Thấy gì ở thị trường xe máy điện Việt Nam?

Tái định hình cuộc cạnh tranh thị trường

Trong nhiều thập kỷ qua, thị trường xe hai bánh tại Việt Nam phát triển dựa trên nền tảng động cơ đốt trong, hình thành thói quen tiêu dùng ổn định và cấu trúc thị phần tương đối rõ ràng. Các thương hiệu Nhật Bản từng giữ vai trò chi phối, tạo nên thế cân bằng quen thuộc.

Tuy nhiên, khi xu hướng điện hóa tăng tốc, lợi thế truyền thống không còn mang tính mặc định. Xe máy điện trở thành "miếng bánh" hoàn toàn mới, nơi cơ hội được phân bổ lại cho những doanh nghiệp tham gia sớm, triển khai nhanh hạ tầng sản xuất, dải sản phẩm và xây dựng được niềm tin với người tiêu dùng.

Xe máy điện mở ra thị trường quy mô lớn tại Việt Nam. Ảnh: Trần Đình

Hiện nay, bên cạnh các hãng xe điện thuần Việt như VinFast, Pega, Datbike trên đà phát triển, thương hiệu nước ngoài với độ tin cậy cao cũng lựa chọn Việt Nam làm cứ điểm sản xuất. Điển hình, sự tham gia của các hãng xe đến từ Trung Quốc như Yadea cho thấy mức độ cạnh tranh ngày càng gia tăng. Việt Nam được nhìn nhận là thị trường tiêu thụ lớn, trở thành trung tâm sản xuất có khả năng cung ứng cho khu vực.

Ông Nguyễn Mạnh Thắng, chuyên gia ô tô - xe máy, Tổng Giám đốc mạng xã hội Whatcarvn nhận định, đặc điểm của nhóm khách hàng xe máy điện hiện nay thiên về tính thực dụng. Họ quan tâm trước hết đến hiệu quả sử dụng, chi phí vận hành, độ bền pin và sự thuận tiện trong sạc hoặc đổi pin, thay vì yếu tố thể hiện hình ảnh. Điều này khiến cuộc cạnh tranh không dừng ở thiết kế hay truyền thông thương hiệu mà mở rộng sang năng lực kiểm soát chi phí, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và phát triển dịch vụ hậu mãi.

Theo ông Thắng, yếu tố quyết định thành công trong giai đoạn tới sẽ là khả năng xây dựng danh mục sản phẩm phong phú, đáp ứng nhiều phân khúc từ học sinh, sinh viên, nhân viên văn phòng đến nhóm giao hàng, vận chuyển công nghệ. Bên cạnh đó là mô hình kinh doanh khác biệt, có thể bao gồm thuê pin, đổi pin nhanh hoặc tích hợp dịch vụ số. Trong một thị trường đang hình thành, thương hiệu chiếm lĩnh được niềm tin sớm sẽ có lợi thế đáng kể khi bước vào giai đoạn sàng lọc.

Cục diện cạnh tranh vì thế trở nên khó dự báo. Tốc độ đổi mới công nghệ nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực pin, động cơ và hệ thống quản lý năng lượng, có thể rút ngắn vòng đời sản phẩm và buộc doanh nghiệp liên tục nâng cấp. Theo đánh giá của giới chuyên môn, câu trả lời về thương hiệu dẫn đầu có thể sẽ rõ ràng hơn trong vòng 3 - 5 năm tới, khi thị trường bước vào giai đoạn sàng lọc, loại bỏ những mô hình thiếu hiệu quả và xác lập vị thế cho các doanh nghiệp có nền tảng vững chắc.

Cuộc đua mở rộng quy mô sản xuất

Trước làn sóng chuyển đổi sang phương tiện năng lượng sạch, xu hướng gia tăng quy mô sản xuất ngay tại Việt Nam đang diễn ra rõ nét. Ngày 1/3, hãng xe máy điện Yadea Việt Nam đã khánh thành nhà máy sản xuất xe máy điện thông minh tại Khu công nghiệp Tân Hưng, tỉnh Bắc Ninh. Dự án có tổng vốn đầu tư giai đoạn 1 hơn 100 triệu USD, với công suất ban đầu trên 1 triệu xe mỗi năm và lộ trình nâng lên khoảng 2 triệu xe mỗi năm trong giai đoạn tiếp theo.

Công đoạn lắp ráp động cơ tại nhà máy sản xuất xe máy điện của Yadea. Ảnh: Trần Đình

Chia sẻ thông tin tại sự kiện, ông Mai Sơn - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh, việc doanh nghiệp tiếp tục mở rộng đầu tư là minh chứng cho định hướng hợp tác giữa địa phương và nhà đầu tư. Khi dự án vận hành toàn diện, không chỉ đóng góp cho ngân sách mà còn tạo động lực hình thành cụm công nghiệp xe điện cùng các ngành phụ trợ như pin, động cơ, linh kiện điện - điện tử. Bắc Ninh xác định, phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững là trụ cột tăng trưởng dài hạn, ưu tiên các dự án công nghệ cao và thân thiện môi trường.

Về phía doanh nghiệp, tại buổi họp báo ngày 1/3, ông Liu Jia, Tổng Giám đốc Yadea Việt Nam thông tin, để thị trường xe máy điện phát triển tương xứng với mục tiêu chuyển đổi xanh, hạ tầng cần được giải quyết đồng bộ. Khi hệ thống trạm sạc, trạm đổi pin và cơ chế hỗ trợ rõ ràng hơn, thị trường sẽ bước sang giai đoạn tăng trưởng mới. Trong đó, mô hình thuê pin được xem là giải pháp khả thi, giúp tách chi phí pin, bộ phận chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành, khỏi giá bán ban đầu, qua đó giảm gánh nặng tài chính cho người mua.

Ông Liu Jia - Tổng Giám đốc Yadea Việt Nam. Ảnh: Trần Đình

Ông Liu Jia cho biết, quy mô của nhà máy (giai đoạn 1) là 1 triệu xe/năm, nhưng với dung lượng thị trường, trong năm 2026 hãng chỉ dự kiến đưa ra thị trường khoảng 300.000 xe gồm cả lượng xe xuất khẩu, tuy nhiên chỉ có số lượng ít.

Mẫu xe Yadea Osta mới ra mắt thị trường Việt Nam. Ảnh: Trần Đình

Bên cạnh sản xuất, doanh nghiệp cũng công bố hợp tác với Grab Việt Nam, đẩy mạnh truyền thông và ưu đãi cho tài xế, xây dựng dịch vụ hậu mãi chuyên biệt, tích hợp trạm đổi pin lên hệ thống và chia sẻ dữ liệu để cải tiến sản phẩm. Sự kết nối giữa nhà sản xuất và nền tảng vận tải công nghệ cho thấy xu hướng liên kết chuỗi giá trị, trong đó phương tiện, hạ tầng năng lượng và dịch vụ số được tích hợp thành một hệ sinh thái.

Ở một diễn biến khác, ngày 28/2, VinFast vừa công bố mức đầu tư hơn 13.254 tỷ đồng xây dựng nhà máy sản xuất xe máy điện tại Khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh), với công suất thiết kế 2 triệu xe mỗi năm. Dự án tập trung sản xuất xe máy điện, xe đạp điện, đồng thời xây dựng hệ thống nhà xưởng và hạ tầng phụ trợ phục vụ hoạt động sản xuất.

Lê An