Thấy gì qua việc lần đầu Mỹ triển khai xuồng không người lái trong thực chiến?

Mỹ sử dụng xuồng không người lái Corsair tấn công cảng tại căn cứ Hải quân Bandar Abbas ngày 12/7. Ảnh: X/@CENTCOM

Tính đến ngày 12/7, Mỹ chưa từng triển khai phương tiện mặt nước không người lái (USV) trong các chiến dịch tác chiến. Điều đó đã thay đổi khi Mỹ sử dụng xuồng không người lái để tấn công căn cứ Hải quân Bandar Abbas của Iran.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 13/7 xác nhận trên mạng xã hội X rằng 3 xuồng không người lái Corsair đã nhắm vào "một cơ sở bảo dưỡng tàu ngầm và tàu chiến", đánh dấu lần đầu tiên quân đội Mỹ sử dụng phương tiện mặt nước không người lái trong hoạt động tác chiến.

CENTCOM cho biết các cuộc không kích đã làm suy giảm năng lực tiếp tục tấn công tàu thương mại của Iran. Cơ quan này cũng công bố đoạn video ghi lại cảnh xuồng không người lái phát nổ gần các cầu cảng, tạo nên những cột khói dày đặc bốc cao.

Chiến dịch này cho thấy vai trò ngày càng lớn của các hệ thống không người lái trong chiến tranh hiện đại. Vậy xuồng không người lái là gì và vì sao việc Mỹ lần đầu sử dụng chúng trong thực chiến lại có ý nghĩa quan trọng?

USV là những phương tiện có thể hoạt động mà không cần thủy thủ đoàn trên boong. Nhỏ hơn các chiến hạm như tàu hộ vệ, tàu khu trục và tàu tuần dương, chúng có thể được điều khiển từ xa hoặc sử dụng để thực hiện các nhiệm vụ một cách tự động. Xuồng không người lái trên biển có thể triển khai cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, bao gồm thu thập thông tin tình báo và giám sát, trinh sát, rà phá thủy lôi, hậu cần và tìm kiếm cứu nạn.

USV tạo điều kiện để lực lượng Hải quân sử dụng thủy thủ đoàn hiệu quả hơn. Ông Joseph Kristanto tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam (RSIS) cho biết chúng ngày càng được sử dụng nhiều trong các hoạt động tấn công. Theo CENTCOM, xuồng không người lái Mỹ sử dụng trong cuộc tấn công vào Căn cứ Hải quân Bandar Abbas của Iran là loại tấn công một chiều.

Nhà nghiên cứu Collin Koh tại RSIS cho biết xuồng không người lái trên biển hiện đại cũng có thể được điều động tham gia các nhiệm vụ như ngăn chặn và tấn công chống hạm. Ông Collin Koh đề cập đến Ukraine là quốc gia đã phát triển các xuồng không người lái trên biển có khả năng thực hiện nhiệm vụ tác chiến phòng không, và thậm chí đóng vai trò là "tàu mẹ" không người lái để phóng các hệ thống không người lái nhỏ hơn.

Vì sao điều này đáng chú ý?

Mặc dù Mỹ từng triển khai xuồng không người lái, nhưng cuộc tấn công hôm 12/7 đánh dấu lần đầu tiên loại phương tiện này được sử dụng trong thực chiến.

Hồi tháng 6, quân đội Mỹ đã sử dụng một USV trong chiến dịch giải cứu sau khi trực thăng tấn công Apache bị Iran bắn hạ. Chiến dịch này được nhiều hãng truyền thông đánh giá là lần đầu tiên Mỹ sử dụng xuồng không người lái để cứu hộ người trên biển.

Động thái này nằm trong nỗ lực của Lầu Năm Góc nhằm đẩy mạnh việc kết hợp các hệ thống không người lái với các khí tài quân sự truyền thống.

Bà Benedicta Nathania Palit tại Viện nghiên cứu ISI tại Indonesia cho rằng giá trị của việc Mỹ sử dụng xuồng không người lái không nằm ở bản thân phương tiện này, mà ở thông điệp mà nó gửi đi.
"Điều đó chứng minh rằng các hệ thống tự hành trên biển đang vượt ra khỏi giai đoạn thử nghiệm và đã được tích hợp vào công tác lập kế hoạch tác chiến cũng như triển khai lực lượng", bà Palit nói.

Ông Kristanto đồng tình với quan điểm này và nhận định chiến dịch cho thấy các lực lượng Hải quân lớn không còn coi xuồng không người lái trên biển là khả năng thử nghiệm đang được phát triển riêng lẻ nữa, mà chúng cũng đang được tích cực tích hợp vào bộ công cụ của họ.

Ông Kristantolưu ý rằng Ukraine đã sử dụng chúng trong vai trò tấn công "rất hiệu quả" kể từ khi bắt đầu cuộc xung đột với Nga vào năm 2022. Việc Mỹ sử dụng thiết bị này trên biển giúp xác nhận thêm tiềm năng chiến trường của chúng.

Xuồng không người lái Corsair sử dụng trong cuộc tấn công vào Iran do công ty quốc phòng Saronic Technologies có trụ sở tại Texas sản xuất. Corsair dài 7,3m, có khả năng mang tải trọng lên đến 454kg, tầm hoạt động hơn 1.000 hải lý và có thể đạt tốc độ tối đa 35 hải lý/giờ (64km/h) trở lên.

Saronic Technologies cho biết Corsair có khả năng hỗ trợ một loạt các "hoạt động chiến lược trên biển khơi" và sở hữu năng lực tương tác, tự hành thậm chí có thể mở rộng.

Bà Palit đánh giá thiết kế đa nhiệm, dạng mô-đun của Corsair giúp các chỉ huy Hải quân ra quyết định linh hoạt trong nhiệm vụ mà không cần phải phát triển một nền tảng riêng biệt cho từng vai trò.

Trước cuộc tấn công hôm 12/7, Corsair đã tham gia nhiệm vụ cứu hộ trên biển. Sau cuộc tấn công vào Iran, Saronic đăng lại thông báo của CENTCOM trên X, xác nhận rằng sản phẩm của họ đã được sử dụng.

Theo thông tin được công bố, Hải quân Mỹ đưa Corsair vào biên chế của Lực lượng Đặc nhiệm 59 từ tháng 3. Đây là đơn vị đầu tiên của Hải quân Mỹ chuyên phụ trách các hệ thống không người lái.
Ông Kristanto cho rằng điểm nổi bật của Corsair không chỉ nằm ở tầm hoạt động, khả năng mang tải hay năng lực tự hành, mà còn ở tính linh hoạt vượt trội.

"Điều này cho thấy cùng một nền tảng có thể điều chỉnh để thực hiện nhiều nhiệm vụ rất khác nhau, qua đó giảm nhu cầu phải phát triển thiết kế hoàn toàn mới cho mỗi yêu cầu tác chiến hiện có hoặc phát sinh trong tương lai", ông đánh giá.

Tháng 12/2025, Saronic đã giành được hợp đồng trị giá 392 triệu USD từ Hải quân Mỹ, tập trung vào việc phát triển và cung cấp các thiết bị không người lái Corsair của công ty.

Kỷ nguyên tác chiến bằng xuồng không người lái?

Bà Palit cho rằng phương tiện không người lái trên biển khó có thể thay thế tàu hộ vệ hoặc tàu khu trục, nhưng thừa nhận chúng đang thay đổi cách các lực lượng hải quân tiến hành hoạt động hàng hải.
Ông Kristanto cũng cho rằng phương tiện không người lái trên biển đại diện cho "thay đổi quan trọng" trong xung đột, nhưng không theo cách mà mọi người vẫn nghĩ.

Ông Kristanto lập luận rằng xuồng không người lái hỗ trợ các chỉ huy Hải quân bằng cách cung cấp cho họ lựa chọn chi phí thấp. Chúng còn đảm nhận được các nhiệm vụ vốn có thể khiến tàu chiến mặt nước có giá trị cao và thủy thủ đoàn của nó phải đối mặt với những rủi ro không cần thiết. “Điều quan trọng không kém là chúng cho phép Hải quân tạo ra số lượng lớn lực lượng với chi phí thấp hơn nhiều so với việc đóng thêm các tàu chiến mặt nước", ông bổ sung.

Điều này đồng nghĩa với việc thay vì chỉ dựa vào một số lượng hạn chế tàu chiến hiện đại, các chỉ huy Hải quân giờ đây có thể triển khai nhiều phương tiện hơn để thực hiện hiệm vụ trinh sát, đánh lừa, tấn công hoặc tiêu hao lực lượng cùng một thời điểm.

Ông Kristanto bổ sung rằng xuồng không người lái tấn công một chiều cũng có thể đóng vai trò vũ khí dùng một lần chống lại các mục tiêu được phòng thủ tương đối yếu, giảm nhu cầu triển khai các loại đạn dược chính xác tầm xa đắt tiền hơn. Ông Kristanto nhận xét xuồng không người lái bổ sung cho những hạm đội thông thường và không đồng ý rằng chúng khiến những con tàu đó trở nên "lỗi thời".