'Thể chế đang được viết lại với tốc độ chưa từng có'

Tự cắt quyền mình, mở đường cho doanh nghiệp

Theo báo cáo ông trình Quốc hội, thời gian thực hiện thủ tục hành chính đã giảm 53%, chi phí tuân thủ giảm khoảng 55%, tương đương khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Chính phủ đánh giá đây là mức cắt giảm lớn nhất từ trước đến nay.

Ông cam kết: 'Chính phủ tiếp tục rà soát, cắt giảm triệt để, đơn giản hoá thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh để giảm chi phí, tạo môi trường thuận lợi, công khai, minh bạch, dễ làm, dễ thực hiện cho người dân, doanh nghiệp'.

Cắt thủ tục cũng có nghĩa là yêu cầu cơ quan quản lý bớt đi một quyền xét duyệt, bớt một lý do để doanh nghiệp phải tìm đến mình. Chuyện ấy khó, bởi cơ quan nào cũng có thể giải thích vì sao thủ tục của mình là cần thiết.

Người dân được hướng dẫn làm thủ tục đăng ký hộ kinh doanh. Ảnh: Dương Chí Tưởng/TTXVN

Tuần trước, một cán bộ phụ trách pháp lý của một tập đoàn tư nhân lớn ở Việt Nam kể với tôi, giọng rất vui, rằng tập đoàn vừa nhận được Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài. Từ lúc hồ sơ được tiếp nhận đến khi nhận giấy chưa đầy hai tuần, nhanh đến mức anh gọi là 'kỷ lục'.

Trước đây, doanh nghiệp muốn đầu tư vào AI, kinh tế số cùng nhiều lĩnh vực khác ở Mỹ và một số nước phát triển, nhưng rồi không vượt qua được những “núi” thủ tục.

Anh đưa hồ sơ cho tôi xem: “Tôi đã cầm giấy chứng nhận đầu tư đây rồi. Chúng tôi rất phấn khích”. Bước đầu, doanh nghiệp dự kiến đầu tư 60–70 triệu USD, sau này có thể gấp đôi.

Niềm vui ấy gắn với Luật Đầu tư sửa đổi năm 2025, có hiệu lực từ tháng 3/2026. Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài được bỏ, còn giấy chứng nhận vẫn áp dụng với những dự án thuộc diện phải đăng ký.

Bớt một cửa thủ tục, doanh nghiệp đã có thể tính chuyện đầu tư. Những dự định từng phải gác lại nay được đem ra bàn tiếp.

Theo báo cáo Chính phủ, cả nước có 5.012 dự án khó khăn, vướng mắc, với tổng mức đầu tư khoảng 3,69 triệu tỷ đồng. Đến ngày 27/9/2026, 71% đã được xử lý, không còn vướng mắc.

Trong đó, 2.121 dự án được tháo gỡ để tiếp tục triển khai, với tổng mức đầu tư khoảng 1,79 triệu tỷ đồng.

Đây chưa phải số tiền vừa được đưa vào nền kinh tế. Nhưng dự án đã có đường để đi tiếp. Với những dự án không thể tiếp tục, thu hồi hoặc chấm dứt cũng là cách để đất đai có cơ hội được sử dụng lại, thay vì nằm chờ mãi.

Tháo gỡ một dự án thường cần nhiều cơ quan cùng giải quyết, có khi phải xử lý những vấn đề tồn tại qua nhiều năm. Người đứng ra giải quyết cũng phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Vì thế, con số hàng nghìn dự án được xử lý có sức nặng riêng.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nói: 'Thể chế đang được viết lại với tốc độ chưa từng có'.

Năm 2025, Quốc hội thông qua 89 luật, gấp 5,7 lần mức trung bình giai đoạn 2020–2024. Hai năm 2024–2025 có 120 luật, nhiều hơn cả tám năm trước cộng lại.

Nghị quyết 206/2025/QH15 còn mở cơ chế đặc biệt để Chính phủ xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật. Theo cập nhật của ông Tuấn, 26 nghị quyết đã được ban hành theo cơ chế này trong 14 tháng.

Báo cáo Thủ tướng trình Quốc hội cho biết đã bãi bỏ 56 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và cắt giảm 1.754 điều kiện kinh doanh.

Có những yêu cầu doanh nghiệp từng buộc phải đáp ứng nay được bỏ đi. Có những việc trước đây phải xin phép nay không còn cần thiết. Cơ quan quản lý bớt quyền xét duyệt thì doanh nghiệp có thêm quyền chủ động.

Chính phủ cũng cho biết 774 thủ tục đã được tái cấu trúc theo Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP để khai thác dữ liệu thay giấy tờ. Nguyên tắc rất rõ: Không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có.

Người dân hẳn sẽ mừng nếu không còn phải xin một tờ giấy ở cơ quan này để mang nộp cho cơ quan khác. Thông tin đã có trong hệ thống thì các cơ quan tự trao đổi với nhau, sao còn bắt người dân đi lại?

Tôi ủng hộ Thủ tướng đẩy mạnh cuộc cải cách này. Doanh nghiệp đang cần vốn, cần thị trường, cần cơ hội làm ăn. Ít nhất, những yêu cầu không cần thiết từ phía cơ quan quản lý cần được sớm gỡ bỏ.

Doanh nghiệp đã ghi nhận thay đổi. Theo số liệu ông Tuấn trình bày, tỷ lệ đánh giá thủ tục trực tuyến dễ thực hiện tăng từ 57% năm 2021 lên gần 90% năm 2025. Tỷ lệ cho biết quy trình giải quyết đúng như văn bản niêm yết tăng từ 29% năm 2022 lên 75% năm 2025.

Cần thêm những nỗ lực

Dù vậy, những khảo sát của VCCI cho thấy doanh nghiệp vẫn còn nhiều việc phải chờ.

Ông Tuấn cho biết 50% doanh nghiệp làm thủ tục đất đai phải trì hoãn hoặc hủy kế hoạch kinh doanh; 55% hồ sơ đất đai được giải quyết dài hơn thời hạn quy định.

Hồ sơ chưa xong, khoản vay có thể chưa thực hiện được, kế hoạch sản xuất cũng phải chờ. Doanh nghiệp vẫn phải giữ nhân sự, giữ khách hàng và lo chi phí. Khách hàng thì chưa chắc chờ mình.

Ông Tuấn nhận xét: 'Mỗi tháng chậm trễ là một phần đồng vốn không sinh lời, và làm ICOR (hệ số sử dụng vốn đầu tư tăng trưởng) tăng lên'.

Báo cáo Dòng chảy Pháp luật Kinh doanh 2025 của VCCI cho biết, trong 787 vướng mắc được công nhận, 42% xuất phát từ quy định thiếu rõ ràng, nhiều cách hiểu hoặc thiếu khả thi.

Quy định còn nhiều cách hiểu thì doanh nghiệp khó làm, cán bộ cũng ngại quyết.

Việc chuẩn bị thi hành luật cũng cần theo kịp. Ông Tuấn dẫn trường hợp Luật Hóa chất có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 nhưng đến ngày 17/1 nghị định mới được ban hành. Trong khoảng đó, một số địa phương tạm dừng nhận hồ sơ, container nguyên liệu mắc tại cảng, chịu phí lưu bãi 80–120 USD/container/ngày.

Trong lúc chờ hướng dẫn, doanh nghiệp vẫn phải trả tiền lưu bãi từng ngày.

Ở khâu thực thi, khoảng 38% doanh nghiệp vẫn phải trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép. Khoảng 62% cho rằng sở, ngành và xã, phường chưa thực hiện đúng chủ trương của lãnh đạo tỉnh, tính theo mức trung vị của 34 tỉnh.

Những chủ trương rất đúng vẫn cần người thực hiện đến nơi đến chốn. Doanh nghiệp đến nộp hồ sơ cũng chỉ mong biết rõ mình phải làm gì, bao giờ có kết quả.

Theo ông Tuấn, 69% doanh nghiệp ở Đồng Tháp nhận đủ giấy tờ trong một tuần, so với mặt bằng chung 40%. Cùng một khung pháp luật, vì sao nơi khác chưa làm được như Đồng Tháp?

“Đo thực thi bằng báo cáo, hay bằng trải nghiệm của doanh nghiệp?”, ông đặt câu hỏi. Thủ tục đã cắt phải biến mất khỏi hồ sơ; đến hạn, người dân nhận được kết quả mà không cần tìm người nhờ vả.

Việt Nam muốn doanh nghiệp tư nhân lớn lên, đầu tư vào công nghệ và góp sức đưa đất nước thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Những kế hoạch ấy sẽ đi xa nếu doanh nghiệp không còn mất quá nhiều thời gian xin phép.

Người phụ trách pháp lý đưa tôi xem giấy chứng nhận, vui đến mức gọi đó là 'kỷ lục'. Tôi mong lần sau gặp lại, anh sẽ chẳng có gì để kể về chuyện xin giấy nữa.