Thế giới đứng trước làn sóng dân số 'siêu già

Nhật Bản từ lâu đã nằm trong nhóm các quốc gia có tuổi thọ trung bình cao nhất thế giới và đối mặt với tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng. Trong năm 2026, số người từ 65 tuổi trở lên đạt kỷ lục 29,4% tổng dân số.

Dự kiến, đến năm 2050, người cao tuổi trên 65 tuổi sẽ chiếm trên 37% dân số Nhật Bản, đe dọa hệ thống an sinh xã hội, thị trường lao động và sức cạnh tranh kinh tế.

Già hóa dân số đối mặt với nguy cơ xã hội siêu già ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ảnh: Duy Hoàng

Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cho biết, số người sống từ 100 tuổi trở lên tiếp tục tăng năm thứ 56 liên tiếp, đạt 107.677 người vào tháng 9, tăng gần 8.000 người so với năm 2025.

Phụ nữ chiếm 88%, tương đương 94.298 người. Lần đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản, số người từ 100 tuổi trở lên đã vượt mốc 100.000 người, lập kỷ lục mới tại quốc gia nổi tiếng với tuổi thọ cao và đang đối mặt với tình trạng dân số siêu già.

Trong khi đó, Singapore cũng chính thức trở thành xã hội “siêu già” khi tỷ lệ công dân từ 65 tuổi trở lên đạt 21,4%, vượt ngưỡng 21% theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc về một xã hội siêu già.

Số người Singapore từ 80 tuổi trở lên cũng tăng lên 152.000 người vào năm 2026, so với 145.000 người vào năm 2025 và 95.000 người cách đây một thập niên, tương đương mức tăng 60%.

Tại châu Âu, báo cáo do Trung tâm Nghiên cứu chung, thuộc Ủy ban châu Âu năm nay công bố dân số của 27 quốc gia thành viên của EU hiện đạt khoảng 450,6 triệu người và dự kiến đạt đỉnh 453,3 triệu người vào năm 2029.

Báo cáo ghi nhận tuổi thọ của người dân châu Âu tiếp tục tăng nhờ những tiến bộ trong chăm sóc y tế cũng như điều kiện sống và phúc lợi xã hội được cải thiện. Dự báo đến năm 2050, khoảng 30% dân số EU sẽ từ 65 tuổi trở lên, so với khoảng 20% hiện nay. Đến năm 2100, tuổi thọ trung bình của phụ nữ có thể vượt 90 tuổi, trong khi nam giới đạt trên 86 tuổi.

Trong báo cáo xếp hạng của Moody’s Ratings, Ấn Độ được dự báo chuyển từ một xã hội “già hóa” sang “siêu già” trong khoảng 16 năm nữa, trong khi Mỹ và Indonesia sẽ lần lượt dự kiến 19 năm và 29 năm để đạt được bước chuyển này.

Theo cách phân loại, những xã hội có 7% dân số từ 65 tuổi trở lên được gọi là “đang già hóa”; tỷ lệ này ở mức 14% được xếp là “xã hội già” và 21% trở lên là “xã hội siêu già”.

Dân số già hoá và dự báo về xã hội “siêu già” hiện đang đặt ra nhiều thách thức khi số lượng người nghỉ hưu ngày càng tăng lên và lực lượng lao động giảm xuống. Theo Báo cáo Thanh niên thế giới năm 2026 của Liên Hợp Quốc, dân số thế giới hiện có hơn 8,2 tỉ người, trong đó khoảng 1,3 tỉ người ở độ tuổi từ 15-24.

Giờ đây, tỷ trọng thanh niên trong tổng dân số toàn cầu đang có xu hướng giảm rõ rệt, từ 17,8% năm 2000 xuống còn 15,6% năm 2025 và dự báo chỉ còn 13,3% vào năm 2050. Thực tế này đang gây áp lực lớn lên hệ thống y tế và các chương trình hưu trí.

Tỷ lệ sinh giảm diễn ra trong bối cảnh mạng xã hội và mức độ kết nối toàn cầu ngày càng cao giữa các quốc gia. Trong khi đó, những vấn đề tồn tại như bất ổn kinh tế, bất ổn địa chính trị và những lo ngại về tương lai cũng ảnh hưởng đến quyết định về quy mô gia đình.

Ứng phó với thực tế này, nhiều quốc gia như Nhật Bản đã triển khai các chương trình tăng tỷ lệ sinh, bao gồm việc tăng 3,5 nghìn tỉ yên (22,5 tỉ USD) cho chi tiêu chính sách gia đình từ năm 2023, nước này cũng đang cấp thiết phải giải quyết các nhu cầu của dân số đang già hóa.

Ngành công nghiệp chống lão hóa tại Nhật Bản được dự báo sẽ vượt 3 tỉ USD mỗi năm vào năm 2028. Các nhà khoa học trong nhiều nghiên cứu cũng đang nỗ lực thay đổi nhìn nhận về lão hóa: Từ một điều tất yếu không thể tránh khỏi trở thành một cơ hội để phát triển kinh tế bạc.

Tại Hàn Quốc, kể từ năm 2008, Hàn Quốc triển khai bảo hiểm chăm sóc dài hạn. Đến năm 2024, 10,8% số người từ 65 tuổi trở lên và 31,9% số người từ 80 tuổi trở lên đã được xác nhận đủ điều kiện nhận các khoản trợ cấp và những tỷ lệ này được dự báo sẽ tiếp tục tăng.

Chính sự chuẩn bị này phần nào giảm bớt áp lực lên hệ thống y tế nước này. Trong khi đó, châu Âu hiện đang thúc đẩy giải pháp tiếp nhận người nhập cư nhiều hơn.

Các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Nghiên cứu chung của Ủy ban châu Âu nhấn mạnh, người nhập cư có thể đóng vai trò quan trọng trong việc định hình thị trường lao động của EU trong những thập kỷ tới, đặc biệt nếu họ được tuyển dụng và hòa nhập thành công vào lực lượng lao động…

Trước những tác động ngày càng rõ rệt của vấn đề già hoá và những dự báo về xã hội siêu già, thế giới giờ đây đang đứng trước bài toán tháo gỡ những vấn đề tồn tại, tìm cách thích ứng để điều chỉnh chính sách hợp lý hơn, từ đó sẽ giảm thiểu những áp lực mà già hóa dân số đặt ra, đồng thời biến quá trình này thành động lực để xây dựng một xã hội bền vững, công bằng và thân thiện hơn với người cao tuổi.