Thế khó của Mỹ trong quan hệ đồng minh

Syria đang trở thành điểm nóng va chạm lợi ích giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ, hai đồng minh quan trọng của Mỹ ở khu vực. Trong khi Thổ Nhĩ Kỳ muốn mở rộng ảnh hưởng an ninh tại Syria, thì Israel lại muốn duy trì ưu thế trên không và quyền tự do hành động quân sự tại nước láng giềng, đặc biệt đối với những tuyến đường không quân có ý nghĩa quan trọng trong các chiến dịch tấn công Iran. Nguy cơ đối đầu quân sự trực tiếp giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria đặt Mỹ vào thế khó, buộc Washington phải đẩy nhanh nỗ lực thiết lập cơ chế tránh xung đột.

Căng thẳng Israel-Thổ Nhĩ Kỳ leo thang sau khi Israel chính thức thừa nhận không kích căn cứ không quân Abu al-Duhur ở tỉnh Idlib, Tây Bắc Syria, với lý do Damascus chuẩn bị cho phép Thổ Nhĩ Kỳ triển khai lực lượng tại căn cứ này.

Mặc dù Ankara bác bỏ thông tin về kế hoạch thiết lập hiện diện quân sự tại Abu al-Duhur, song Tel Aviv nhiều lần cảnh báo rằng, sự hiện diện quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ tại đây sẽ gây ra mối đe dọa an ninh đối với Israel, vi phạm thỏa thuận “duy trì hiện trạng trong các vấn đề an ninh” giữa Israel và Syria.

Nằm ở vị trí chiến lược giữa ba tỉnh Idlib, Hama và Aleppo của Syria, căn cứ Abu al-Duhur không còn được sử dụng như một sân bay quân sự chuyên biệt từ năm 2013 và từng nhiều lần đổi chủ trong cuộc nội chiến kéo dài 14 năm ở Syria. Sau khi Tổng thống Bashar al-Assad bị lật đổ vào cuối năm 2024, căn cứ này được cho là sử dụng làm trung tâm huấn luyện cho quân đội Syria mới.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin khu vực, một phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ gần đây đã tới căn cứ Abu al-Duhur, cách biên giới Thổ Nhĩ Kỳ khoảng 70km, để đánh giá quá trình khôi phục đường băng. Israel đặc biệt lo ngại động thái nâng cấp cơ sở này có thể đi kèm với việc triển khai các hệ thống phòng không và thiết bị bay không người lái tiên tiến, qua đó hạn chế khả năng hoạt động của không quân Israel trên không phận Syria.

Bộ Ngoại giao Syria lên án mạnh mẽ các cuộc không kích do Israel thực hiện, đồng thời cáo buộc đây là hành động vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Syria. Đáng chú ý, Washington cũng lên tiếng chỉ trích động thái của đồng minh Israel. Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ kiêm Đặc phái viên Tổng thống Mỹ về Syria Thomas Barrack nhận định, hành động này là “sự leo thang không cần thiết, không thúc đẩy ổn định khu vực”.

Theo ông, chính quyền chuyển tiếp của Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa không theo đuổi chính sách đối đầu và cũng không duy trì các lực lượng ủy nhiệm. Ngược lại, chính quyền mới nhiều lần thể hiện mong muốn giảm căng thẳng với Israel. Đặc phái viên Mỹ kêu gọi các bên kiềm chế và ưu tiên đối thoại thay vì tiếp tục xảy ra các vụ việc quân sự.

Trong bối cảnh Syria đang trong giai đoạn chuyển tiếp và nỗ lực tái thiết đất nước, Damascus đã tăng cường các nỗ lực ngoại giao nhằm giảm căng thẳng với Israel. Tổng thống lâm thời Syria Ahmad al-Sharaa cho biết đang thúc đẩy một thỏa thuận an ninh với Israel với sự tham gia của một số bên trung gian.

Syria hy vọng cơ chế bảo đảm an ninh với Israel có thể trở thành bước đi hướng tới một thỏa thuận hòa bình toàn diện giữa hai nước trong tương lai. Tuy nhiên, các hành động quân sự mới đây của Israel cản trở các nỗ lực của Syria nhằm khôi phục an ninh, tái thiết các thể chế nhà nước và giải quyết hậu quả nhân đạo sau nhiều năm xung đột.

Lo ngại những diễn biến leo thang nguy hiểm ở Trung Đông, 12 quốc gia Arab và Hồi giáo đã ra tuyên bố chung lên án các cuộc không kích của Israel nhằm vào căn cứ không quân Abu al-Duhur ở Syria, đồng thời cảnh báo các hoạt động quân sự này có nguy cơ làm gia tăng bất ổn trong khu vực. Tuyên bố khẳng định các cuộc tấn công vi phạm luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, đồng thời kêu gọi Israel tôn trọng đầy đủ Thỏa thuận Israel-Syria năm 1974, rút lực lượng khỏi những khu vực mà nước này đang kiểm soát tại Syria, tránh các hành động có thể dẫn tới leo thang căng thẳng.

Các động thái từ phía Israel đặt mối quan hệ đồng minh của nước này với Mỹ trước thách thức mới. Đặc phái viên Mỹ về Syria Thomas Barrack cảnh báo, hành động quân sự của Israel có thể thúc đẩy Thổ Nhĩ Kỳ gia tăng hiện diện lực lượng và làm tăng nguy cơ xảy ra đối đầu trực tiếp giữa hai đồng minh của Washington tại Syria. Thổ Nhĩ Kỳ không được thông báo trước về các cuộc tấn công dẫn đến nguy cơ Ankara có thể hiểu nhầm tình hình và triển khai hành động đáp trả Israel.

Nhằm ngăn chặn nguy cơ xảy ra các sự cố hoặc tính toán sai lầm dẫn đến đụng độ quân sự giữa hai đồng minh, Washington đang thúc đẩy thiết lập cơ chế tránh xung đột giữa Israel, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ với ưu tiên hiện nay là hạ nhiệt căng thẳng và tạo điều kiện cho các bên xử lý bất đồng một cách thận trọng hơn.