Thể chế hóa quản trị song phương đối với eo biển Hormuz
Các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman về tương lai eo biển Hormuz đang đánh dấu một bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử quản trị tuyến hàng hải chiến lược này. Lần đầu tiên kể từ khi xung đột làm gián đoạn hoạt động vận tải qua Hormuz, hai quốc gia cùng chia sẻ đường bờ eo biển chính thức thảo luận về việc xây dựng một cơ chế quản trị song phương đối với tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman về tương lai eo biển Hormuz đang đánh dấu một bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử quản trị tuyến hàng hải chiến lược này. (Ảnh: YouTube)
Eo biển Hormuz là điểm trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu. Chỉ cần hoạt động lưu thông tại đây bị gián đoạn, giá năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế đều chịu ảnh hưởng tức thì. Sau nhiều tháng căng thẳng quân sự khiến lưu lượng tàu thuyền suy giảm mạnh, Iran và Oman đều nhận thấy việc khôi phục niềm tin của các hãng vận tải không thể chỉ dựa vào lệnh ngừng bắn, mà cần một cơ chế quản lý lâu dài và được hai nước cùng bảo đảm.
Theo tuyên bố sau cuộc gặp tại Muscat, hai bên đã nhất trí thành lập một nhóm công tác chung để thảo luận về quản lý hoạt động hàng hải, các dịch vụ hỗ trợ và những chi phí liên quan đến việc vận hành eo biển. Quan trọng hơn, cả Iran và Oman đều khẳng định mục tiêu bảo đảm lưu thông an toàn theo luật pháp quốc tế, đồng thời nhấn mạnh quyền chủ quyền của mỗi nước đối với vùng lãnh hải của họ.
Điều khiến các cuộc đàm phán này trở nên đặc biệt không nằm ở vấn đề thu phí hay điều phối tàu thuyền, mà ở ý nghĩa chính trị. Trước đây, eo biển Hormuz chủ yếu được quản lý thông qua các quy định của luật biển quốc tế và sự hiện diện của các lực lượng hải quân nước ngoài nhằm bảo vệ tự do hàng hải. Hiện nay, Iran và Oman đang tìm cách chuyển sang một mô hình quản trị dựa trên sự phối hợp trực tiếp giữa hai quốc gia ven eo biển. Nếu thành công, đây sẽ là lần đầu tiên một cơ chế quản trị song phương được thể chế hóa cho tuyến hàng hải có ý nghĩa chiến lược bậc nhất thế giới.
Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với nhiều tranh cãi. Iran mong muốn được công nhận vai trò lớn hơn trong việc điều phối giao thông qua Hormuz, trong khi các nước phương Tây nhấn mạnh rằng quyền tự do hàng hải không thể bị hạn chế hoặc gắn với các khoản phí bắt buộc. Oman vì thế đóng vai trò trung gian quan trọng khi vừa duy trì quan hệ tốt với Iran, vừa khẳng định mọi cơ chế quản lý mới phải phù hợp với luật pháp quốc tế và không cản trở hoạt động vận tải toàn cầu.
Dù kết quả đàm phán còn bỏ ngỏ, việc Iran và Oman chính thức ngồi vào bàn để xây dựng một khuôn khổ quản trị chung đã tạo ra tiền lệ chưa từng có. Điều này cho thấy các bên đang chuyển trọng tâm từ giải quyết khủng hoảng trước mắt sang thiết lập một cơ chế quản lý dài hạn nhằm giảm nguy cơ xung đột, khôi phục niềm tin của thị trường và bảo đảm dòng chảy năng lượng qua Hormuz - tuyến hàng hải được xem là huyết mạch của kinh tế toàn cầu.













