Thế hệ lo âu, tại sao vậy?

Trẻ tiếp xúc với nội dung bạo lực trên mạng có thể bị ảnh hưởng sức khỏe tinh thần. Ảnh: Pexels.

Một đứa trẻ có thể bắt gặp hình ảnh đánh nhau, clip ghi lại vụ xả súng hoặc hình ảnh thảm họa chỉ sau vài lần lướt mạng. Không cần chủ động tìm kiếm, trẻ vẫn có thể tiếp xúc với những nội dung này thông qua video được chia sẻ, bài đăng trên mạng xã hội.

Nếu trước đây, việc xem một bộ phim bạo lực thường gắn với một khoảng thời gian và không gian nhất định, môi trường số khiến ranh giới này trở nên khó kiểm soát hơn. Những hình ảnh gây sốc có thể xuất hiện ngay trong lúc trẻ giải trí, tìm kiếm thông tin hoặc trò chuyện với bạn bè.

Điều đáng quan tâm là việc tiếp xúc với nội dung bạo lực không chỉ dừng lại ở những gì trẻ nhìn thấy. Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy bạo lực xuất hiện trên các phương tiện truyền thông có thể liên quan đến sự gia tăng hành vi hung hăng và những vấn đề về sức khỏe tinh thần ở trẻ, trong đó có lo âu.

Tác hại của nội dung bạo lực

Các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy việc tiếp xúc với nội dung bạo lực trên truyền thông trong thời gian ngắn có thể làm gia tăng hành vi hung hăng ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi. Biểu hiện không chỉ giới hạn ở hành động thể chất mà còn có thể bao gồm lời nói xúc phạm, suy nghĩ hoặc cảm xúc mang tính hung hăng.

Một số nghiên cứu theo dõi dài hạn cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với bạo lực trên truyền hình từ thời thơ ấu và hành vi hung hăng khi trưởng thành. Cụ thể, trong một nghiên cứu đăng trên American Psychologist năm 1972, các nhà khoa học phát hiện việc xem chương trình truyền hình bạo lực ở tuổi lên 8 có liên quan đến hành vi hung hăng ở bé trai khoảng 10 năm sau.

Một nghiên cứu khác công bố trên Developmental Psychology năm 2003, theo dõi trẻ em từ 6 đến 10 tuổi và khảo sát lại sau khoảng 15 năm cũng chỉ ra vấn đề tương tự. Các nhà nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với bạo lực khi còn nhỏ và hành vi hung hăng ở tuổi trưởng thành, ở cả nam và nữ. Mối liên hệ này vẫn tồn tại sau khi kiểm soát một số yếu tố như điều kiện kinh tế - xã hội, năng lực trí tuệ và cách nuôi dạy con.

Bên cạnh hành vi, sức khỏe tinh thần cũng là khía cạnh cần được quan tâm. Một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy thanh thiếu niên xem đoạn phim bạo lực có mức độ lo âu cao hơn những người xem nội dung không có bạo lực. Việc thường xuyên tiếp xúc với những hình ảnh đáng sợ vì thế có thể làm gia tăng cảm giác bất an, đặc biệt khi trẻ chưa đủ khả năng hiểu và xử lý những gì đang diễn ra.

Tác động này có thể rõ rệt hơn khi trẻ liên tục theo dõi tin tức về các vụ tấn công, xả súng hoặc thảm họa. Trong môi trường truyền thông hoạt động liên tục, một sự kiện có thể được phát lại qua nhiều bản tin, video và bài đăng. Những người tiếp xúc với nhiều hình ảnh về thảm họa có thể gặp nhiều hệ quả tiêu cực về sức khỏe tinh thần hơn.

Dù vậy, không thể chỉ dựa vào thời gian xem hoặc một vài biểu hiện để kết luận trẻ đang gặp vấn đề tâm lý do nội dung bạo lực. Tác động còn phụ thuộc vào độ tuổi, đặc điểm tính cách, môi trường sống, mức độ tiếp xúc và cách trẻ hiểu những gì mình xem.

Với phụ huynh, việc cấm trẻ tiếp xúc hoàn toàn với mọi nội dung bạo lực có thể không phải giải pháp khả thi. Điều quan trọng là biết con đang xem gì, nội dung xuất hiện với tần suất ra sao và trẻ phản ứng thế nào. Cha mẹ có thể cùng xem, giải thích những hình ảnh gây sợ hãi, giúp con phân biệt nội dung dàn dựng với sự kiện có thật và tạo điều kiện để trẻ chia sẻ cảm xúc.

Nội dung trên mạng xã hội làm thay đổi các trẻ giao tiếp, phát triển. Ảnh: Pexels.

Khi tuổi thơ chuyển dần sang màn hình điện thoại

Trong cuốn Thế hệ lo âu, nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt đặt vấn đề về những thay đổi sâu sắc trong tuổi thơ khi điện thoại thông minh và mạng xã hội trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống.

Theo ông Haidt, ngành công nghệ không chỉ thay đổi cuộc sống của người trưởng thành mà còn định hình cách trẻ em vui chơi, giao tiếp và phát triển. Từ những năm 1950, trẻ em và thanh thiếu niên đã dành nhiều thời gian xem truyền hình. Tuy nhiên, điện thoại thông minh và máy tính bảng mang đến một trải nghiệm khác. Tính di động cao, khả năng cá nhân hóa và sức hấp dẫn khiến trẻ có thể dành nhiều giờ liên tục trước màn hình.

Với không ít phụ huynh, một chiếc điện thoại hoặc máy tính bảng có thể giúp trẻ ngồi yên trong nhiều giờ, tạo khoảng thời gian để người lớn giải quyết công việc. Nhưng Haidt đặt câu hỏi liệu sự thuận tiện ấy có thực sự an toàn đối với quá trình phát triển của trẻ.

Ông chỉ ra rằng sau hơn một thập kỷ ổn định hoặc cải thiện, sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên bắt đầu suy giảm mạnh vào đầu những năm 2010. Tỷ lệ trầm cảm và lo âu tăng lên đáng kể, trong đó một số chỉ số có thời điểm tăng gần gấp đôi so với trước đó.

Haidt lập luận rằng sự suy giảm hoạt động vui chơi tự do trong thế giới thực và sự gia tăng sử dụng điện thoại thông minh ở thanh thiếu niên là hai yếu tố quan trọng góp phần vào tình trạng này. Đặc biệt, ông chú ý đến gen Z - nhóm người lớn lên cùng công nghệ và mạng xã hội.

Khi chuyển từ điện thoại cơ bản sang điện thoại thông minh có các ứng dụng mạng xã hội, người trẻ dành nhiều thời gian trực tuyến hơn, trong khi thời gian giao tiếp trực tiếp với bạn bè và gia đình giảm đi. Sự thay đổi trong cách trẻ trải nghiệm tuổi thơ có liên quan đến những vấn đề sức khỏe tinh thần.

Dựa trên nghiên cứu tâm lý học và sinh học, Haidt đề xuất những thay đổi nhằm xây dựng tuổi thơ lành mạnh hơn trong thời đại công nghệ. Cuốn sách hướng đến việc khôi phục các hoạt động vui chơi độc lập, tăng cường kết nối trực tiếp và thiết lập những giới hạn phù hợp đối với việc sử dụng điện thoại thông minh.