Thảo luận định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Phân cấp ngân sách phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm

Tham gia thảo luận, các đại biểu đều tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công và cho rằng, yêu cầu đặt ra không chỉ là tinh gọn thủ tục, mà phải tạo được cơ chế quản trị nguồn lực linh hoạt hơn, trong đó phân cấp, phân quyền phải đi cùng nguồn lực, trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng ngân sách. Để phân quyền thực sự đi vào cuộc sống, Luật cần được tiếp cận theo hướng quyền được giao đến đâu, nguồn lực phải được tính đến đó, để địa phương có điều kiện chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và tự chịu trách nhiệm.

Quang cảnh phiên làm việc chiều 22-8. Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị xem lại cơ sở phân chia khoản thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất quy định tại điểm g khoản 2 Điều 36 dự thảo Luật.

Theo đại biểu, dự thảo Luật quy định địa phương không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương được phân chia theo tỷ lệ ngân sách Trung ương 20%, ngân sách địa phương 80%; đối với địa phương nhận bổ sung cân đối là 15% và 85%. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vấn đề không phải ở việc phân chia tỷ lệ 80% hay 85%, mà trước khi phân chia phải xác định đúng khoản thu nào thực sự là cơ sở phân chia.

Đại biểu đoàn thành phố Hồ Chí Minh phân tích, trong thực tế, có trường hợp chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng do nhà đầu tư ứng trước và sau đó được khấu trừ hợp pháp vào nghĩa vụ tài chính về đất... Từ đó, đại biểu đề nghị điểm g khoản 2 Điều 36 quy định rõ: Phần tiền sử dụng đất, tiền thuê đất được khấu trừ hợp pháp tương ứng với chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng do nhà đầu tư ứng trước không tính vào cơ sở xác định số thu phân chia giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh). Ảnh: media.quochoi.vn

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị làm rõ hơn mối quan hệ giữa phân quyền về nhiệm vụ và bảo đảm nguồn lực thực hiện tại Điều 10 dự thảo Luật.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho biết, trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp và nhiều luật đang tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, nếu thẩm quyền được giao trước nhưng nguồn lực xử lý sau thì rất dễ xuất hiện tình trạng có thẩm quyền nhưng không đủ điều kiện để thực hiện.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 10 nguyên tắc: Khi luật, nghị quyết của Quốc hội giao thêm nhiệm vụ, quyền hạn hoặc cơ chế, chính sách đặc thù cho chính quyền địa phương, phải đồng thời xác định rõ nguồn tài chính, nhiệm vụ chi và cơ chế ngân sách bảo đảm thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị). Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) quan tâm đến nguyên tắc phân cấp và phân bổ ngân sách cho cấp xã. Cơ bản thống nhất với việc điểm g khoản 10 Điều 31 giao HĐND cấp tỉnh quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách của ngân sách địa phương, phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét bổ sung một khung tối thiểu về khoản chi thường xuyên và áp dụng thống nhất trong toàn quốc.

Lý giải đề xuất này, đại biểu tỉnh Quảng Trị cho biết, căn cứ khoản 5 Điều 4 của Dự thảo Luật, chi thường xuyên là khoản chi bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và tổ chức chính trị - đây là điều kiện vận hành tối thiểu của hệ thống chính trị cơ sở, mang tính thống nhất toàn quốc, không phải khoản chi đặc thù của từng địa phương như chi đầu tư phát triển. Việc để cấp tỉnh hoàn toàn tự quyết định định mức phân bổ chi thường xuyên dẫn đến thực trạng các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách phải xây dựng định mức phân bổ cho cấp xã thấp hơn so với các tỉnh, thành phố có nguồn thu dồi dào, tạo ra sự mất bình đẳng về điều kiện bảo đảm vận hành bộ máy hành chính công ở cấp cơ sở.

Đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa). Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị Quốc hội giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Khung nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên tối thiểu (mức sàn) áp dụng thống nhất cho cấp xã trên toàn quốc, có quy định hệ số điều chỉnh đối với các xã thuộc khu vực đặc thù.

Quy định rõ HĐND cấp tỉnh căn cứ Khung quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để cụ thể hóa định mức phân bổ cho từng đơn vị hành chính cấp xã thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm không phân bổ thấp hơn mức sàn do Trung ương quy định, kể cả đối với các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách.

Tán thành đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) lưu ý, quyền chủ động phải đi cùng cơ chế kiểm soát đủ mạnh, đặc biệt là trách nhiệm cá nhân trong toàn bộ quá trình chuẩn bị, triển khai và sử dụng vốn đầu tư công.

Đại biểu đề xuất, cần quy định chặt chẽ và rõ tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc và trách nhiệm trong việc sử dụng ngân sách nhà nước cũng như cơ chế kiểm soát, giám sát và bảo đảm kỷ cương, kỷ luật tài chính và đầu tư công. Đồng thời quy định rõ trách nhiệm cá nhân của những người có thẩm quyền liên quan đến các khâu của quá trình triển khai dự án.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tiếp thu, giải trình. Ảnh: media.quochoi.vn

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thay mặt cơ quan soạn thảo cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã dành thời gian, tâm huyết, có những ý kiến sâu sắc, khoa học, sát thực tiễn cơ sở để cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, dự thảo Luật đã kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của luật hiện hành và đồng thời cũng đã bổ sung các quy định về nguyên tắc khi ban hành chính sách, chế độ phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách của từng cấp.