Tháo điểm nghẽn công nghiệp hỗ trợ: Bắt đầu từ thị trường, đơn hàng và chuỗi giá trị

Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc và các đại biểu tham quan gian trưng bày sản phẩm tại hội thảo. Ảnh: Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Sáng 30/9, tại Phú Thọ, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Tỉnh ủy Phú Thọ và Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam".

Sự kiện có sự tham dự của Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương; Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng; cùng gần 500 đại biểu đại diện các Ban, Bộ, ngành Trung ương; một số tỉnh, thành phố; các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo; chuyên gia, nhà khoa học; doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp; tổ chức quốc tế và đối tác phát triển.

Hội thảo nhằm nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất các chủ trương, cơ chế, chính sách đột phá, khả thi để công nghiệp hỗ trợ thực sự trở thành nền tảng quan trọng của nền công nghiệp quốc gia hiện đại, tự chủ và có sức cạnh tranh cao.

Từ "nội địa hóa sản phẩm" đến "nội địa hóa giá trị và năng lực"

Phát biểu đề dẫn hội thảo, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị khẳng định công nghiệp hỗ trợ là nền tảng cốt lõi hình thành năng lực quốc gia, không phải bộ phận thứ yếu.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị phát biểu đề dẫn hội thảo. Ảnh: Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, một nền công nghiệp mạnh phải được đo lường bằng khả năng làm chủ công nghệ, thiết kế, vật liệu và các khâu giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ dừng ở quy mô gia công sản phẩm cuối cùng. Dù đã có bước hội nhập, song điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự hạn chế về vốn, năng lực nghiên cứu - phát triển (R&D) và đứt gãy liên kết hệ sinh thái, khiến doanh nghiệp Việt Nam chưa thể vươn lên các tầng giá trị cao trong chuỗi cung ứng.

Từ thực trạng đó, ông đánh giá việc đơn thuần tăng số lượng doanh nghiệp hay nâng tỷ lệ nội địa hóa là chưa đủ. Chiến lược phát triển cần chuyển dịch mạnh mẽ từ "nội địa hóa sản phẩm" sang "nội địa hóa giá trị và năng lực".

Bắt đầu từ thị trường, đơn hàng và yêu cầu của chuỗi giá trị

Theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, hàng loạt siêu dự án hạ tầng và công nghệ mới sắp triển khai sẽ tạo ra nhu cầu khổng lồ. Do đó, bài toán phát triển phải xuất phát từ thị trường, đơn hàng và yêu cầu của chuỗi giá trị; chuyển trọng tâm từ "có sản phẩm" sang "có năng lực", đồng thời lấy doanh nghiệp làm trung tâm để hỗ trợ theo kết quả đầu ra.

Song song với việc nâng cấp chuỗi cung ứng hiện hữu, Việt Nam cần chủ động chuẩn bị năng lực cho các lĩnh vực tiên phong như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, hàng không - vũ trụ. Việc thu hút FDI cũng phải thay đổi, đặt tiêu chí lan tỏa công nghệ và liên kết với doanh nghiệp nội lên hàng đầu.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Nguồn lực Nhà nước sẽ đóng vai trò "vốn mồi", hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua những rào cản ban đầu về R&D, thử nghiệm và chuyển đổi số. Ông Nguyễn Thanh Nghị lưu ý, tự chủ chiến lược không có nghĩa là tự sản xuất mọi thứ, mà là làm chủ các khâu then chốt để đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đề nghị hội thảo tập trung giải quyết ba vấn đề cốt lõi: Xác định những năng lực công nghiệp cần làm chủ giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2045; nhận diện các điểm nghẽn cản trở doanh nghiệp thăng hạng và thiết kế cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp dẫn dắt, nhà cung ứng và giới học thuật. Mục tiêu tối thượng là kiến tạo một hệ thống doanh nghiệp Việt Nam có năng lực thực chất, từng bước vươn lên vị thế nhà cung ứng chiến lược, nhà cung ứng cấp một và nhà tích hợp hệ thống.

Tạo sự cộng hưởng giữa chính sách và không gian phát triển

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương nhấn mạnh ba vấn đề chiến lược cấp bách nhằm phát triển công nghiệp hỗ trợ, lấy vai trò kiến tạo của Nhà nước và tối ưu hóa không gian phát triển địa phương làm trọng tâm. Trước hết, cần tạo sự giao thoa, cộng hưởng giữa các nghị quyết, chính sách hiện hành về phát triển công nghệ và các thành phần kinh tế nhằm hình thành một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ đồng bộ.

Trong quá trình tổ chức lại không gian phát triển, các địa phương có lợi thế như Phú Thọ phải xác định đúng lĩnh vực đột phá và tăng cường liên kết để tạo hiệu ứng lan tỏa vùng. Vấn đề thứ ba là phải phát huy vai trò điều phối của Trung ương gắn với cơ chế hợp tác giữa các địa phương nhằm bảo đảm tính liên thông trong quy hoạch, hạ tầng, cơ sở dữ liệu và phân bổ nguồn lực.

Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Ông Phạm Đại Dương kỳ vọng những ý kiến đóng góp tại sự kiện sẽ cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng để Bộ Công Thương hoàn thiện dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm thời gian tới.

Trong khuôn khổ hội thảo, các chuyên gia, đại diện địa phương và doanh nghiệp đã tập trung phân tích định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Các phiên thảo luận đi sâu vào việc giải bài toán hoàn thiện thể chế, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, ứng dụng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Từ thực tiễn vướng mắc của các tập đoàn lớn và các địa phương, hội thảo đã đề xuất nhiều giải pháp thiết thực nhằm nâng cao năng lực hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu cho doanh nghiệp trong nước. Toàn bộ các sáng kiến này sẽ được chắt lọc, tổng hợp để tham mưu cho Trung ương ban hành những cơ chế, chính sách mang tính đột phá trong giai đoạn mới.