Thay đổi tư duy thu hút vốn FDI

Cụ thể, có 4.054 dự án được cấp phép mới với số vốn đăng ký đạt 17,32 tỷ USD, tăng 20,1% so với năm trước về số dự án và giảm 12,2% về số vốn đăng ký. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có số dự án được cấp phép mới lớn nhất với vốn đăng ký đạt 9,80 tỷ USD, chiếm 56,5% tổng vốn đăng ký. Các lĩnh vực khác như bất động sản đạt 3,67 tỷ USD, chiếm 21,2%; các ngành còn lại đạt 3,85 tỷ USD, chiếm 22,2%.

Có 1.404 lượt dự án đã được cấp phép đăng ký điều chỉnh với số vốn đầu tư tăng thêm 14,07 tỷ USD. Tính chung cả vốn đăng ký mới và vốn đăng ký điều chỉnh của các dự án đã cấp phép từ các năm trước, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 18,59 tỷ USD, chiếm 59,2% tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm. Lĩnh vực kinh doanh bất động sản đạt 6,26 tỷ USD, chiếm 19,9%; các ngành còn lại đạt 6,54 tỷ USD, chiếm 20,9%.

Nhìn nhận về lượng, kết quả này là rất đáng khích lệ, tuy nhiên về chất vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, trong đó nổi cộm nhất là tình trạng xuất khẩu lớn nhưng giá trị giữ lại thấp. Phân tích rõ hơn về vấn đề này, một chuyên gia dẫn chứng, khu vực FDI đóng góp khoảng 20% GDP nhưng lại chiếm trên 71% kim ngạch xuất khẩu và chỉ tạo ra 10% việc làm trong nước. Về xuất khẩu, dù đạt kim ngạch tới 500 tỷ USD nhưng nước ta chỉ giữ lại khoảng 100 tỷ USD, tức 20%. Một vấn đề nữa đó là các thị trường xuất khẩu. Hiện nước ta phụ thuộc rất lớn vào các thị trường Mỹ, EU khiến hàng hóa dễ bị “tổn thương” nếu xuất hiện các rào cản thuế quan và chính sách thay đổi.

Chủ trương hợp tác, thu hút đầu tư nước ngoài nhằm tranh thủ vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và thị trường xuất khẩu phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước đã được xác định và cụ thể hóa trong các văn kiện của Đảng ngay từ giai đoạn đầu của thời kỳ Đổi mới. Tuy nhiên, trong khoảng 40 năm thực hiện, tại một số giai đoạn, thời điểm, yếu tố thu hút đã lấn át yếu tố hợp tác, thậm chí, nhiều địa phương chấp nhận thu hút FDI bằng mọi giá. Và hệ lụy tất yếu là đã có không ít dự án không phù với quy hoạch phát triển dài hạn, gây mất cân đối về cơ cấu trong quá trình phát triển hoặc có những dự án đã đầu tư vài chục năm nhưng liên tục báo lỗ, không nộp thuế cho ngân sách nhà nước.

Bởi vậy, đã đến lúc cần chuyển tư duy thu hút vốn FDI từ lượng sang chất để có được những dự án có hiệu ứng lan tỏa, có tác động tốt, phù hợp với chiến lược phát triển của nước ta vì như ý kiến của một chuyên gia thì với tư cách là một đối tác bình đẳng chúng ta có quyền lựa chọn, có quyền căn cứ vào định hướng phát triển để lựa chọn những dự án đầu tư chất lượng cao, công nghệ tốt, tạo sự lan tỏa phát triển mạnh hơn.

Để làm được điều này, yếu tố đầu tiên phải thực hiện đó là chuẩn bị kỹ càng về nhân lực, cơ sở hạ tầng và đặc biệt là thể chế. Ngoài ra, các doanh nghiệp trong nước cũng cần thực hiện "nâng cấp" mạnh mẽ và quyết liệt hơn nữa vì sự kết nối giữa doanh nghiệp FDI và trong nước thời gian qua còn yếu do khả năng hấp thụ công nghệ, trình độ quản trị thấp hoặc không đáp ứng được yêu cầu.

Thu hút vốn FDI là chủ trương hoàn toàn đúng nhằm tranh thủ vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và thị trường xuất khẩu phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước nhưng không phải bằng mọi giá. Thu hút FDI cũng không đơn thuần là vốn mà còn là hợp tác về quản lý, bảo vệ môi trường, hợp tác về lao động và đảm bảo công bằng xã hội. Vậy nên cần thiết phải có sự lựa chọn chứ không phải nhà đầu tư có cái gì cũng đều chấp nhận.

Ninh Hà