Thay đổi cấu trúc 'đông nhưng nhỏ' của doanh nghiệp tư nhân

Cụ thể, theo Báo cáo của VCCI tại buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính diễn ra mới đây, chỉ riêng năm 2025, có khoảng 35.800 doanh nghiệp giải thể và hơn 112.700 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động. Quy mô chủ yếu của doanh nghiệp còn nhỏ, vốn bình quân chỉ khoảng 49,2 tỷ đồng, thấp hơn rất nhiều so với mức 496 tỷ đồng của doanh nghiệp FDI và hơn 7.000 tỷ đồng của doanh nghiệp nhà nước. Hiệu quả sinh lời cũng còn thấp; năng lực đổi mới sáng tạo, công nghệ và quản trị chưa cao…

Bên cạnh những hạn chế “nội tại” này, doanh nghiệp tư nhân còn đối mặt với nhiều khó khăn khác như tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% lên 60,2%, tương đương giai đoạn khó khăn nhất của đại dịch Covid-19 khiến 54,8% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô hoạt động.

Việc tiếp cận vốn tiếp tục là “điểm nghẽn” khi có tới 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm và 93,5% các khoản vay yêu cầu thế chấp. Khả năng dự báo chính sách cũng rất hạn chế khi chỉ có khoảng 6 - 8% doanh nghiệp tự tin có thể dự đoán được những thay đổi của môi trường pháp lý.

Không chỉ doanh nghiệp, khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh hiện cũng suy yếu sức chống chịu do gánh nặng pháp lý từ lộ trình bãi bỏ thuế khoán từ đầu năm dẫn đến quá trình chuyển đổi lên doanh nghiệp diễn ra chậm. Bên cạnh đó, xung đột Trung Đông bùng phát đã làm tăng chi phí logistics, giá xăng dầu, nguyên vật liệu cũng như đơn hàng xuất khẩu sụt giảm nghiêm trọng. Dù hiện nay, đã xuất hiện một số tín hiệu tích cực khi giá dầu thế giới giảm; các chính sách thuế, phí xăng dầu được điều chỉnh nhưng tác động tiêu cực vẫn chưa thể chấm dứt ngay do độ trễ của chi phí và các hợp đồng kinh doanh.

Để tháo gỡ những khó khăn này, VCCI kiến nghị cần đặt trọng tâm vào chất lượng thay vì "đếm số" cải cách, bổ sung các chỉ số phản ánh trải nghiệm thực tế và cơ chế đánh giá độc lập. Chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trên nền dữ liệu số. Tăng tính thống nhất và khả năng dự báo của môi trường chính sách. Cơ chế tham vấn phải được thực hiện thực chất, coi doanh nghiệp là đối tác chính sách và tập trung chỉnh đốn khâu thực thi, kèm theo đó là cơ chế phản ánh, giám sát và xử lý vi phạm minh bạch.

Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đã xác định, cùng với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân giữ vai trò nòng cốt để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả, đưa đất nước thoát khỏi nguy cơ tụt hậu, vươn lên phát triển thịnh vượng.

Và, phát triển kinh tế tư nhân nhanh, bền vững, hiệu quả, chất lượng cao vừa là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, vừa mang tính chiến lược lâu dài, cần được cụ thể hóa trong các chiến lược, chính sách phát triển của đất nước nhằm phát huy mọi tiềm năng, thế mạnh, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, kích hoạt, huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực…

Vậy nên, để thay đổi cấu trúc “đông nhưng nhỏ” của doanh nghiệp tư nhân, điều quan trọng là cần tạo dựng môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, ổn định, an toàn, dễ thực thi, chi phí thấp và đạt chuẩn quốc tế. Kịp thời xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật; cơ chế, chính sách đột phá để khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển, nhất là trong những lĩnh vực ưu tiên. Bên cạnh đó, cần thu hẹp khoảng cách giữa văn bản và thực thi vì một chính sách dù tốt trên giấy nhưng vướng mắc trong quá trình triển khai thì vẫn chưa thực sự đến được với doanh nghiệp, chưa chuyển hóa thành những thành quả tốt đẹp cho nền kinh tế quốc gia.