Thấy gì từ làn sóng bán cổ phần doanh nghiệp nhà nước của Ấn Độ?

Tăng tốc bán vốn doanh nghiệp nhà nước

Là nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới không đồng nghĩa với việc Ấn Độ có thể tránh khỏi áp lực lạm phát và những ràng buộc về tài khóa đang khiến dư địa chi tiêu của Chính phủ bị thu hẹp.

Tuy nhiên, New Delhi cũng không thể để mất lợi thế tăng trưởng trong cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn toàn cầu, nhất là khi giới đầu tư đang tập trung vào các cơ hội liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), lĩnh vực mà việc tăng trưởng của Ấn Độ vẫn còn thiếu điểm nhấn.

Để duy trì động lực tăng trưởng trong bối cảnh thâm hụt ngân sách gia tăng, Chính phủ Ấn Độ đang đẩy mạnh bán bớt cổ phần tại các doanh nghiệp nhà nước. Từ đầu năm đến nay, nước này đã thoái vốn tại 10 doanh nghiệp, bất chấp điều kiện thị trường chưa thực sự thuận lợi.

Các doanh nghiệp được bán cổ phần gồm Cochin Shipyard, Indian Railways Finance Corporation (IRFC), NHPC và Coal India. Đáng chú ý nhất là thương vụ hoàn tất ngày 5/8, khi Chính phủ thu về khoảng 3,3 tỷ USD sau khi bán 6,5% cổ phần tại Life Insurance Corporation of India (LIC), doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ lớn nhất nước này.

Đợt phát hành được chào bán với mức chiết khấu khoảng 10% nhằm thu hút nhà đầu tư và nhanh chóng được đăng ký mua vượt lượng chào bán.

Mặc dù Chính phủ có nghĩa vụ giảm tỷ lệ sở hữu tại các doanh nghiệp này để đáp ứng quy định niêm yết trên thị trường chứng khoán, song số lượng giao dịch tăng mạnh trong năm nay vẫn được xem là diễn biến đáng chú ý.

Lần gần nhất Ấn Độ hoàn thành mục tiêu thoái vốn doanh nghiệp nhà nước là năm tài khóa kết thúc vào tháng 3/2019.

Cuộc đua thoái vốn

Theo dữ liệu của đơn vị nghiên cứu thị trường Prime Database, nếu không tính thương vụ LIC, Chính phủ Ấn Độ đã bán cổ phần tại 9 doanh nghiệp nhà nước trong năm 2026 và thu về gần 270 tỷ Rupee (2,8 tỷ USD), mức cao nhất trong hơn 10 năm.

Riêng thương vụ LIC đã mang lại số tiền còn lớn hơn đáng kể, cho thấy Chính phủ ngày càng ưu tiên huy động nguồn thu thông qua bán tài sản thay vì mở rộng thâm hụt ngân sách.

Các chuyên gia cho rằng, Ấn Độ đang tiến rất gần mục tiêu huy động 800 tỷ Rupee (8,4 tỷ USD) từ hoạt động thoái vốn trong năm tài khóa hiện nay. Đến nay, nước này đã hoàn thành hơn 65% kế hoạch.

Theo bà Anubhuti Sahay, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế Ấn Độ của Standard Chartered, việc khai thác nguồn thu từ thoái vốn là một chiến lược hợp lý trong bối cảnh Chính phủ phải đối mặt với nguy cơ hụt thu ngân sách, trong khi chi tiêu có thể tăng do gánh nặng trợ cấp lớn hơn.

Bà cho biết, nhiều năm qua Ấn Độ không đạt mục tiêu thoái vốn vì tình hình tài khóa vẫn tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, hiện nay, việc bán bớt tài sản nhà nước chẳng khác nào "mang bạc gia truyền ra sử dụng khi gia đình gặp khó khăn", nhằm bổ sung nguồn lực mà không phải gia tăng vay nợ.

Áp lực tài khóa gia tăng

Trong quý kết thúc vào tháng 6, thâm hụt thương mại hàng hóa và dịch vụ của Ấn Độ đạt 37,4 tỷ USD. Đến cuối tháng 6, thâm hụt ngân sách của nước này ở mức 3,1 nghìn tỷ Rupee, tương đương 18,2% dự toán cả năm tài khóa kết thúc tháng 3/2027.

Dù mức thâm hụt này không phải điều bất thường đối với Ấn Độ, quốc gia Nam Á còn phải đối mặt với tình trạng dòng vốn nước ngoài rút mạnh, làm giảm khả năng bù đắp chi phí nhập khẩu ngày càng tăng. Việc dòng vốn ngoại rút khỏi thị trường cũng khiến đồng Rupee chịu áp lực mất giá và điều kiện tài chính trong nước trở nên thắt chặt hơn.

Bà Alexandra Hermann Prasad, chuyên gia kinh tế trưởng của Oxford Economics, nhận định việc Chính phủ tăng tốc bán vốn phản ánh áp lực tài khóa ngày càng lớn.

Theo bà, nguồn tiền thu được sẽ tạo ra nguồn thu ngân sách không làm phát sinh nợ, qua đó giúp giảm áp lực khi tốc độ tăng chi tiêu công khiến mục tiêu kiểm soát thâm hụt ngân sách trở nên khó đạt hơn.

Trong báo cáo công bố đầu tuần, Citi đánh giá xu hướng này là tích cực. Ngân hàng cho biết, trong quý kết thúc tháng 6, chi cho các chương trình trợ cấp nhiên liệu, lương thực và phân bón của Ấn Độ đã tăng 37% so với cùng kỳ năm trước, trong khi Chính phủ vẫn chưa cắt giảm đầu tư công.

Ông Christian de Guzman, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách xếp hạng tín nhiệm quốc gia tại Moody's Ratings, nhận định nguồn thu vượt kỳ vọng từ hoạt động thoái vốn sẽ giúp giảm bớt áp lực ngân sách phát sinh từ việc điều chỉnh thuế GST cũng như các chi phí liên quan đến phản ứng chính sách của Ấn Độ trước những biến động tại Trung Đông.