Thấy gì từ cuộc đời Melinda Gates?

“Những câu chuyện khiến tôi cảm thấy dễ tổn thương nhất mới chính là những câu chuyện nên giữ lại, không cắt bỏ, vì chính trong vùng tối bản thân, ta mới có thể kết nối sâu sắc với người khác” (Ngày hôm sau - Melinda French Gates, trang 193, Nguyễn Hồng Anh dịch, Nhà xuất bản Phụ Nữ Việt Nam 2026).

Tác giả Melinda French Gates sinh ra và lớn lên ở Dallas, Texas, Bà lấy bằng cử nhân về khoa học máy tính và kinh tế và bằng MBA tại Đại học Duke. Năm 1987, bà gia nhập Microsoft với tư cách là nhà phát triển sản phẩm đa phương tiện. Trên hết, bà là một người phụ nữ có 3 người con đang sống cuộc sống bình thường và hữu ích.

Bà được coi là một người phụ nữ - doanh nhân thành đạt, từng là đồng sáng lập và chủ tịch quỹ Bill Gates, và hiện là người đứng đầu quỹ Pivotal do bà thành lập từ năm 2015. Quỹ hoạt động nhằm thúc đẩy sự tiến bộ và nâng cao quyền lực cũng như ảnh hưởng của phụ nữ tại Mỹ và trên toàn thế giới. Cuối cùng, tôi phải nhắc thêm về cuộc hôn nhân của bà với Bill Gates vào năm 1994 cùng với cuộc ly hôn đầy sóng gió và đã chia tay trong êm đẹp năm 2021.

Có lẽ chúng ta luôn cho rằng: có tiền là có tất cả. Sự thật, không có bất kỳ một thứ gì có giá trị tinh thần nào đo bằng tiền của, mà mọi thứ trên đời này, chỉ có thể đo bằng khổ đau và hạnh phúc mà thôi.

Cuốn sách dày 200 trang, bảy chương cùng Lời giới thiệu mở đầu và Lời cảm ơn do tác giả viết. Tôi chia sách làm 3 phần với nội dung chính bao gồm: Phần 1: Giáo dục gia đình và những người Cha đã bảo vệ con gái mình như thế nào; Phần 2: Tình yêu, tình bạn, hôn nhân; Phần 3: Giá trị sống chính là sự chân thực với cõi lòng mình.

Tất cả câu chuyện của một người phụ nữ mà trong mắt nhiều người là người giỏi giang, thành đạt, giàu có, danh tiếng… đều mang lại cho chúng ta những bài học quý giá. Bởi chúng ta cũng không thể ngờ được chính những khái niệm về cái gọi là thành đạt, giàu có, danh tiếng ấy chỉ là ở trên bề mặt danh xưng của cuộc đời.

Bên trong, bên dưới của danh xưng ấy là sự căng bức, khổ đau và tuyệt vọng. Một trong những hình ảnh đẹp đẽ nhất mà tôi nhớ mãi trong trang sách này chính là lúc Melinda trong đám tang, nước mắt tuôn rơi vì thương tiếc người bạn thân yêu nhất của cô qua đời, trên tay đang ôm đứa con mới 11 ngày tuổi đang bú những dòng sữa mẹ ngọt ngào tuôn chảy: Tôi cảm nghiệm ngay giây phút đó và gọi cái tên là: dòng vô thường sinh-diệt.

Giáo dục gia đình và những người cha đã bảo vệ con gái mình như thế nào

Melinda may mắn sinh ra trong một gia đình mà người mẹ luôn chăm sóc con cái bằng sự tận tụy trong niềm yêu thương vô vị lợi và người cha luôn sẵn lòng bảo vệ con cái để giành cho con sự tôn trọng và quyền được trân trọng.

Thời đại Melinda sinh ra là những năm thập niên 1960-1980… ở Dallas vẫn còn giữ gia đình truyền thống, phần lớn người mẹ ở nhà chăm lo cho gia đình và người cha theo đuổi sự nghiệp. Tuy nhiên, trong gia đình của Melinda, các con dù trai hay gái đều được khuyến khích theo đuổi khát vọng.

“Cha mẹ tôi từ lâu đã nhận ra khát vọng của tôi và luôn chú tâm ủng hộ. Mẹ tôi thường xuyên báo rằng tôi có thể trở thành bất kỳ ai tôi muốn. 'Hãy tự đặt ra chương trình cho mình, nếu không người khác sẽ đặt ra cho con' là một trong những lời khuyên của bà và đến giờ vẫn là câu trả lời tôi đưa ra khi có người hỏi về lời khuyên hay nhất mà tôi từng nhận được” (Sđd, tr.22).

Ngay cả lúc rơi vào khủng hoảng tuổi mới lớn, bước chân vào giảng đường đại học với sự hoang mang lo lắng tột độ khi phải bên cạnh với những người xuất sắc, bà vẫn đứng vững được nhờ niềm tin của cha mình: “Và điều đó có được là nhờ cha tôi đã gửi tôi vào đại học với một món quà quý hơn bất cứ chiếc máy đánh chữ nào: Niềm tin vào tiềm năng của chính mình” (Sđd, tr.28).

Sách Ngày hôm sau. Ảnh: NXB Phụ nữ Việt Nam.

Cũng trong Chương Một - Đi tìm con sông nhỏ của bạn, Melinda nhắc đến một người cha vĩ đại không kém cha mình, mà bà đã “dành vị trí đặc biệt trong trái tim mình cho một người đàn ông tên là Zaiuddin Yousafzai”. Đó chính là người cha của cô bé Malala, nhà hoạt động nổi tiếng thế giới được trao giải Nobel vì hòa bình năm 2014.

“Trong cuốn hồi ký Để con được bay [Let Her Fly], viết về mối quan hệ giữa ông và con gái, Zaiuddin kể rằng ông thậm chí còn không biết nhà nữ quyền là gì cho đế khi gia đình chuyển tới Vương Quốc Anh, sau vụ ám sát hụt Malala. Dẫu vậy, ông luôn hiểu rằng việc làm cha của một bé gái cho ông một cơ hội đặc biệt - và một trách nhiệm đặc biệt - là trở thành động lực của sự thay đổi, cho con gái mình và cho những bé gái khác. Sau này ông viết trong một bài xã luận trên tạp chí Time năm 2019: 'Tiếng nói của phụ nữ là điều quan trọng nhất trong chủ nghĩa nữ quyền. Nhưng trong các xã hội phụ quyền, tiếng nói của người cha có lẽ là công cụ quan trọng tiếp theo để thúc đẩy sự thay đổi'”.

Đọc tới đây, tôi bỗng ao ước về người cha của các con tôi và người cha của các cháu tôi sau này có thể đọc cuốn sách này. Dù được viết ở một phần tư thế kỷ 21, nhưng những câu chuyện về những người cha này lại từ giữa đến cuối thế kỷ 20 và tôi đoan chắc rằng, thế giới này vẫn sẽ luôn cần những người cha biết bảo vệ sự công chính, bảo vệ con của mình như bảo vệ cho một thế giới ai cũng được sống trong hòa bình, không phân biệt.

Tình yêu, tình bạn, hôn nhân

Trong các câu chuyện của Melinda, tình yêu và tình bạn, hôn nhân đan cài vào nhau. Đó là sự gắn kết của những tâm hồn đồng điệu từ chung chí hướng cho đến những sở thích nhỏ bé nhất của cuộc đời. Tuy nhiên, bà cũng như tất cả những sinh vật hữu tình khác trên cõi sống này, không thể tránh khỏi quy luật của sinh - tử, hợp - tan và cũng phải trải qua những khổ đau của quy luật này. Mọi người đều nghĩ (và khao khát) có thể có tất cả. Thậm chí có những người đúng là đã có thể có tất cả như Melinda, nhưng rồi đến khi chúng ta mất đi người bạn thân nhất, chia tay với người ta yêu thương nhất và thậm chí ngay từ đó ta bắt đầu đánh mất mình mà ta chẳng nhận ra.

Melinda kể tất cả những câu chuyện này trong một phần ba cuốn sách, như một phần ba cuộc đời của bà đã ra đi, từng để lại trong bà nỗi buồn đau và sự trống rỗng vô hạn, cuối cùng bà cũng đã tìm được con đường vượt khỏi nỗi đau này để trở về với một cuộc đời mới bắt đầu từ: Ngày hôm sau.

“Điều quan trọng nhất không phải là những gì xảy đến với ta, mà là cách ta đáp trả lại sự kiện ấy, vào chính lúc đó, và quan trọng không kém, là vào ngày hôm sau. Bởi chính điều ta làm vào ngày hôm sau mới định hình con người ta, và quyết định cách ta tạo nên cuộc đời mình. Điều này đúng với mọi loại chuyển tiếp, dù vui hay buồn, dù là cuộc chuyển tiếp ta chào đón hay không mong” (Sđd, tr.188-189)

Melinda Gates. Ảnh: Reuters.

Giá trị sống chính là chân thực với cõi lòng mình

Melinda có một khoảng thời gian khá dài rơi vào những cơn hoảng loạn (dấu hiệu của kiệt sức, trầm cảm...) và bà đã dành thời gian để trị liệu. Bà cũng kể lại câu chuyện này rất chân thực khi trải qua nhiều nhà trị liệu khác nhau, bỏ giữa chừng vì không tương thích cho đến khi bà gặp được đúng người.

Chính sự gặp gỡ này đã giúp cho Melinda có thể lắng nghe được tiếng nói bên trong của mình. Bà có một cách viết rất thông minh khi không đi sâu và vấn đề tôn giáo nhưng lại có thể dùng chính trải nghiệm của mình để kết nối và giúp cho mọi người cảm nhận được sự bình yên có được từ đức tin và trí tuệ.

Theo lời bà kể, gia đình bà là gia đình công giáo sùng đạo nhưng không cuồng tín. Chính vì thế khi tiếp xúc với một số phương pháp trị liệu từ Phật giáo như Thiền, đã khơi gợi cho bà nhớ lại khoảnh khắc khi còn học ở một trường công giáo. Bà viết:

“Mỗi người chúng ta tiếp cận chánh niệm theo cách riêng. Nhưng dù bằng cách nào đi nữa, mối quan hệ ta có với chính mình - với bản thể chân thật, đích thực sống bên dưới tầng ý thức tỉnh táo thông thường - theo tôi, là một trong những mối quan hệ quan trọng nhất mà ta từng có.

Mối quan hệ của riêng tôi với cái bản thể sâu thẳm ấy khởi đầu từ thời trung học. Đó là một trong nhiều món quà tôi nhận được từ dòng nữ tu Ursuline khai phóng, những người điều hành ngôi trường nữ sinh mà tôi theo học. Các sơ đã biến hai phòng học liền kề thành một “nhà nguyện” cho chúng tôi và khuyến khích chúng tôi dành nhiều thời gian ở đó, tập làm quen với sự yên lặng và tĩnh tại, mở lòng đón nhận những gì nằm sâu bên trong. Chính ở ngôi nhà nguyện tạm bợ ấy, tôi bắt đầu học cách lắng nghe tiếng nói bên trong mình” (Sđd, tr.104).

Tiếng nói ấy có thể cất lên bằng một câu an ủi, dịu dàng, cũng có khi cuồn cuộn những câu hỏi… và bạn đừng vội trả lời. Chỉ cần bạn chiêm nghiệm hai câu hỏi này của Melinda trong quá trình chuyển hóa từ nỗi đau sang sự yên bình, có thể bạn cũng tìm được cho mình sự tĩnh tại ấy:

“Có lần tôi đã tự hỏi: Làm sao tôi có thể ra đi?

Còn bây giờ tôi tự hỏi: Làm sao tôi có thể ở lại?” (Sđd, tr.119)

Từ những trang sách của Melinda, ai cũng tìm thấy được một phần đời của mình và nhất là tìm lại chính mình bằng cách học nghe được tiếng lòng- tiếng nói bên trong của mình.