Thể chế hóa chủ trương của Đảng về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình về 3 dự án Luật: Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Quy định phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật mới gắn với công nghệ số

Trình bày Tờ trình về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; bảo đảm sự đồng bộ, tính thống nhất trong hệ thống pháp luật và khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành.

Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) gồm 5 chương, 39 điều, bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan đề xuất ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí; quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND các cấp trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; bổ sung trách nhiệm của một số tổ chức, cá nhân như: tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý, dịch vụ có liên quan đến pháp lý, cơ quan thi hành án hình sự, người sử dụng lao động, luật sư, luật gia...

Về truyền thông chính sách và các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiện đại, chuyển đổi số, dự thảo Luật bổ sung các quy định về mục đích, nội dung, hình thức, trách nhiệm truyền thông chính sách và quy định các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật mới gắn với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật...

Theo Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dự thảo Luật gồm 2 điều. Cụ thể, Điều 1 sửa đổi, bổ sung 35 điều, bãi bỏ 2 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành; Điều 2 là điều khoản thi hành. Trong đó, sửa đổi, bổ sung 6 nhóm nội dung lớn về: Nguyên tắc, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; cơ quan giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự; thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường; kinh phí bồi thường; trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ; quản lý nhà nước đối với công tác bồi thường nhà nước.

Bên cạnh việc sửa đổi, bổ sung nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong việc giải quyết yêu cầu bồi thường, dự thảo Luật bổ sung quy định việc ban hành quyết định giải quyết bồi thường trong trường hợp thương lượng không thành; đồng thời, tăng thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường. Đồng thời, dự thảo quy định theo hướng cơ quan giải quyết bồi thường ở cấp nào thì ngân sách cấp đó cấp kinh phí; bổ sung quy định miễn trách nhiệm hoàn trả trong một số trường hợp cụ thể như: lập công lớn, mắc bệnh hiểm nghèo; lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn...

Bảo đảm minh bạch, thống nhất

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra về 3 dự án Luật: Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Thẩm tra hai dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu khẳng định, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng hai luật; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của các dự án luật. Nội dung của hai dự án luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan và đã có các quy định thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát các nội dung nêu trong hai báo cáo thẩm tra đầy đủ để nghiên cứu chỉnh lý, hoàn thiện hai dự thảo luật, bảo đảm quán triệt sâu sắc hơn nữa quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hai dự thảo luật với hệ thống pháp luật; tiếp tục rà soát về nguồn tài chính, nguồn nhân lực để bảo đảm quá trình tổ chức thi hành luật khả thi, hiệu quả.

Đối với dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), đối với nội dung quy định tại Mục 4 Chương II về truyền thông chính sách, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu, quy định rõ hơn nguyên tắc, yêu cầu đối với hoạt động truyền thông chính sách để tránh tác động của dư luận đến quá trình xem xét, quyết định của cơ quan phê duyệt chính sách hoặc cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời quy định rõ hơn về truyền thông chính sách, bảo đảm không trùng lặp với việc lấy ý kiến đối với các dự án, dự thảo văn bản trong quá trình xây dựng pháp luật, tránh sự trùng lặp, lãng phí nguồn lực...

Về đối tượng đặc thù quy định tại Điều 16, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí với quy định về đối tượng đặc thù như của dự thảo Luật. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị tiếp tục làm rõ hơn tiêu chí, nguyên tắc xác định thế nào là "khó khăn, hạn chế trong tiếp cận pháp luật" để làm căn cứ giao Chính phủ quy định chi tiết nhóm đối tượng đặc thù này, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong tổ chức thực hiện...

Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế (khoản 6 Điều 1 của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước), nhiều ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị giữ quy định như Luật hiện hành và cho rằng việc đề nghị sửa đổi khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để bảo đảm thống nhất, đồng bộ với quy định tại Điều 37, Điều 38 của Luật Quản lý thuế là chưa thực sự thuyết phục, trong đó có lý do: Quy định của Luật Quản lý thuế chỉ dẫn chiếu đến pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành quy định 4 nhóm hành vi trái pháp luật trong lĩnh vực quản lý thuế làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là phù hợp, bảo đảm thống nhất với Luật Quản lý thuế.

Việc dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không quy định cụ thể các trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước mà dẫn chiếu trở lại Luật Quản lý thuế làm mở rộng phạm vi bồi thường từ 4 nhóm hành vi lên hơn 10 nhóm hành vi dẫn tới việc thay đổi chính sách lớn, tác động đối với ngân sách nhà nước, nguồn nhân lực và hiệu quả quản lý thuế mới cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng mới có cơ sở bổ sung vào dự thảo Luật...