Tháo gỡ vướng mắc xuất khẩu gạo sang Philippines

Thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) ngày 25/8 cho biết, mục đích của chuyến công tác tới Philippines vừa qua nhằm kịp thời trao đổi, tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy thương mại gạo giữa hai nước trước những diễn biến gần đây, đặc biệt là việc Philippines khởi xướng điều tra tự vệ đối với gạo nhập khẩu.

Tại các buổi làm việc với Bộ Nông nghiệp Philippines (DA), Bộ Công Thương Philippines (DTI), Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) và Ủy ban Thuế quan Philippines (TC), hai bên đã tập trung trao đổi về vụ việc điều tra tự vệ đối với gạo nhập khẩu, các vướng mắc trong hoạt động thương mại gạo cũng như việc triển khai các khuôn khổ hợp tác song phương trong lĩnh vực này.

Việt Nam là nguồn cung gạo ổn định

Trong buổi làm việc với Bộ Công Thương Philippines (DTI), hai bên đã khẳng định tầm quan trọng của quan hệ Đối tác Chiến lược Tăng cường Việt Nam - Philippines và vai trò của thương mại gạo trong hợp tác kinh tế song phương.

Phía Philippines đánh giá cao vai trò của Việt Nam với tư cách là nguồn cung gạo ổn định, tin cậy, góp phần quan trọng bảo đảm an ninh lương thực và bình ổn thị trường trong nước của Philippines.

Hai bên nhất trí tiếp tục phối hợp chặt chẽ để triển khai hiệu quả Bản Ghi nhớ về hợp tác thương mại gạo giữa Việt Nam và Philippines, duy trì chuỗi cung ứng ổn định, hài hòa lợi ích của người sản xuất, doanh nghiệp và người tiêu dùng hai nước.

Đoàn công tác làm việc với các bộ, cơ quan chức năng tại Philippines về thương mại gạo. Nguồn: Cục Xuất nhập khẩu

Liên quan đến vụ việc điều tra tự vệ đối với gạo nhập khẩu, DTI cho biết, Ủy ban Thuế quan Philippines (TC) là cơ quan thực hiện điều tra theo cơ chế bán tư pháp độc lập.

Đồng thời khẳng định DTI và các cơ quan liên quan sẽ tiếp tục theo dõi, phối hợp và bảo đảm quá trình xem xét vụ việc được thực hiện khách quan, minh bạch, phù hợp với các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA).

Hai bên cũng nhất trí duy trì trao đổi thông tin thường xuyên nhằm hạn chế các tác động không mong muốn đối với hoạt động thương mại song phương.

Toàn cảnh vụ việc Philippines điều tra sơ bộ với gạo nhập khẩu

Tháng 3/2026, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) đã phát hành thông cáo khởi xướng điều tra sơ bộ tự vệ với sản phẩm gạo nhập khẩu vào Philippines căn cứ đơn đề nghị của ngành sản xuất nội địa.

Sản phẩm bị điều tra: gạo nhập khẩu, kể cả gạo chưa xay xát, đã bóc vỏ (gạo nâu), xay một phần, xay hoàn toàn hoặc gạo vỡ, thuộc các mã AHTN chương 1006, gồm các mã 1006.10; 1006.20; 1006.30; 1006.40. Thời kỳ điều tra: từ năm 2020 đến tháng 8/2025.

Bộ Nông nghiệp Philippines thấy rằng có bằng chứng sơ bộ về việc: Có thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất gạo nội địa, đặc biệt là các nông dân trồng lúa địa phương, thể hiện ở việc mất thị phần, sự gia tăng thâm nhập hàng nhập khẩu, tăng hàng tồn kho thương mại, sụt giảm khả năng tự cung tự cấp, tăng chi phí sản xuất mà không có sự tăng năng suất tương ứng, giá bán tại ruộng sụt giảm và bị kìm hãm, diện tích thu hoạch bị thu hẹp và khoảng cách giữa giá bán tại ruộng với giá bán lẻ ngày càng mở rộng.

Đồng thời, tồn tại mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu và thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất nội địa, thể hiện qua việc giá gạo trong nước liên tục hạ giá do gạo nhập khẩu và sự chuyển tải tác động của giá gạo nhập khẩu đến giá bán tại ruộng.

Bộ Công Thương Philippines cũng ghi nhận và sẽ nghiên cứu đề xuất của phía Việt Nam về việc nâng cấp Bản Ghi nhớ thương mại gạo hiện nay hoặc xây dựng một khuôn khổ hợp tác có tính pháp lý và ổn định cao hơn giữa hai nước nhằm đảm bảo hoạt động thương mại gạo được diễn ra thuận lợi, phù hợp với quy định pháp luật quốc tế và tình hình thực tế của thị trường.

Cơ quan thuế Philippines đánh giá cao sự hợp tác của Việt Nam

Trong buổi làm việc giữa đoàn công tác và Ủy ban Thuế quan Philippines (TC), hai bên đã trao đổi sâu hơn về các nội dung liên quan đến vụ việc điều tra tự vệ đối với gạo nhập khẩu.

Tại buổi làm việc, Bộ Công Thương Việt Nam đã trình bày tóm tắt các quan điểm, thông tin và lập luận tại bản bình luận mà phía Việt Nam đã gửi tới TC trong thời gian qua.

Đồng thời đề nghị TC cần nghiên cứu, đánh giá vụ việc trong tổng thể bối cảnh thị trường, việc thực thi chính sách nhập khẩu gạo của Chính phủ Philippines (hạ thuế nhập khẩu, điều hành cấp Giấy phép thông quan nhập khẩu an toàn và kiểm dịch thực vật (SPS-IC), vai trò của gạo nhập khẩu trong việc bảo đảm nguồn cung, ổn định giá cả và an ninh lương thực, cũng như các tác động đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng Philippines...

Đoàn công tác làm việc với Ủy ban Thuế quan Philippines (TC). Nguồn: Cục Xuất nhập khẩu

Đại diện Ủy ban Thuế quan Philippines đánh giá cao sự hợp tác và tham gia tích cực của Chính phủ Việt Nam, VFA và các doanh nghiệp liên quan trong quá trình điều tra, nhất là bản bình luận 20 trang mà phía Việt Nam gửi đến TC đã chỉ ra các nội dung còn chưa phù hợp tại bản điều tra sơ bộ.

Phía Philippines khẳng định toàn bộ quá trình điều tra sẽ được thực hiện công bằng, khách quan, minh bạch, phù hợp với các quy định của WTO và ATIGA.

Ủy ban Thuế quan Philippines cũng cam kết xem xét đầy đủ các thông tin, lập luận và bằng chứng do các bên liên quan cung cấp trước khi đưa ra khuyến nghị cuối cùng.

TC cũng đề nghị các bộ, ngành Việt Nam, VFA và doanh nghiệp tiếp tục tham gia tích cực vào phiên điều trần công khai dự kiến được tổ chức trong tháng 9/2026.

Tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu gạo

Tại buổi làm việc với Bộ Nông nghiệp Philippines (DA), hai bên đã tập trung trao đổi về việc triển khai Bản ghi nhớ hợp tác thương mại gạo, các giải pháp tạo thuận lợi cho hoạt động nhập khẩu, xuất khẩu gạo giữa Việt Nam - Philippines và định hướng hợp tác trong thời gian tới.

Phía Philippines đánh giá cao vai trò của gạo Việt Nam trong việc bảo đảm nguồn cung và bình ổn thị trường nội địa. Mặc dù đang thực hiện chính sách đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, phía Philippines khẳng định Việt Nam vẫn là nguồn cung gạo chủ yếu cho quốc đảo này. Gạo Việt Nam được các nhà nhập khẩu và người tiêu dùng nước này đánh giá cao nhờ chất lượng ổn định và phù hợp với thị hiếu tiêu dùng.

Hai bên cũng đã trao đổi về các khó khăn liên quan đến thủ tục cấp SPS-IC. Phía Việt Nam phản ánh tình trạng một số hợp đồng xuất khẩu đã được ký kết nhưng gặp khó khăn trong quá trình thực hiện do việc cấp SPS-IC kéo dài.

Đoàn công tác làm việc với Bộ Nông nghiệp Philippines. Nguồn: Cục Xuất nhập khẩu

Hai bên thống nhất tiếp tục phối hợp ở cấp kỹ thuật, giao Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và Hiệp hội các nhà kinh doanh gạo Philippines (PRIA) là đầu mối để trao đổi danh sách, rà soát cụ thể, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại và bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn.

Hai bên thống nhất tiếp tục triển khai có hiệu quả Điều 2 về Lĩnh vực hợp tác và cơ chế thực hiện được quy định tại Bản Ghi nhớ giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Nông nghiệp Philippines về hợp tác thương mại gạo để giám sát và giải quyết những khó khăn có thể phát sinh trong quá trình xuất nhập khẩu giữa hai nước.

Phía Việt Nam cũng đề xuất hai bên nghiên cứu khả năng xây dựng một khuôn khổ hợp tác về thương mại gạo ở cấp độ cao hơn Bản ghi nhớ hiện nay, qua đó tạo nền tảng ổn định, lâu dài cho quan hệ thương mại gạo song phương, bảo đảm hài hòa lợi ích của người nông dân, doanh nghiệp và người tiêu dùng hai nước. Đồng thời góp phần duy trì sinh kế bền vững cho người trồng lúa, hỗ trợ ổn định cuộc sống của người dân Philippines. Phía Philippines ghi nhận và sẽ nghiên cứu đề xuất này.

VFA và PRIA tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp kết nối giao thương

Bên cạnh các hoạt động làm việc với cơ quan quản lý Nhà nước, ngày 21/8/2026, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã có buổi làm việc với Hiệp hội các nhà kinh doanh gạo Philippines (PRIA) để trao đổi về diễn biến thị trường, nhu cầu nhập khẩu trong thời gian tới cũng như các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng thương mại.

Hai bên đã thống nhất tiếp tục tăng cường trao đổi thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp kết nối giao thương và phối hợp xử lý các vướng mắc phát sinh, qua đó góp phần duy trì quan hệ thương mại gạo ổn định, bền vững và cùng có lợi giữa Việt Nam và Philippines.