Tháo gỡ 'điểm nghẽn', phát huy tiềm lực khoa học công nghệ

Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng (DUT) tổ chức Workshop quốc tế DUT - Utsunomiya University lần thứ 9, tạo môi trường học thuật quốc tế để sinh viên cùng đóng góp ý tưởng cho sự phát triển đô thị bền vững. Ảnh: ĐVCC

Nhận diện điểm nghẽn

Theo Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng, mối liên kết giữa nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực, thể hiện qua việc gia tăng các hoạt động hợp tác như ký kết thỏa thuận, tổ chức hội thảo, chương trình thực tập và phối hợp đào tạo.

Tuy nhiên, các hoạt động này vẫn chưa đi vào chiều sâu, chủ yếu dừng ở mức kết nối ban đầu, chưa mở rộng sang nghiên cứu chung, đồng phát triển công nghệ hay thương mại hóa kết quả khoa học.

Thực tế cho thấy vẫn tồn tại sự lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp; trong khi đó, các viện nghiên cứu còn thiên về học thuật, hoạt động tương đối độc lập và chưa gắn chặt với thị trường.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu cơ chế đồng bộ để gắn kết lợi ích giữa các bên, khiến hợp tác chưa thực chất và thiếu động lực đầu tư dài hạn.

Bên cạnh đó, các rào cản như thiếu “đầu bài” từ doanh nghiệp, cơ chế tài chính và sở hữu trí tuệ chưa rõ ràng, vai trò mờ nhạt của các tổ chức trung gian, cùng sự khác biệt về tư duy và văn hóa làm việc giữa môi trường học thuật và doanh nghiệp tiếp tục hạn chế việc hình thành các mô hình hợp tác sâu, hiệu quả và bền vững.

Tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng đẩy mạnh gắn kết đào tạo và nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà trường triển khai hơn 100 đề tài các cấp, trong đó có nhiều đề tài theo hướng ứng dụng, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển công nghệ.

Trong đó, điểm nghẽn lớn nhất là thiếu cơ chế liên kết chặt chẽ, bền vững giữa nhà trường và doanh nghiệp, khiến nhiều nghiên cứu chưa có “đầu ra” rõ ràng. Doanh nghiệp cũng chưa tham gia sâu quá trình hình thành đề tài, trong khi nhà trường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các bài toán thực tiễn dài hạn.

Trong đào tạo, mô hình “học kỳ doanh nghiệp” đã được triển khai nhằm tăng cường trải nghiệm thực tế cho sinh viên. Dù vậy, hiệu quả chưa cao do thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa hai bên trong xây dựng nội dung, giao nhiệm vụ và đánh giá. Một số sinh viên chưa được tham gia trực tiếp vào các công việc chuyên môn sâu, nên việc tích lũy kỹ năng còn hạn chế.

Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Hỗ trợ khởi nghiệp UED ký kết thỏa thuận ươm tạo dự án khởi nghiệp công nghệ giáo dục với đội ngũ dự án Nền tảng Edu-time. Ảnh: ĐVCC

Đồng bộ giải pháp

Theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Võ Trung Hùng, để liên kết “3 nhà” đi vào thực chất, cần có các cơ chế mạnh mẽ hơn từ phía nhà nước và địa phương.

Cụ thể, khuyến khích doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu thông qua các chính sách ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ tài chính; cho phép triển khai mô hình đồng đầu tư phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu dùng chung.

Đồng thời hoàn thiện quy định về sở hữu trí tuệ, cơ chế chia sẻ lợi ích trong hợp tác nghiên cứu, cũng như đơn giản hóa thủ tục hành chính khi triển khai các nhiệm vụ khoa học - công nghệ có sự tham gia của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Viết Toàn, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng cho rằng, muốn mối liên kết giữa nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp vận hành thực chất, hiệu quả và bền vững hơn, trước hết cần phát triển các tổ chức trung gian chuyên nghiệp như trung tâm đổi mới sáng tạo, văn phòng chuyển giao công nghệ… với cơ chế linh hoạt, tiệm cận thị trường.

Đây sẽ là “cầu nối” quan trọng giúp giảm chi phí giao dịch, tăng hiệu quả kết nối và thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, cần đổi mới cơ chế đánh giá trong các trường đại học và viện nghiên cứu theo hướng toàn diện hơn. Không chỉ dừng lại ở số lượng công bố khoa học, việc đánh giá nên bổ sung các chỉ số như số bằng sáng chế, hợp đồng chuyển giao, doanh thu từ thương mại hóa hay số doanh nghiệp spin-off. Điều này sẽ góp phần điều chỉnh động lực nghiên cứu, gắn chặt hơn với nhu cầu thực tiễn.

Đồng thời cần đẩy mạnh triển khai các cơ chế thí điểm (sandbox) và xây dựng hành lang pháp lý linh hoạt cho công nghệ mới, tạo điều kiện để thử nghiệm, hoàn thiện và nhanh chóng đưa vào ứng dụng.

Cùng với đó là hoàn thiện các chính sách tài chính ưu đãi cho hoạt động R&D hợp tác như ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu cùng trường, viện; hỗ trợ chi phí thử nghiệm, thương mại hóa; hình thành các quỹ đồng đầu tư công - tư cho đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, cần thúc đẩy mạnh cơ chế “đặt hàng” nghiên cứu từ doanh nghiệp và nhà nước. Trong đó, doanh nghiệp đóng vai trò đề xuất các bài toán thực tiễn, còn nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí hoặc đồng tài trợ nhằm giảm rủi ro. Cách làm này sẽ giúp định hướng nghiên cứu bám sát nhu cầu thị trường ngay từ đầu, qua đó nâng cao hiệu quả hợp tác và giá trị ứng dụng của khoa học, công nghệ.