Bộ Công Thương tính phương án thiết kế lại thị trường xăng dầu, giảm tầng nấc trung gian

Tại hội nghị lấy ý kiến dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương tổ chức sáng 30/9 tại Hà Nội, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết thị trường xăng dầu 9 tháng đầu năm tương đối ổn định, trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp.

Điểm tích cực quan trọng nhất là không xảy ra đứt gãy nguồn cung. Giá xăng dầu có thể lên xuống theo diễn biến thị trường thế giới, nhưng tình trạng đứt gãy hoặc gián đoạn nguồn cung không xảy ra.

Giá bán lẻ xăng dầu được điều hành theo hướng phù hợp, linh hoạt và có kiểm soát. Hai nhà máy lọc dầu trong nước vẫn đang duy trì hoạt động ở công suất cao, góp phần bảo đảm nguồn cung cho thị trường.

Đặc biệt, từ ngày 1/6, thị trường cũng chuyển đổi chủng loại xăng dầu. Trước thời điểm này, các doanh nghiệp trong ngành từng lo ngại quá trình chuyển đổi có thể phát sinh trục trặc về nguồn cung, chất lượng hoặc ảnh hưởng đến phương tiện.

Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương).

Tuy nhiên, theo ông Linh, sau 1- 2 tuần đầu còn có một số trục trặc, đến nay các phản ánh về nguồn cung E5, E10, chất lượng sản phẩm hay nguy cơ ảnh hưởng đến động cơ đã giảm đáng kể.

Dù vậy, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhìn nhận, diễn biến thị trường thế giới vẫn rất phức tạp. Có thời điểm cách đây khoảng hai tuần, giá dầu và giá thành phẩm tăng rất cao, giá thành phẩm có lúc vượt 140 USD/thùng. Đến ngày 30/9, giá dầu Brent và WTI đã giảm xuống dưới 100 USD/thùng.

Trong ba tháng cuối năm, theo quy luật, nhu cầu xăng dầu được dự báo cao hơn so với 9 tháng đầu năm. Đáng chú ý, nguy cơ thiếu dầu diesel đang xuất hiện trên thị trường thế giới và có thể trở thành vấn đề cần lưu ý đối với Việt Nam.

“Chúng ta đã trải qua 9 tháng khó khăn nên trong 3 tháng cuối năm không thể chỉ nhìn vào những chỉ số ngắn hạn để hy vọng. Vẫn phải tiếp tục đương đầu với những diễn biến phức tạp”, ông Linh nói.

Cùng với những biến động từ bên ngoài, thị trường xăng dầu trong nước còn tồn tại những vấn đề mang tính cơ cấu, đặc biệt là hệ thống phân phối có nhiều tầng nấc trung gian.

Theo ông Linh, yêu cầu xây dựng Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu là khắc phục những bất cập của cơ chế hiện hành, hướng tới một thị trường thông suốt, hiệu quả, ổn định và minh bạch, đồng thời hạn chế lợi ích nhóm, gian lận và trục lợi.

Việc rà soát cũng phải bảo đảm không chồng chéo, không bỏ sót đối tượng, không phát sinh thêm điều kiện kinh doanh; trong đó, một nhiệm vụ quan trọng là thiết kế lại hệ thống phân phối xăng dầu và cắt giảm thực chất các tầng nấc trung gian.

“Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đều nhận thấy thiết kế thị trường xăng dầu của chúng ta trong khoảng 10 - 15 năm nay khá phức tạp, có quá nhiều tầng nấc trung gian. Mỗi khâu sẽ phát sinh thêm chi phí và khiến việc vận hành không hiệu quả”, ông Linh cho biết.

Thực tế thị trường thời gian gần đây cũng cho thấy những khó khăn đối với doanh nghiệp trong hệ thống phân phối. Qua báo cáo của các địa phương và Sở Công Thương trong khoảng 2 - 3 tháng qua, một số cửa hàng xăng dầu, thương nhân xăng dầu, trong đó có cả thương nhân phân phối, đã bắt đầu rút lui khỏi thị trường do không kinh doanh được. Đây là một trong những dấu hiệu phản ánh sự phức tạp và khó khăn của hoạt động kinh doanh xăng dầu hiện nay.

Một vấn đề khác được các doanh nghiệp phản ánh là chiết khấu. Nhiều doanh nghiệp phân phối, đặc biệt là các đơn vị bán hàng, cho biết có thời điểm chiết khấu bằng 0, khiến hoạt động kinh doanh không có lãi, thậm chí thua lỗ.

"Đây là những vấn đề thực tế cần được tính đến trong quá trình thiết kế lại thị trường. Trong điều kiện bình thường, khi hoạt động kinh doanh có lợi nhuận, doanh nghiệp ít phản ánh về mức lãi; nhưng khi chiết khấu giảm hoặc không còn, khả năng kinh doanh thua lỗ trở thành vấn đề rõ rệt hơn", ông Linh nêu.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, những vấn đề này càng bộc lộ rõ trong bối cảnh thị trường xăng dầu chịu tác động từ chiến tranh, khủng hoảng và những biến động lớn của giá thế giới.

Vì vậy, trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị định thay thế các nghị định hiện hành về kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương đang bám sát các vấn đề thực tế của thị trường, đồng thời tiếp thu các ý kiến góp ý của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Mục tiêu là thiết kế lại thị trường theo hướng giảm các tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả vận hành, bảo đảm nguồn cung và tạo cơ chế minh bạch hơn cho hoạt động kinh doanh xăng dầu.

Nhấn mạnh nội dung dự thảo, ông Linh cho biết, dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu tập trung vào ba nội dung lớn theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Thứ nhất, tinh gọn cấu trúc chuỗi cung ứng, tăng tính minh bạch và hiệu quả. Theo đó, chuyển từ cấp phép chồng chéo sang quản lý bằng thông báo, hợp nhất nguồn cung và giảm mạnh chi phí, thủ tục hành chính.

Thứ hai, trao quyền định giá cho doanh nghiệp, đưa xăng dầu về cơ chế thị trường. Nhà nước ban hành công thức tính giá và quản lý chi phí kinh doanh định mức, dự kiến công bố 3 năm một lần, thay vì trực tiếp quyết định giá bán.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số, quản trị bằng dữ liệu, kết nối thông tin trực tiếp để cơ quan quản lý có thể điều hành thị trường theo thời gian thực.

"Đây là ba điểm cốt lõi được đặt ra trong quá trình xây dựng Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu. Chúng tôi mong muốn nhận được nhiều ý kiến đóng góp, phản biện của các doanh nghiệp để hoàn thiện dự thảo Nghị định này, để đầu tuần sau, theo yêu cầu chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương sẽ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt và ban hành", ông Linh bày tỏ.