Tháo gỡ khó khăn, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống giáo dục

Phụ huynh tìm mua đủ sách giáo khoa trước thềm năm học mới. Ảnh: Đức Hạnh/TTXVN

Bảo đảm cung ứng đủ sách giáo khoa, tháo gỡ bài toán thiếu giáo viên

Một trong những vấn đề được tập trung giải quyết trong tuần qua là tình trạng thiếu sách giáo khoa đầu năm học. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, tổng nhu cầu sách giáo khoa năm học 2026-2027 của các địa phương khoảng 245,94 triệu bản. Đến ngày 20/9, số sách còn thiếu đã giảm từ hơn 2,7 triệu bản xuống còn 776.259 bản, tương đương 0,31% tổng nhu cầu. Đến hết ngày 24/9, toàn bộ số sách còn thiếu đã được phát hành bổ sung, thực hiện cam kết với Thủ tướng Chính phủ.

Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các địa phương tiếp tục bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời sách giáo khoa, đáp ứng nhu cầu phát sinh của học sinh và thư viện trường học.

Bộ đã chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiếp tục in bổ sung, cung ứng gần 3 triệu bản sách thông qua hệ thống phát hành và các nhà sách tại 34 tỉnh, thành phố; đồng thời bố trí nguồn sách dự phòng cho những tình huống thiên tai, bão lũ và nhu cầu phát sinh.

Từ những bất cập trong cung ứng sách giáo khoa, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng chỉ rõ các nguyên nhân cần khắc phục. Quá trình sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục khiến số lượng trường giảm khoảng 50,6%, làm thay đổi hệ thống đầu mối đăng ký, xác nhận và tiếp nhận sách giáo khoa. Trong khi đó, năng lực dự báo, quản lý sản xuất, tồn kho và điều phối của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu; việc cập nhật, trao đổi thông tin giữa các bên có thời điểm chưa kịp thời, đồng bộ.

Để khắc phục, Bộ Giáo dục và Đào tạo định hướng xây dựng chuỗi cung ứng sách giáo khoa trên nền tảng dữ liệu thống nhất, kết nối từ xác định nhu cầu, sản xuất, tồn kho đến phát hành và điều phối. Mục tiêu là chuyển từ xử lý tình trạng thiếu sách phát sinh sang chủ động dự báo, điều tiết nguồn cung, bảo đảm sách giáo khoa được cung ứng đầy đủ, kịp thời đến từng địa bàn, cơ sở giáo dục.

Cùng với sách giáo khoa, việc bảo đảm đội ngũ giáo viên tiếp tục là nhiệm vụ cấp thiết, được Chính phủ tập trung chỉ đạo.

Tại cuộc họp ngày 24/9 về các giải pháp giải quyết tình trạng thừa, thiếu giáo viên mầm non, phổ thông gắn với nâng cao chất lượng đào tạo sư phạm, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu yêu cầu các địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp bảo đảm đủ giáo viên thực hiện nhiệm vụ giảng dạy trên địa bàn, hoàn thành ngay trong năm học 2026-2027.

Các địa phương phải tuyển hết số biên chế được giao, chủ động điều động, bố trí lại đội ngũ nhằm khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ; đồng thời rà soát, xác định chính xác nhu cầu thực tế và dự báo nhu cầu những năm tiếp theo.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Công an và các địa phương rà soát nhu cầu giáo viên trên phạm vi toàn quốc theo từng cấp học, môn học, gắn với quy mô dân số, học sinh, trường lớp và đặc thù vùng miền. Trên cơ sở đó, xây dựng phương án tổng thể xử lý tình trạng thừa, thiếu giáo viên và đề xuất phương án biên chế giáo dục giai đoạn 2027-2031.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng lưu ý không thực hiện giảm biên chế một cách cơ học khi các cơ sở giáo dục vẫn thiếu giáo viên theo nhu cầu thực tế. Việc tinh giản phải gắn với cơ cấu lại đội ngũ, vị trí việc làm và hiệu quả sử dụng nhân lực. Về lâu dài, giải quyết bài toán giáo viên phải gắn với đổi mới đào tạo sư phạm. Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát, sắp xếp mạng lưới cơ sở đào tạo giáo viên; tập trung nguồn lực phát triển một số trường đại học sư phạm trọng điểm dựa trên ba trụ cột: đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.

Những chỉ đạo này hướng tới giải quyết đồng thời yêu cầu trước mắt về số lượng, cơ cấu giáo viên và nhiệm vụ lâu dài là nâng cao chất lượng đội ngũ, đáp ứng mục tiêu phát triển giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 71.

Lấy chất lượng và quyền lợi người học làm thước đo sau sắp xếp trường học

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các đoàn công tác làm việc tại Hà Nội, Nghệ An, Ninh Bình và Đồng Nai để kiểm tra tình hình triển khai nhiệm vụ đầu năm học 2026 - 2027, đặc biệt là hiệu quả vận hành hệ thống trường học sau sắp xếp.

Báo cáo của các địa phương cho thấy, việc sắp xếp đã tạo ra những thay đổi lớn về tổ chức bộ máy, phương thức quản trị và phân bổ nguồn lực giáo dục. Tuy nhiên, giảm số lượng đầu mối mới chỉ là bước đầu. Vấn đề đặt ra hiện nay là bảo đảm hoạt động dạy học ổn định, nâng cao chất lượng và thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các nhóm học sinh.

Tại Hà Nội, sau sắp xếp, số cơ sở giáo dục giảm từ 2.356 xuống còn 1.097, tương đương 53,4%. Thành phố đã chuyển 1.710 cán bộ quản lý sang trực tiếp giảng dạy, song vẫn thiếu hơn 7.200 giáo viên so với định mức.

Làm việc với ngành Giáo dục Thủ đô, Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh, hoàn thành thủ tục sắp xếp tổ chức, giảm đầu mối và biên chế chưa phải là kết thúc nhiệm vụ. Hiệu quả hoạt động, chất lượng quản lý và chất lượng dạy học mới là thước đo kết quả sắp xếp.

Thứ trưởng yêu cầu Hà Nội tiếp tục đánh giá thực chất hoạt động của các cơ sở giáo dục, không để việc thay đổi mô hình tổ chức ảnh hưởng đến nền nếp dạy học; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu và chuyển đổi số trong quản trị nhà trường.

Giờ học tại trường THCS thị trấn 2, xã Vạn An (Nghệ An). Ảnh: Bích Huệ/TTXVN

Tại Nghệ An, việc sắp xếp đã giảm 664 cơ sở giáo dục, tương đương 45,73%, đưa tổng số cơ sở còn 788. Mô hình trường chính, phân hiệu và điểm trường được duy trì nhằm hạn chế xáo trộn, bảo đảm quyền đến trường của học sinh. Tuy nhiên, địa phương vẫn thiếu 6.686 giáo viên; cơ sở vật chất tại một số vùng miền núi, vùng khó khăn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh đề nghị Nghệ An chuyển trọng tâm từ thu gọn tổ chức sang nâng cao chất lượng và hiệu quả vận hành; phân loại mô hình trường học theo quy mô để bố trí nhân lực, cơ sở vật chất phù hợp. Địa phương cần rà soát cơ cấu giáo viên giữa các môn học và địa bàn, linh hoạt điều động, biệt phái hoặc tổ chức dạy liên trường, đặc biệt tại khu vực biên giới và vùng khó khăn.

Tại Ninh Bình, số trường mầm non, Tiểu học và Trung học cơ sở thuộc chính quyền cấp xã giảm từ 1.449 xuống còn 610, tương đương 57,9%. Sau sắp xếp, địa phương giảm 1.847 vị trí cán bộ quản lý, đồng thời rà soát, bố trí những người phù hợp chuyển sang giảng dạy. Tuy nhiên, tình trạng thiếu giáo viên và mất cân đối về cơ cấu môn học, cấp học, địa bàn vẫn là khó khăn lớn. Việc vận hành các trường có nhiều phân hiệu, điểm trường cũng đặt ra yêu cầu mới về bố trí nhân lực, tổ chức chuyên môn và bảo đảm điều kiện học tập đồng đều.

Làm việc với địa phương, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài nhấn mạnh, việc sắp xếp trường học phải gắn với thu hẹp khoảng cách về điều kiện học tập và chất lượng giáo dục giữa các cơ sở. Nếu sau sáp nhập, học sinh tại các phân hiệu vẫn có điều kiện học tập chênh lệch thì mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục chưa đạt được.

Đối với tình trạng thiếu giáo viên, ông Thái Văn Tài đề nghị Ninh Bình xác định chính xác nhu cầu, làm sạch và hoàn thiện cơ sở dữ liệu để có giải pháp tổng thể, phù hợp với thực tiễn.

Tại Đồng Nai, địa phương đã giảm 453 cơ sở giáo dục sau sắp xếp, đồng thời tập trung đầu tư hơn 1.100 tỷ đồng phát triển toàn diện chất lượng dạy và học tại 8 xã biên giới, ưu tiên xây dựng hệ thống trường bán trú và bán trú liên cấp.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh yêu cầu địa phương tiếp tục đánh giá thực chất hoạt động của các trường sau sắp xếp, phân công rõ trách nhiệm quản trị, khẩn trương rà soát và tuyển dụng đủ số biên chế giáo viên được giao. Đồng thời, chú trọng hoàn thành mục tiêu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3-5 tuổi, đặc biệt tại các khu công nghiệp; tăng cường bảo đảm an toàn trường học và dinh dưỡng học đường.

Những hoạt động chỉ đạo, kiểm tra trong tuần qua cho thấy, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các địa phương, cơ sở giáo dục đang đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, còn bất cập của toàn ngành. Trong đó, yêu cầu xuyên suốt là chuyển những chủ trương, chính sách thành kết quả thực chất, lấy chất lượng giáo dục và quyền lợi của người học làm trung tâm.