Tháo gỡ nút thắt dạy thêm

Học sinh trường THCS Thành Công - Hà Nội tập trung học và ôn thi nghiêm túc. Ảnh: NTCC.

Quy định này được xem là một bước điều chỉnh linh hoạt, phù hợp hơn với thực tiễn dạy và học hiện nay, đồng thời góp phần giải quyết nhiều bất cập tồn tại trong hoạt động dạy thêm, học thêm suốt thời gian qua.

Mở “trần” dạy thêm trong nhà trường

Thông tư 19 chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 tiếp tục khẳng định quan điểm không cấm dạy thêm, học thêm nếu hoạt động này diễn ra chính đáng; đồng thời không hạn chế nhu cầu học tập hợp pháp của học sinh cũng như quyền giảng dạy của giáo viên. So với Thông tư 29 đang áp dụng, văn bản mới có nhiều điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, trong đó đáng chú ý là quy định cho phép các nhà trường tổ chức dạy thêm vượt quá 2 tiết/môn/tuần khi học sinh có nhu cầu. Theo nhiều cơ sở giáo dục, đây là điểm “mở” quan trọng, góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn tổ chức ôn tập cho học sinh, đặc biệt ở các lớp cuối cấp.

Trao đổi với phóng viên Báo Đại đoàn kết, cô Trần Thị Quỳnh Hoa - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) cho biết, hiện nhà trường vẫn triển khai công tác bồi dưỡng học sinh theo từng nhóm đối tượng, bao gồm học sinh yếu cần củng cố kiến thức, học sinh khá giỏi cần nâng cao và học sinh ôn tập phục vụ các kỳ thi chuyển cấp. Các hoạt động tăng tiết, phụ đạo đều được tổ chức theo đúng quy định của Thông tư 29, không thu phí đối với học sinh.

Đối với học sinh lớp 12, nhà trường đã chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập cho kỳ thi tốt nghiệp THPT ngay từ đầu năm học, với thời lượng 2 tiết/môn/tuần theo quy định. Bên cạnh đó, với những học sinh có học lực chưa vững hoặc có nhu cầu củng cố kiến thức, nhà trường tổ chức các lớp ôn tập tăng cường hoàn toàn miễn phí, nhằm hỗ trợ các em nâng cao kết quả học tập và chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi quan trọng sắp tới.

Tuy nhiên, từ thực tế triển khai, nhà trường cũng cho rằng nếu được áp dụng quy định mới của Thông tư 19 cho phép tăng số tiết dạy thêm khi học sinh có nhu cầu, việc tổ chức ôn tập sẽ linh hoạt và hiệu quả hơn. Khi đó, nhà trường có thể chủ động điều chỉnh thời lượng ôn tập phù hợp với từng giai đoạn, đặc biệt là giai đoạn cận kề kỳ thi, khi nhu cầu học tập của học sinh tăng cao.

Trên thực tế, nhu cầu học thêm của học sinh không đồng nhất mà phụ thuộc vào năng lực, mục tiêu học tập cũng như định hướng thi cử của từng em. Việc áp dụng một “mức trần” số tiết dạy thêm giống nhau cho mọi đối tượng đã bộc lộ hạn chế khi chưa phản ánh đúng nhu cầu đa dạng trong thực tiễn.

Điều chỉnh linh hoạt hơn

Xuất phát từ thực tế đó, Thông tư 19 được xem là bước điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, trao quyền chủ động nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục trong việc tổ chức dạy thêm, học thêm. Đồng thời, quy định mới cũng nhấn mạnh yếu tố tự nguyện và nhu cầu chính đáng của người học. Khi học sinh có nhu cầu thực sự, nhà trường có thể chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng giai đoạn học tập, thay vì bị giới hạn bởi một khung số tiết cứng nhắc như trước đây.

Tuy nhiên, quy định mới không đồng nghĩa với việc “mở cửa” hoàn toàn cho hoạt động dạy thêm tràn lan. Yếu tố “có nhu cầu” được đặt ra như một điều kiện tiên quyết. Điều này đòi hỏi nhà trường phải xác định rõ nhu cầu thực sự của học sinh, tránh tình trạng tổ chức dạy thêm mang tính hình thức hoặc ép buộc. Việc khảo sát, đăng ký tự nguyện từ phía học sinh và phụ huynh cần được thực hiện minh bạch, có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo đúng tinh thần của thông tư.

Đặc biệt, quy định mới cũng nêu hiệu trưởng phải báo cáo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo khi tổ chức dạy thêm vượt quá khung thời gian quy định (2 tiết/môn/tuần) hoặc khi có thay đổi trong tổ chức hoạt động dạy thêm tại trường. Như vậy, dù được trao quyền linh hoạt hơn, các cơ sở giáo dục cũng cần xây dựng kế hoạch dạy thêm khoa học, hợp lý, đảm bảo không gây quá tải cho học sinh.

Ghi nhận tại Trường THPT Mường Chà (Điện Biên), học sinh lớp 12 được ôn tập 2 tiết/môn/tuần vào buổi chiều, bên cạnh giờ học chính khóa buổi sáng. Buổi tối, học sinh nội trú tự học tại lớp từ 19h30 đến 22h30, có giáo viên hỗ trợ. Theo thầy Vũ Trọng Vinh - Hiệu trưởng nhà trường, dù quy định là 2 tiết nhưng thời lượng ôn tập thực tế được mở rộng thông qua hình thức tự học có hướng dẫn. Cách làm này giúp học sinh tăng cường củng cố kiến thức trong giai đoạn “nước rút” mà vẫn đảm bảo đúng quy định.

Do việc phụ đạo, bồi dưỡng trong trường hoàn toàn miễn phí nên kinh phí chi trả cho giáo viên ở mỗi trường đang thực hiện mỗi nơi một khác. Đơn cử tại Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) là theo quy chế chi tiêu nội bộ bằng ngân sách nhà nước. Vì vậy, nếu gia tăng số tiết, các trường sẽ phải tính toán hài hòa giữa khả năng tài chính và nhu cầu ôn tập của học sinh, tránh vượt quá nguồn chi hoặc gây áp lực lên quỹ chi tiêu nội bộ. Điều này cho thấy, dù quy định mới cho phép linh hoạt hơn về thời lượng dạy thêm, việc triển khai vẫn cần được cân nhắc thận trọng, phù hợp với điều kiện thực tế của từng cơ sở giáo dục. Đồng thời, cần có hướng dẫn cụ thể hơn về cơ chế tài chính nhằm vừa đảm bảo quyền lợi cho giáo viên, vừa duy trì hoạt động hỗ trợ học sinh một cách ổn định, lâu dài.

Giải pháp đồng bộ

Cuộc khảo sát đánh giá diện rộng thực hiện năm 2020 bởi Dự án Hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông (RGEP) do Bộ GDĐT chủ trì đã khảo sát 18.227 học sinh lớp 9 để ghi nhận kết quả về tỉ lệ học thêm các môn: Ngữ văn, Toán học, Vật lí, Hóa học, Sinh học. Theo đó, số lượng học sinh lớp 9 trong vùng được khảo sát học thêm khá nhiều, tập trung ở các môn Ngữ văn và Toán. Cụ thể, môn Ngữ văn, Toán có 38.2% và 54.2% học sinh đi học thêm.

Cũng theo khảo sát này, 75.7% học sinh đồng ý rằng, việc học thêm để giúp đạt điểm cao hơn. Học sinh cũng đồng ý với tỉ lệ khác nhau về việc các em đi học thêm sẽ giúp các em hiểu nội dung các môn học hơn, như ở môn Ngữ văn là 35.6% còn môn Toán là 46.2%.

Tương tự, dự án khảo sát 19.032 học sinh lớp 12 để ghi nhận kết quả về tỉ lệ học thêm các môn Ngữ văn, Toán học, Lịch sử, Địa lí. Số liệu khảo sát cho thấy, số lượng học sinh lớp 12 trong vùng được khảo sát học thêm rất lớn, tập trung ở các môn Ngữ văn và Toán. Có 83.8% học sinh đồng ý rằng, việc học thêm để giúp đạt điểm cao hơn, tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng sông Hồng (20.3%).

Từ số liệu trên cho thấy học thêm, dạy thêm là nhu cầu có thật, xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen, không chỉ đơn thuần là “chạy theo thành tích”. Trước hết, áp lực thi cử vẫn là yếu tố chi phối mạnh mẽ hành vi học tập của học sinh. Khi các kỳ thi chuyển cấp, tốt nghiệp hay xét tuyển đại học còn mang tính cạnh tranh cao, điểm số trở thành “thước đo” quan trọng thì việc tìm đến các lớp học thêm để củng cố kiến thức, nâng cao kỹ năng làm bài là lựa chọn dễ hiểu. Không ít học sinh và phụ huynh thẳng thắn nhìn nhận rằng học thêm không phải để “hơn người” mà để “không bị tụt lại phía sau”.

Bên cạnh đó, thực tế triển khai chương trình GDPT mới cũng bộc lộ những thách thức. Dù định hướng là phát triển năng lực, cá thể hóa người học, nhưng với sĩ số lớp học đông, thời lượng mỗi tiết học hạn chế, giáo viên khó có thể theo sát từng học sinh. GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ GDĐT) chỉ ra việc lớp học vượt sĩ số quy định sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục. Khi lớp học quá đông, giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc quan tâm sát sao đến từng học sinh, hạn chế khả năng tổ chức dạy học phân hóa cũng như phát hiện sớm những trường hợp cần hỗ trợ. Về phía học sinh, các em bị giảm cơ hội tương tác, thực hành, thể hiện quan điểm cá nhân và phát triển đúng với năng lực riêng.

Điều này dẫn đến khoảng trống trong tiếp thu kiến thức: học sinh yếu cần được hỗ trợ thêm, học sinh khá giỏi lại cần môi trường nâng cao. Chính khoảng trống này đã tạo “đất” cho dạy thêm, học thêm phát triển.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga - Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội chuyên trách khóa XVI TP Hải Phòng, vấn đề không chỉ nằm ở việc quy định học sinh học thêm bao nhiêu là đủ. Cần có sự rà soát một cách nghiêm túc và cải cách đồng bộ ở nhiều khâu. Nếu chương trình còn nặng thì phải giảm tải; nếu cách thức thi cử, đánh giá chưa phù hợp thì cũng cần điều chỉnh tương ứng. Chỉ khi giải quyết được những vấn đề cốt lõi này, hoạt động dạy thêm, học thêm mới có thể được điều tiết hợp lý.

Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT: Thông tư 19 với nhiều điểm mới như làm rõ phạm vi điều chỉnh, tăng cường trách nhiệm quản lý của nhà trường, thiết lập cơ chế giám sát qua “đường dây nóng” hay cho phép linh hoạt về thời lượng dạy thêm… là những bước điều chỉnh cần thiết. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc siết hay nới các điều kiện tổ chức mà không cải thiện chất lượng dạy học chính khóa thì khó tạo ra thay đổi thực chất.