Thảo luận về 3 dự án đường cao tốc miền núi: Giảm áp lực tài chính cho các tỉnh khó khăn
Thống nhất cao với chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, Bảo Hà - Lai Châu và Quảng Ngãi - Kon Tum, các đại biểu Quốc hội đề xuất tăng hỗ trợ ngân sách trung ương cho địa phương khó khăn, đồng thời bảo đảm quyền lợi, sinh kế của người dân vùng dự án.
Phối cảnh cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La
Chiều 10-11, thảo luận tại hội trường, các đại biểu Quốc hội đánh giá 3 dự án cao tốc có ý nghĩa chiến lược trong việc khắc phục hạn chế về hạ tầng giao thông, nhất là trong mùa mưa lũ; giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển cho khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.
Lo ngại áp lực tài chính đối với các địa phương khó khăn
Thảo luận về phương án phân bổ vốn, các đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng), Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) và Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) bày tỏ lo ngại về khả năng cân đối vốn đối ứng của các địa phương, đặc biệt là tỉnh miền núi biên giới Lai Châu.
Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) phát biểu về áp lực vốn đối ứng của các địa phương khi triển khai dự án cao tốc. Ảnh: QUANG PHÚC
Dẫn số liệu từ hồ sơ dự án, các đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga và Dương Khắc Mai nêu rõ, Lai Châu dự kiến phải bố trí khoảng 2.004 tỷ đồng vốn đối ứng, chiếm 38,7% tổng kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của tỉnh, tỷ lệ cao nhất trong số 7 dự án cao tốc do địa phương quản lý. Trong khi đó, thu ngân sách hàng năm của Lai Châu chỉ hơn 2.000 tỷ đồng. Việc dành gần 40% vốn đầu tư công cho dự án cao tốc sẽ tạo áp lực lớn, có thể khiến tỉnh phải thu hẹp nguồn lực dành cho y tế, giáo dục, nước sinh hoạt, hạ tầng nông thôn và công tác giảm nghèo.
Từ thực tế này, các đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát khả năng cân đối vốn, xem xét tăng mức hỗ trợ từ ngân sách trung ương, tiến tới hỗ trợ toàn bộ kinh phí dự án hoặc chi phí giải phóng mặt bằng cho Lai Châu, tương tự một số dự án tại địa bàn khó khăn khác.
Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) kiến nghị bảo đảm nguồn vốn trung ương để các dự án cao tốc hoàn thành đồng bộ. Ảnh: QUANG PHÚC
Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) đề nghị Chính phủ tiếp tục cân đối, bố trí phần vốn ngân sách trung ương còn lại theo đúng tiến độ, bảo đảm các dự án được đưa vào khai thác đồng bộ trong năm 2031.
Bên cạnh nguồn vốn, công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư và ổn định đời sống người dân cũng được nhiều đại biểu quan tâm.
Trước diện tích đất thu hồi và số hộ dân phải di dời, tái định cư lớn, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị các địa phương quan tâm chăm lo đời sống người dân bị ảnh hưởng; đồng thời chủ động rà soát, điều chỉnh hướng tuyến hợp lý, hạn chế tối đa việc thu hồi đất rừng, đất trồng lúa.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị quan tâm công tác tái định cư, bảo đảm sinh kế cho người dân vùng dự án. Ảnh: QUANG PHÚC
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga lưu ý cần xác định rõ vị trí, sức chứa và phương án bảo đảm an toàn các bãi thải, phòng ngừa nguy cơ sạt lở, ô nhiễm môi trường. Đại biểu cũng nhấn mạnh, công tác tái định cư phải được chuẩn bị từ sớm, gắn nơi ở mới với điều kiện sản xuất, việc làm và hạ tầng thiết yếu, giúp người dân sớm ổn định sinh kế lâu dài sau di dời.
Bảo đảm thống nhất, công bằng trong chính sách
Giải trình các ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh tập trung làm rõ hai vấn đề về cân đối nguồn vốn và công tác bồi thường, tái định cư.
Về nguồn vốn, Bộ trưởng cho biết ngân sách trung ương đã ưu tiên cân đối, bố trí 119.398 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030 cho 3 dự án, tương đương gần 75% tổng mức đầu tư.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh giải trình về nguồn vốn và công tác bồi thường, tái định cư tại các dự án cao tốc. Ảnh: QUANG PHÚC
Theo Bộ trưởng, hiện có 15 địa phương trên cả nước, từ các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM đến các tỉnh miền núi khó khăn như Cao Bằng, Tuyên Quang, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu,... được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện các dự án cao tốc và đều có ngân sách địa phương tham gia. Nhiều tỉnh miền núi khó khăn trong giai đoạn trước đã tự nguyện cam kết bố trí 50%-100% kinh phí giải phóng mặt bằng.
“Vì vậy, việc áp dụng cơ chế địa phương cùng tham gia đóng góp vốn là nhằm bảo đảm tính thống nhất và công bằng chính sách giữa các địa phương trên cả nước”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.
Bộ trưởng khẳng định các đại biểu có thể yên tâm về nguồn lực chung; nếu phát sinh biến động, Chính phủ sẽ nghiên cứu cân đối, điều chỉnh.
Về công tác bồi thường, tái định cư, Bộ trưởng cho biết nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được tách thành các dự án thành phần, giao địa phương trực tiếp tổ chức thực hiện. Qua đó, chính quyền địa phương chủ động chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà và triển khai di dời dân theo quy định.
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, các cơ chế, chính sách đặc thù Chính phủ trình Quốc hội nhằm tạo sự linh hoạt để địa phương và chủ đầu tư căn cứ điều kiện kỹ thuật, tiến độ thực tế, chủ động quyết định, đẩy nhanh công tác chuẩn bị mặt bằng cho các dự án.