Tàu chở dầu 'tàng hình' ở eo biển Hormuz giúp kìm giá dầu thế nào?

Sau 16 ngày kể từ khi cuộc xung đột giữa Israel, Mỹ và Iran nổ ra, giá dầu đã chạm mức 103,90 USD/thùng, tăng 43%. Sáu tháng sau, giá dầu đã ổn định ở mức thấp hơn đáng kể. Nguyên nhân không nằm nhiều ở các nỗ lực ngoại giao, mà ở việc những tàu chở dầu “biến mất” khỏi hệ thống theo dõi trên biển.

Những chuyến tàu “tàng hình”

Khi máy bay không người lái của Iran đe dọa các tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư, các công ty dầu mỏ của Ả Rập Xê Út, Kuwait, Qatar và UAE đã tìm ra một giải pháp khác. Theo CNN, họ thuê các tàu chở dầu, tắt thiết bị phát tín hiệu nhận dạng rồi vận chuyển dầu thô ra khỏi Vịnh Ba Tư dưới sự hộ tống của Hải quân Mỹ.

Những hành trình “tàng hình” này đi qua eo biển Hormuz để vào Vịnh Oman. Tại đây, dầu được chuyển sang các tàu khác do khách hàng sở hữu, còn tàu đã dỡ hàng quay trở lại qua eo biển Hormuz.

Tàu di chuyển ở khu vực eo biển Hormuz. (Ảnh: Reuters)

Chiến thuật này chuyển phần lớn rủi ro về bảo hiểm và nguy cơ bị Iran tấn công từ các hãng vận tải thương mại sang Chính phủ Mỹ và các nhà sản xuất dầu.

Kpler, công ty chuyên theo dõi dữ liệu vận tải biển thông qua tín hiệu phát đáp và hình ảnh vệ tinh, phát hiện rằng trong khoảng thời gian hai tuần gần đây, hơn 80% lượng hàng hóa dạng lỏng đi qua eo biển Hormuz đã sử dụng tuyến đường phía Oman hoặc thực hiện các chuyến đi “tàng hình” được cho là cũng di chuyển theo tuyến này.

Bộ Năng lượng Mỹ cho rằng chiến lược này phát huy hiệu quả. Dữ liệu được cơ quan công bố trong tháng 8 ước tính lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz trung bình đạt khoảng 8-9 triệu thùng/ngày, gần gấp đôi con số có thể quan sát được nếu chỉ dựa trên dữ liệu từ thiết bị phát đáp của tàu. Theo dữ liệu của Kpler, kể từ ngày 1/3 đã có 1.514 lượt tàu “tàng hình” ra vào Vịnh Ba Tư.

Quy mô và cách thức vận hành của chiến thuật này có thể được thấy rõ qua hành trình của siêu tàu chở dầu Kiku. Theo CNN, chiều 25/7, siêu tàu Kiku thuộc sở hữu của một công ty Hy Lạp cập cảng xuất khẩu Mesaieed của Qatar, một cảng khổng lồ với 30 cầu cảng ở bờ biển phía Tây nước này.

Bốn ngày sau, sau khi được chất đầy dầu thô, Kiku tiến vào eo biển Hormuz. Đến ngày 31/7, khi đang ở ngoài khơi Dubai, Kiku bất ngờ biến mất khỏi các hệ thống theo dõi. Thiết bị phát đáp AIS của con tàu đã bị tắt. Đây là thiết bị vô tuyến hàng hải dùng để phát thông tin về danh tính, tốc độ, hướng di chuyển và vị trí của tàu. Đến ngày 1/8, Kiku bất ngờ xuất hiện trở lại ở phía bên kia eo biển Hormuz.

Hành trình của siêu tàu chở dầu Kiku bí mật vượt qua eo biển Hormuz. (Ảnh: Maritime Traffic)

Giải pháp tạm thời

Chiến thuật này giúp các tàu có thêm thời gian và giảm khả năng bị theo dõi liên tục, qua đó góp phần duy trì dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tại đoạn hẹp, eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 23 dặm (37 km).

Chính đặc điểm này khiến chiến thuật tàu “tàng hình” không thể hoàn hảo. Một tàu chở dầu khổng lồ gần như không có nhiều nơi để ẩn mình và radar vẫn có thể phát hiện con tàu ngay cả khi thiết bị phát đáp đã được tắt.

Những chuyến tàu “tàng hình” chỉ là một trong các giải pháp được áp dụng. Các nước sản xuất dầu ở Trung Đông còn tìm cách vận chuyển thêm dầu theo những tuyến đường hoàn toàn không đi qua eo biển Hormuz, qua đó làm suy giảm khả năng kiểm soát dòng chảy dầu thô của Iran.

Ả Rập Xê Út đã chuyển hướng khoảng 5 triệu thùng dầu/ngày vốn thông thường được đưa lên tàu tại Vịnh Ba Tư. Thay vào đó, lượng dầu này được vận chuyển qua đường ống Đông-Tây của nước này tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

Các nhà sản xuất dầu khác tại Trung Đông cũng chuyển hướng thêm khoảng 2 triệu thùng/ngày để tránh eo biển Hormuz. Sản lượng dầu trên toàn cầu cũng được đẩy lên để bù đắp thiếu hụt. Brazil, Guyana và Venezuela cộng lại đã bổ sung hơn 1 triệu thùng/ngày vào nguồn cung toàn cầu, trong khi Mỹ đưa thêm vài trăm nghìn thùng dầu mỗi ngày ra thị trường.