Tháo điểm nghẽn đầu tư công trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường

Giải ngân vượt bình quân cả nước

Theo Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường - NN&MT), kế hoạch vốn đầu tư công năm nay được Thủ tướng Chính phủ giao cho Bộ NN&MT là 6.699 tỷ đồng, gồm 5.555 tỷ đồng vốn trong nước và 1.144 tỷ đồng vốn ODA. Ngoài ra, Bộ còn được kéo dài 955 tỷ đồng vốn năm 2025 sang năm 2026 cho 25 dự án.

Tổng cộng năm nay Bộ bố trí vốn cho 92 dự án, nhiệm vụ; nếu tính cả các dự án thành phần thì lên tới 138 dự án. Tuy nhiên, vốn trong nước được giao mới chỉ đáp ứng khoảng 51% nhu cầu mà Bộ đề xuất, tạo áp lực không nhỏ đối với tiến độ triển khai các công trình trọng điểm.

Dự án Hồ Suối Cái (tỉnh Đắk Lắk) là công trình thủy lợi trọng điểm đang được đẩy nhanh tiến độ thi công. Ảnh: Khánh Linh

Để bảo đảm nguồn lực cho các dự án cấp bách, ngày 15/4/2026, Bộ NN&MT đã đề xuất bổ sung thêm 3.200 tỷ đồng vốn trong nước. Đây chủ yếu là các dự án cần hoàn thành trong năm 2026 hoặc các công trình cấp thiết liên quan đến phòng chống lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở, chặn dòng và thi công vượt lũ.

Dù nguồn vốn còn hạn chế, kết quả giải ngân của Bộ vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực. Theo số liệu của Bộ Tài chính, trong 4 tháng đầu năm 2026, Bộ NN&MT đã giải ngân 1.206 tỷ đồng, đạt 18% kế hoạch Thủ tướng giao, cao hơn đáng kể so với mức bình quân cả nước là 14,3%, đồng thời xếp thứ 6/35 bộ, cơ quan trung ương về tỷ lệ giải ngân. Theo báo cáo cập nhật của các chủ đầu tư đến ngày 12/5/2026, số vốn giải ngân đạt 1.384 tỷ đồng, tương đương 20,67% kế hoạch năm. Nếu tính cả vốn kéo dài từ năm trước, tổng giải ngân đạt 1.455 tỷ đồng trên tổng kế hoạch 7.654 tỷ đồng.

Kết quả này cho thấy nỗ lực rất lớn của Bộ NN&MT trong bối cảnh nhiều dự án vẫn đang đối mặt với hàng loạt khó khăn về mặt bằng, vật liệu, thủ tục và nguồn vốn.

Một trong những điểm đáng chú ý trong công tác điều hành của Bộ NN&MT năm nay là việc chủ động rà soát, điều chuyển kế hoạch vốn linh hoạt giữa các dự án.

Ông Trần Gia Long - Vụ phó Kế hoạch - Tài chính, Bộ NN&MT cho biết, Bộ đã chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang những dự án có tiến độ tốt và thiếu vốn để tránh tình trạng “vốn chờ dự án”. Đồng thời, Bộ liên tục ban hành các văn bản đôn đốc, yêu cầu chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thi công và giải ngân.

Ngoài ra, quy chế quản lý dự án đầu tư công của Bộ cũng quy định rõ trách nhiệm của từng đơn vị chuyên ngành trong việc theo dõi và thúc đẩy giải ngân. Cơ chế phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm được xem là một trong những giải pháp trọng tâm để nâng cao hiệu quả điều hành vốn đầu tư công.

Đáng chú ý, Bộ yêu cầu lấy kết quả giải ngân làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ cuối năm của các đơn vị và người đứng đầu. Đây được xem là động thái mạnh nhằm siết kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện đầu tư công.

Hàng loạt dự án vẫn vướng mặt bằng, vật liệu

Dù đạt kết quả tích cực, quá trình triển khai các dự án đầu tư công của Bộ NN&MT vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn lớn.

Theo tổng hợp từ 138 dự án được giao vốn, có 50 dự án báo cáo đang gặp vướng mắc, với tổng vốn hơn 4.047 tỷ đồng. Tỷ lệ giải ngân của nhóm này mới đạt khoảng 9,2%, thấp hơn nhiều so với nhóm dự án không gặp khó khăn.

Nút thắt lớn nhất hiện nay vẫn là công tác giải phóng mặt bằng. Có tới 24 dự án gặp khó trong khâu bồi thường, hỗ trợ tái định cư, kiểm đếm và xác định nguồn gốc đất. Nhiều địa phương còn thiếu nhân lực phục vụ công tác giải phóng mặt bằng khiến tiến độ kéo dài.

Bên cạnh đó, biến động giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng tiếp tục tạo áp lực lớn cho các nhà thầu. Có 16 dự án bị ảnh hưởng do giá vật liệu tăng mạnh trong khi đơn giá, định mức tại nhiều địa phương chưa được cập nhật kịp thời. Điều này khiến một số nhà thầu thi công cầm chừng hoặc giãn tiến độ.

Ngoài ra, một số dự án ODA cũng gặp khó khăn về thủ tục giải ngân. Điển hình như dự án KEXIM chưa được giải ngân vốn do phía Hàn Quốc chưa đưa dự án vào dự toán ngân sách năm 2026. Dự án Quản lý nước Bến Tre - JICA 3 cũng chậm do kéo dài thời gian thống nhất thiết kế và xin ý kiến nhà tài trợ...

Không chỉ vướng khách quan, Bộ NN&MT cũng thẳng thắn chỉ ra tồn tại về năng lực quản lý ở một số chủ đầu tư và nhà thầu. Một số đơn vị chưa chủ động xử lý tình huống phát sinh, thiếu quyết liệt trong điều hành; việc bố trí nhân lực, máy móc chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và tiến độ.

Quyết tâm giải ngân 100% vốn

Với số vốn năm 2026 đã giải ngân là 1.299 tỷ đồng/7.654 tỷ đồng, số vốn còn lại giải ngân từ tháng 5 đến hết tháng 1/2027 là 6.355 tỷ đồng. Để hoàn thành mục tiêu giải ngân toàn bộ kế hoạch vốn năm 2026, Bộ NN&MT đã xây dựng lộ trình cụ thể cho từng tháng. Theo đó, các đơn vị phải phấn đấu đến hết tháng 6 giải ngân trên 50% kế hoạch, đến tháng 9 đạt trên 75% và hoàn thành 100% vào tháng 1/2027.

Ông Trần Gia Long nhấn mạnh, Bộ trưởng Bộ NN&MT cũng yêu cầu các Thứ trưởng Bộ NN&MT phụ trách lĩnh vực trực tiếp chỉ đạo tháo gỡ khó khăn cho các dự án có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức trung bình của Bộ.

Đối với nhóm khó khăn về giải phóng mặt bằng và vật liệu xây dựng, Bộ yêu cầu các đơn vị triển khai đồng bộ các giải pháp theo chỉ đạo của Chính phủ, đồng thời rà soát toàn bộ các dự án để đề xuất lãnh đạo Bộ làm việc trực tiếp với các địa phương nhằm tháo gỡ vướng mắc.

Các chủ đầu tư được yêu cầu kiểm soát chặt chi phí xây dựng, chủ động đánh giá tác động của biến động giá vật liệu, rà soát các hợp đồng xây dựng và phối hợp với nhà thầu để xử lý phát sinh theo đúng quy định. Đặc biệt, đối với nhóm dự án vướng mắc về thiết kế, kỹ thuật và tổ chức thi công, Bộ xác định đây không phải khó khăn khách quan nên yêu cầu phải xử lý nhanh, dứt điểm.

Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực phục hồi và tăng trưởng, đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng là “đầu kéo” kích thích tổng cầu, tạo việc làm và lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác. Chính vì vậy, việc Bộ NN&MT chủ động tháo gỡ điểm nghẽn, điều chuyển vốn linh hoạt, siết trách nhiệm người đứng đầu và quyết liệt thúc đẩy tiến độ các dự án được đánh giá là bước đi cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Kết quả giải ngân cao hơn mức trung bình cả nước trong những tháng đầu năm cho thấy tín hiệu tích cực, song áp lực trong thời gian tới vẫn rất lớn khi khối lượng vốn cần giải ngân còn hơn 6.300 tỷ đồng. Điều này đòi hỏi các đơn vị thuộc Bộ phải tiếp tục duy trì tinh thần chủ động, bám sát công trường, xử lý nhanh các điểm nghẽn phát sinh và nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Chỉ khi các dự án được triển khai đúng tiến độ, nguồn vốn đầu tư công mới thực sự phát huy vai trò là động lực thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững.