năng động và giàu tiềm năng của khu vực.

“Thành quả của quá trình phát triển không chỉ thể hiện ở tốc độ tăng trưởng giao dịch hay sự mở rộng của hạ tầng thanh toán, mà còn ở những thay đổi trong thói quen và trải nghiệm của người dân. Từ đô thị đến nông thôn, vùng sâu, vùng xa, các giao dịch mua sắm, thanh toán dịch vụ và chuyển tiền ngày càng được thực hiện nhanh chóng, thuận tiện hơn thông qua nền tảng công nghệ”, TS Đào Minh Tú cho biết.

Đáng chú ý, thanh toán số tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong hệ sinh thái công nghệ tài chính, chiếm hơn 60% thị phần. Thị trường thẻ ngân hàng đã vượt mốc 164 triệu thẻ đang lưu hành, cùng mạng lưới ATM và thiết bị POS/EDC được mở rộng trên toàn quốc. Thanh toán bằng mã QR cũng phát triển mạnh, góp phần đa dạng hóa lựa chọn của người dùng.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Tiến Dũng cho biết, nhiều tổ chức tín dụng (TCTD) ghi nhận tỷ lệ giao dịch qua kênh số đạt trên 95%. Dịch vụ tiền di động (Mobile Money) cũng phát triển với hàng chục triệu tài khoản được kích hoạt, góp phần đưa dịch vụ tài chính đến khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Tỷ lệ người dân có tài khoản ngân hàng đã vượt mốc 89%; giá trị giao dịch TTKDTM vào cuối năm 2025 tăng gấp hơn 28 lần GDP.

Từ góc độ ngân hàng thương mại (NHTM), trải nghiệm khách hàng tiếp tục là yếu tố quan trọng thúc đẩy thanh toán số đi sâu vào đời sống. Bà Đoàn Hồng Nhung, Thành viên Ban Điều hành, Giám đốc Khối bán lẻ Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cho biết, với khách hàng trẻ, Vietcombank hướng tới các dịch vụ đơn giản, thuận tiện, an toàn và gắn với nhu cầu thường nhật. Ngân hàng tiếp tục phát triển các phương thức thanh toán qua VCB Digibank, QR và thanh toán chạm.

Tại Sóng Festival sẽ diễn ra ngày 24 - 25/10 (Thứ Bảy, Chủ nhật) tại Phố đi bộ Trần Nhân Tông, phường Hai Bà Trưng, Hà Nội, Vietcombank hướng đến xây dựng “phố không tiền mặt”, trong đó 100% giao dịch tại các gian hàng được thực hiện bằng phương thức thanh toán số. Người tham dự có thể trải nghiệm thanh toán một chạm, QR, thẻ MeGO gắn với hành trình di chuyển xanh và tính năng theo dõi dấu chân carbon trên VCB Digibank.

Theo bà Đoàn Hồng Nhung, mục tiêu giúp người trẻ không còn nhìn thanh toán số như một công nghệ phức tạp mà coi đây là một phần tự nhiên của lối sống hiện đại. Điều đó cho thấy chuyển đổi số không chỉ nằm ở việc đưa công nghệ vào giao dịch, mà còn ở khả năng tạo ra dịch vụ dễ sử dụng, phù hợp với nhu cầu thực tế của từng nhóm khách hàng.

Cùng với sự phát triển trong nước, thanh toán số Việt Nam đang từng bước mở rộng kết nối với các thị trường quốc tế. Theo ông Nguyễn Quang Minh, Thành viên Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), dưới sự chỉ đạo của NHNN, NAPAS đã tích cực hợp tác quốc tế để triển khai thanh toán xuyên biên giới qua mã QR. Đến nay, đơn vị đã hoàn tất kết nối thanh toán với 6 thị trường gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc.

NAPAS đã hoàn tất kết nối hai chiều với Thái Lan, Lào, Campuchia, Singapore và Trung Quốc. Người dân Việt Nam có thể sử dụng các ứng dụng thanh toán quen thuộc để quét mã QR khi ra nước ngoài; ngược lại, du khách từ những thị trường đã kết nối cũng có thể sử dụng phương thức tương tự khi đến Việt Nam. Với Hàn Quốc, NAPAS đã hoàn tất kết nối chiều thanh toán của du khách quốc tế tại Việt Nam và dự kiến sớm hoàn thành chiều ngược lại. Doanh nghiệp đồng thời triển khai kết nối với Đài Loan (Trung Quốc), Ấn Độ và mở rộng các chiều thanh toán còn lại tại những thị trường đã kết nối.

Số liệu 9 tháng năm 2026 đã ghi nhận mức tăng trưởng đáng chú ý tại 3 thị trường Thái Lan, Lào và Campuchia. Số lượng và giá trị giao dịch của du khách ba nước thanh toán tại Việt Nam qua QR xuyên biên giới tăng 11 lần so với cùng kỳ năm 2025. Ngược lại, số lượng giao dịch của người Việt Nam tại 3 thị trường này tăng 5 lần, trong khi giá trị giao dịch tăng 4 lần.

Nâng cấp hạ tầng, giữ vững niềm tin số

Quy mô giao dịch tăng nhanh đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hạ tầng thanh toán. Ông Nguyễn Quang Minh cho biết, năm 2025, hệ thống NAPAS xử lý hơn 12 tỷ giao dịch thanh toán số. Trong 9 tháng năm 2026, lượng giao dịch tiếp tục tăng khoảng 35% so với cùng kỳ năm trước.

Đà tăng trưởng này đòi hỏi hệ thống phải đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, đặc biệt trong những thời điểm giao dịch tăng đột biến. NAPAS đang tiếp tục đầu tư, nâng cấp hạ tầng nhằm bảo đảm hoạt động ổn định, an toàn và hạn chế tối đa nguy cơ gián đoạn dịch vụ; đồng thời nghiên cứu, phát triển các sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế, mở rộng giải pháp thanh toán trong nhiều lĩnh vực, trong đó có giao thông và các hoạt động hằng ngày.

Theo tinh thần Nghị quyết 57, phát triển hạ tầng số hiện đại là điều kiện quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đối với lĩnh vực thanh toán, hạ tầng cần có khả năng mở rộng, kết nối linh hoạt và xử lý dữ liệu theo thời gian thực. Việc nâng cấp năng lực vận hành không chỉ phục vụ nhu cầu giao dịch trong nước mà còn bảo đảm các kết nối xuyên biên giới hoạt động thông suốt khi lượng người dùng và giao dịch gia tăng.

Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng, từ cuối năm 2025, NHNN triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Đến ngày 6/8, dịch vụ đã cảnh báo hơn 4,9 triệu lượt khách hàng; trong đó, hơn 1,6 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch tương ứng hơn 5,5 nghìn tỷ đồng. Kết quả này cho thấy dữ liệu và công nghệ có thể hỗ trợ thiết thực cho công tác phòng ngừa rủi ro, bảo vệ người sử dụng dịch vụ thanh toán.

Thời gian tới, NHNN định hướng tiếp tục hoàn thiện thể chế, thúc đẩy cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các giải pháp công nghệ tài chính mới, phát triển hạ tầng số hiện đại và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành. Việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn và tự động hóa cũng được xác định là hướng đi nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, chất lượng thẩm định tín dụng và khả năng cung cấp dịch vụ.

Cùng với đầu tư công nghệ, an ninh mạng cần được coi là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình chuyển đổi số. Theo định hướng của NHNN, các hệ thống cần chú trọng bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế, tăng cường giám sát để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các nguy cơ. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng khi dịch vụ thanh toán ngày càng kết nối sâu rộng và xử lý khối lượng dữ liệu lớn.

"Ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục kiến tạo khuôn khổ pháp lý khuyến khích và thúc đẩy chuyển đổi số, triển khai Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trong lĩnh vực ngân hàng đối với các giải pháp công nghệ tài chính mới như: Chấm điểm tín dụng, chia sẻ dữ liệu qua giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API) hay cho vay ngang hàng.

Song song đó, các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, xác thực điện tử, giao dịch điện tử và quản trị rủi ro trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục được rà soát, cập nhật nhằm vừa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dùng, vừa khuyến khích các mô hình kinh doanh số phát triển", Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cho biết.

Nhiều ý kiến cho rằng, thanh toán số tăng trưởng mạnh và QR xuyên biên giới tăng tốc đang mở ra dư địa phát triển mới cho hệ sinh thái tài chính Việt Nam. Để tận dụng cơ hội này, mở rộng kết nối phải đi đôi với nâng cấp hạ tầng, khai thác dữ liệu hiệu quả, đổi mới công nghệ và bảo vệ khách hàng. Đây cũng là điều kiện để ngành Ngân hàng cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57, đưa chuyển đổi số trở thành động lực nâng cao hiệu quả hoạt động, thúc đẩy kinh tế số và phát triển bền vững.