Thế hệ trẻ ASEAN được kỳ vọng kiến tạo tương lai khu vực

Thanh niên không chỉ là thế hệ thụ hưởng tương lai

Ngày 8/6, tại Học viện Ngoại giao (DAV), đã diễn ra chương trình "Đối thoại Thanh niên ASEAN: Khát vọng 2030”. Đây là sự kiện bên lề Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Chương trình có sự tham dự của đại diện các đại sứ quán, lãnh đạo Học viện Ngoại giao cùng đông đảo sinh viên DAV.

Toàn cảnh phiên đối thoại.

Phát biểu khai mạc chương trình, TS. Nguyễn Thị Thìn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao cho biết, Diễn đàn Thanh niên lần này là cơ hội để thanh niên chuyển hóa những kiến thức và kỹ năng đã tích lũy thành các khuyến nghị cụ thể, hướng tới xây dựng Tuyên bố Tầm nhìn Thanh niên AFF. Nhấn mạnh bối cảnh ASEAN đang đứng trước những biến động sâu sắc, TS. Nguyễn Thị Thìn cho rằng việc định hình tương lai khu vực đòi hỏi tinh thần tập thể và tính bao trùm cao hơn bao giờ hết.

TS. Nguyễn Thị Thìn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao phát biểu khai mạc chương trình.

TS. Nguyễn Thị Thìn nhấn mạnh, trong quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, tiếng nói của thanh niên cần được phản ánh đầy đủ và thực chất trong các cơ chế hoạch định chính sách của khu vực. Theo bà, với hơn 200 triệu người trẻ, chiếm gần một phần ba dân số Đông Nam Á, thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng các thành quả hợp tác mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia kiến tạo tương lai ASEAN.

Tiếp nối tinh thần này, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Philippines tại Việt Nam Francisco Noel Fernandez cho rằng thanh niên ASEAN cần chủ động tham gia định hình tương lai khu vực. Theo ông, các sáng kiến hướng tới tương lai cần hỗ trợ ASEAN nhận diện sớm các xu hướng mới, chủ động chuẩn bị năng lực thích ứng và sẵn sàng trước những biến chuyển của khu vực cũng như thế giới trong những thập niên tới.

Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Philippines tại Việt Nam Francisco Noel Fernandez.

Đại sứ Francisco Noel Fernandez nhấn mạnh, trước những biến động nhanh chóng của thế giới, ASEAN cần chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy chủ động kiến tạo tương lai. Trong tiến trình đó, thanh niên được kỳ vọng trở thành lực lượng tiên phong, đóng góp ý tưởng, sáng kiến và các giải pháp mới nhằm nâng cao năng lực thích ứng cũng như sức cạnh tranh của khu vực.

Lấy ví dụ về trí tuệ nhân tạo (AI), một trong những chủ đề trọng tâm của Diễn đàn Tương lai ASEAN, ông cho rằng AI không còn là câu chuyện của tương lai mà đã hiện diện trong đời sống hiện nay. Thách thức đặt ra không phải là tìm cách ứng phó với AI sau khi công nghệ này phát triển mạnh mẽ, mà là chủ động làm chủ, khai thác và sử dụng AI như một công cụ phục vụ hoạch định chính sách, thúc đẩy phát triển và củng cố các trụ cột hợp tác của ASEAN.

Theo Đại sứ Francisco Noel Fernandez, thanh niên cần chuyển từ tư duy thích ứng sang tư duy kiến tạo, chủ động tham gia định hình các xu hướng mới nhằm phục vụ mục tiêu phát triển chung của khu vực.

Thách thức mới đặt ra yêu cầu mới

Trao đổi tại phiên đối thoại, Đại sứ và Trưởng Phái đoàn Vương quốc Anh tại ASEAN Helen Fazey cho rằng trí tuệ nhân tạo và công nghệ đang mở ra một cuộc cách mạng mới có khả năng tác động tới hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Đại sứ và Trưởng đại diện Vương quốc Anh tại ASEAN Helen Fazey chia sẻ tại phiên đối thoại.

Theo bà, thế hệ trẻ sẽ là lực lượng tiên phong trong việc định hình cách con người học tập, làm việc và sinh sống trong kỷ nguyên số, đồng thời góp phần thúc đẩy những thay đổi trong cách thức các quốc gia tương tác và hợp tác với nhau.

Bên cạnh cơ hội do công nghệ mang lại, Đại sứ Vương quốc Anh cũng lưu ý tới thách thức của biến đổi khí hậu. Bà cho rằng, đây là vấn đề mà tất cả các quốc gia đều phải đối mặt, đồng thời có mối liên hệ ngày càng chặt chẽ với tiến trình phát triển công nghệ. Việc vận hành các trung tâm dữ liệu và hạ tầng số đòi hỏi nguồn năng lượng rất lớn, đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm các mô hình phát triển bền vững hơn.

Theo đó, bài toán đặt ra đối với thế hệ trẻ không chỉ là tận dụng các thành tựu công nghệ mới mà còn phải tìm ra những giải pháp giúp giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu...đồng thời vẫn duy trì động lực phát triển kinh tế, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển.

Ở góc độ chiến lược khu vực, GS. TS Nguyễn Vũ Tùng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao nhấn mạnh rằng ASEAN cần được nhìn nhận trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc - một yếu tố đã hiện diện ngay từ khi tổ chức ra đời và sẽ tiếp tục định hình môi trường chiến lược khu vực trong nhiều thập niên tới.

Theo ông, ASEAN không chỉ có trách nhiệm thích ứng với những biến động đó mà còn phải tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận và xử lý các thách thức chung. Đây là nhiệm vụ mang tính liên thế hệ, đòi hỏi lớp trẻ hôm nay tiếp nối những thành quả và kinh nghiệm của các thế hệ đi trước để tiếp tục đưa ASEAN phát triển trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động.

Xây dựng bản sắc công dân ASEAN

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại diễn đàn là câu chuyện về phương thức xây dựng đồng thuận và củng cố bản sắc cộng đồng ASEAN, trong bối cảnh khu vực ngày càng đa dạng và hội nhập sâu rộng.

Theo GS. TS Nguyễn Vũ Tùng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao, đồng thuận là một trong những đặc trưng nổi bật nhất của ASEAN. Tuy nhiên, nguyên tắc này cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với các nguyên tắc khác như không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau và giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình. Đây là những nền tảng quan trọng tạo nên phương thức hoạt động đặc trưng của ASEAN trong suốt nhiều thập niên qua.

GS. TS Nguyễn Vũ Tùng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao.

Đồng quan điểm, Đại sứ Francisco Noel Fernandez cho rằng chính sự đa dạng về lịch sử, thể chế chính trị, văn hóa và trình độ phát triển giữa các quốc gia thành viên đã làm nên giá trị của cơ chế đồng thuận ASEAN. Theo ông, sức mạnh của ASEAN nằm ở khả năng tìm kiếm tiếng nói chung giữa những khác biệt. Bởi vậy, đồng thuận chính là nền tảng tạo nên sự đoàn kết và gắn kết của cộng đồng khu vực.

Ở góc độ thực tiễn, bà Helen Fazey cho rằng, xây dựng đồng thuận là nỗ lực tìm kiếm những lợi ích chung lớn nhất giữa các bên. Theo bà, yếu tố quan trọng của đối thoại và đàm phán là sự thấu hiểu, khả năng lắng nghe cũng như tôn trọng những mối quan tâm của đối tác để cùng hướng tới các mục tiêu chung.

Bàn về việc đưa ASEAN đến gần hơn với người dân, các diễn giả cho rằng những thành quả hợp tác khu vực cần được cụ thể hóa thành các lợi ích thiết thực trong đời sống hằng ngày. Khép lại phiên đối thoại, các diễn giả đều nhấn mạnh vai trò của thế hệ trẻ trong việc vun đắp bản sắc công dân ASEAN. Theo đó, thanh niên cần chủ động tham gia vào các hoạt động hợp tác khu vực, tăng cường kết nối, mở rộng hiểu biết lẫn nhau và nuôi dưỡng ý thức về một cộng đồng chung, từ đó góp phần xây dựng một ASEAN đoàn kết, bao trùm và phát triển bền vững.