Tháo điểm nghẽn, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng trên 5.000km đường bộ cao tốc

Đây được đánh giá là hội nghị xúc tiến đầu tư hạ tầng giao thông quy mô lớn nhất năm 2026 nhằm tìm kiếm các giải pháp khơi thông nguồn lực xã hội hóa, mở rộng không gian phát triển cho mạng lưới đường bộ cao tốc Việt Nam

Áp lực huy động 846.000 tỷ đồng nguồn vốn ngoài ngân sách

Theo báo cáo tại hội nghị, tính đến nay cả nước đã đưa vào khai thác 3.345 km đường bộ cao tốc (vượt mục tiêu 3.000 km giai đoạn 2021-2025) và đang tích cực thi công 1.252 km. Tuy nhiên, mật độ đường cao tốc của Việt Nam hiện vẫn còn thấp so với các nước phát triển. Để thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đòi hỏi phải đi trước một bước.

Trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng mới 2.829 km và mở rộng, hoàn thiện 1.187 km cao tốc hiện hữu để đạt tối thiểu trên 5.000 km vào năm 2030. Tổng nhu cầu vốn đầu tư phát triển cao tốc giai đoạn 2026-2030 ước tính khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Nhà nước dự kiến cân đối được khoảng 423.000 tỷ đồng. Bài toán lớn nhất đặt ra là phải tiếp tục cân đối, huy động khoảng 846.000 tỷ đồng từ nguồn vốn ngoài ngân sách thông qua phương thức đối tác công tư (PPP).

Tại hội nghị, đại diện các tập đoàn, doanh nghiệp, tổ chức tài chính và chính quyền địa phương đã chỉ ra hàng loạt "nút thắt" cốt lõi ảnh hưởng đến tính khả thi của các dự án PPP.

Chịu áp lực lớn từ tín dụng ngân hàng, ông Nguyễn Việt Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty tư vấn Ernst & Young-EY và ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối khách hàng doanh nghiệp VietinBank có chung nhận định, nguồn vốn vay thực hiện PPP giao thông tại Việt Nam hiện chủ yếu phụ thuộc vào ngân hàng thương mại. Trong khi đó, các dự án cao tốc có tổng mức đầu tư rất lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài (15-20 năm). Việc một ngân hàng tài trợ đơn lẻ dễ chạm trần giới hạn cấp tín dụng, gây áp lực về thanh khoản và tăng rủi ro tập trung.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu tại hội nghị xúc tiến đầu tư.

Đại diện Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính)-bà Nguyễn Thị Thu Hà thông tin, từ khi Luật PPP có hiệu lực đến nay mới chỉ có 12/30 dự án ký kết được hợp đồng (đạt khoảng 40%) do khâu chuẩn bị dự án và thu xếp tài chính kéo dài. Ông Nguyễn Việt Long (EY) cho hay, quy mô trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam mới chiếm khoảng 10-11% GDP (thấp hơn rất nhiều so với Hàn Quốc 80% hay Malaysia 45%). Thiếu vắng các kênh vốn dài hạn từ quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm khiến doanh nghiệp PPP gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn tài chính bền vững.

Bày tỏ quan điểm, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả chia sẻ: "Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu". Đối với việc mở rộng cao tốc Bắc-Nam, nếu không phân tích kỹ dữ liệu lưu lượng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến phương án tài chính của các dự án BOT hiện hữu, tránh nguy cơ "giải quyết dự án mới bằng cách tạo ra khó khăn cho dự án cũ".

Nhắc về cơ chế chia sẻ hụt doanh thu còn vướng thủ tục, ông Lê Huyền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa và đại diện Bộ Tài chính phản ánh, cơ chế chia sẻ tăng/giảm doanh thu theo Luật PPP dù đã có quy định nhưng quy trình xác định thực tế còn nhiều tầng nấc, phụ thuộc kiểm toán, tạo độ trễ thanh toán, trong khi thiếu nguồn vốn dự phòng sẵn có để hỗ trợ nhà đầu tư xử lý áp lực tài chính ngắn hạn.

Ông Lê Huyền nói thêm, công tác giải phóng mặt bằng trải dài qua nhiều địa hình phức tạp, thủ tục đền bù tái định cư rườm rà cùng biến động giá đền bù gây áp lực lớn cho ngân sách địa phương và làm kéo dài tiến độ dự án. Cùng đó, biến động giá và nguồn cung vật liệu dẫn đến thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng (đất đắp, cát, đá) và sự gia tăng chi phí đầu tư trong giai đoạn thi công vẫn là điểm nghẽn lớn đe dọa hiệu quả tài chính của dự án.

Mục tiêu có trên 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030 là khả thi.

Giải pháp đột phá từ Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh

Phát biểu chỉ đạo và kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, con số 846.000 tỷ đồng vốn ngoài ngân sách là một thách thức rất lớn nhưng cũng chính là cơ hội đầu tư rộng mở cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tài chính. Để chuyển hóa các cam kết thành những dự án, hợp đồng PPP cụ thể, Bộ trưởng đã đưa ra 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm cùng cam kết mạnh mẽ từ phía cơ quan quản lý nhà nước

Đối với Bộ Xây dựng và các bộ, ngành Trung ương, cần khẩn trương rà soát, tháo gỡ vướng mắc về thủ tục pháp lý, hoàn thiện quy trình thẩm định. Triển khai hiệu quả, minh bạch cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn liền với tăng cường công tác hậu kiểm. Các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ phải chủ động phối hợp, hỗ trợ nhà đầu tư thực hiện dự án theo 6 yêu cầu cốt lõi: "Nhanh, đúng, trúng, chuẩn, hiệu quả và an toàn".

Đồng thời phát huy tối đa vai trò là cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp. Chủ động, quyết liệt trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, bảo đảm bàn giao mặt bằng sạch đúng tiến độ cam kết. Chủ động quy hoạch và bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng phục vụ thi công dự án.

Đối với các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại, Bộ trưởng Trần Hồng Minh kêu gọi các ngân hàng lớn tích cực đồng hành, nghiên cứu thiết kế các gói tín dụng trung và dài hạn với lãi suất hợp lý, phù hợp đặc thù dự án PPP. Đẩy mạnh hình thức đồng tài trợ (syndicated loan) giữa các ngân hàng để phân tán rủi ro, tạo bệ đỡ tài chính vững chắc cho nhà đầu tư

Đối với cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư, Bộ trưởng yêu cầu chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, đánh giá kỹ lưỡng các điều kiện địa chất, lưu lượng phương tiện để đề xuất phương án tài chính tối ưu. Nâng cao năng lực tài chính cốt lõi, bảo đảm nguồn vốn chủ sở hữu thực góp đúng cam kết, áp dụng công nghệ quản trị dự án hiện đại và chịu trách nhiệm chất lượng lâu dài đối với công trình

Khẳng định tinh thần “Hợp tác bền vững, đầu tư hiệu quả, cùng nhau phát triển”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, Bộ Xây dựng cam kết duy trì thường xuyên cơ chế đối thoại, phối hợp chặt chẽ với các bộ ngành, địa phương, ngân hàng và doanh nghiệp. Bộ Xây dựng sẽ đóng vai trò là "cầu nối tin cậy", đồng hành cùng nhà đầu tư từ khâu chuẩn bị dự án, thi công cho đến suốt quá trình vận hành, khai thác thương mại.

Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng về tư duy, chuyển từ đơn thuần "làm đường" sang quản trị toàn bộ vòng đời tài sản hạ tầng. Sự đồng thuận giữa Nhà nước, chính quyền địa phương, tổ chức tín dụng và cộng đồng doanh nghiệp chính là chìa khóa để giải bài toán khơi thông 846.000 tỷ đồng vốn xã hội hóa. Với thể chế pháp lý ngày càng hoàn thiện, cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng và sự chỉ đạo quyết liệt từ Bộ Xây dựng, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu trên 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030. Mạng lưới cao tốc đồng bộ, hiện đại không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn logistics mà còn tạo động lực bứt phá đưa nền kinh tế bước vào kỷ nguyên phát triển nhanh và bền vững.

Để thu hút nguồn lực xã hội hóa, Bộ Xây dựng đã công bố danh mục 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên kêu gọi đầu tư PPP giai đoạn 2026 - 2030 với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 922.812 tỷ đồng. Trong đó, nhóm ưu tiên 1 (15 dự án, khoảng 590.000 tỷ đồng). Trọng tâm là mở rộng toàn bộ trục cao tốc Bắc-Nam phía Đông từ 4 làn xe lên 6 làn xe hoàn chỉnh (như đoạn Mai Sơn-Cam Lộ dài 415 km, Quảng Ngãi-Dầu Giây dài 551 km); đầu tư tuyến Vành đai 5-Vùng Thủ đô Hà Nội (225 km); mở rộng Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh lên 8 làn xe (76 km); cùng các tuyến kết nối Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long và hành lang Đông-Tây. Nhóm ưu tiên 2 (14 dự án, khoảng 300.000 tỷ đồng) gồm các tuyến cao tốc chiến lược như Ngọc Hồi-Pleiku, Chơn Thành-Đức Hòa, Vũng Áng-Cha Lo, Hồng Ngự-Trà Vinh, Nội Bài-Hạ Long, TP Hồ Chí Minh-Vĩnh Long-Cần Thơ-Cà Mau.