Ông Trump trút giận lên đồng minh khi chiến sự Iran bế tắc

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 22/8 tuyên bố Tehran không khuất phục trước sức ép của Mỹ và không thỏa hiệp với các điều khoản trong bản ghi nhớ đã ký giữa 2 bên.

"Chúng tôi không cúi đầu khuất phục trước kẻ thù. Iran cũng không thỏa hiệp bất cứ điều khoản nào trong bản ghi nhớ đã ký với Mỹ", ông Pezeshkian nói.

Trong khi Iran thể hiện lập trường cứng rắn, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại gia tăng chỉ trích nhằm vào các đồng minh và đối tác trong khu vực. Đầu tuần này, ông đe dọa "ném bom tơi bời" Oman, quốc gia đang đóng vai trò trung gian hòa giải nhằm tìm giải pháp chấm dứt xung đột.

Sau đó, ông Trump đăng bản đồ khoanh vùng eo biển Hormuz cùng các khu vực ven bờ thuộc Oman, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Iran, kèm nhãn "lãnh thổ mới của Mỹ".

Trong bài đăng trên Truth Social ngày 19/8, ông Trump tuyên bố khởi động chiến dịch quy mô lớn nhằm vào nền kinh tế Iran và đe dọa trừng phạt bất cứ quốc gia nào hỗ trợ Tehran. UAE được xem là mắt xích quan trọng bởi nước này đóng vai trò lớn trong hoạt động kinh tế và thương mại của Iran.

Tối 18/8, UAE thông báo đình chỉ các giao dịch tài chính và kinh tế với Iran. Động thái này đe dọa trực tiếp đến nguồn nhập khẩu và cầu nối tài chính của Tehran với bên ngoài.

Các chuyên gia cho rằng những tuyên bố gay gắt của ông Trump phản ánh sự thất vọng ngày càng lớn khi nỗ lực gây sức ép lên Iran chưa tạo ra kết quả như kỳ vọng.

Andrew Leber, chuyên gia về Trung Đông tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định ông Trump đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan khi cả sức mạnh quân sự lẫn đe dọa đều chưa thể buộc Tehran khuất phục.

Một quan chức Nhà Trắng giấu tên cho rằng Iran hiện "hoàn toàn kiệt quệ" và ông Trump vẫn còn nhiều đòn bẩy để tiếp tục gây sức ép. Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales tuyên bố Tổng thống Trump đã phá hủy năng lực quân sự của Iran và đang tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế nước này.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng biện pháp kinh tế có thể gây tổn thất lớn cho Iran, đặc biệt đối với người dân, nhưng chưa chắc buộc giới lãnh đạo Tehran chấp nhận những nhượng bộ mà Washington yêu cầu, nhất là vấn đề eo biển Hormuz.

Alan Eyre, cựu nhà ngoại giao Mỹ từng tham gia đàm phán thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, cho rằng những tuyên bố gần đây của ông Trump cho thấy Washington chưa đạt được mục tiêu tối thiểu là đưa hoạt động hàng hải qua Hormuz trở lại bình thường.

Thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày giữa Mỹ và Iran kết thúc ngày 17/8 mà không tạo ra nền hòa bình lâu dài như ông Trump từng kỳ vọng.

Theo ông Eyre, Tổng thống Mỹ dường như không hài lòng khi Oman đứng ra đàm phán với Iran về phương án trao cho Tehran quyền kiểm soát một phần eo biển Hormuz, dù chính ông Trump từng chấp thuận để Oman đảm nhận vai trò này trong bản ghi nhớ ký hồi tháng 6.

Bản đồ "lãnh thổ mới của Mỹ" mà ông Trump đăng trên mạng xã hội cũng gây chú ý khi bao gồm không chỉ eo biển Hormuz mà cả các khu vực thuộc Oman, UAE và Iran.

Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, mỉa mai rằng khoảng cách giữa việc Mỹ không thể mở lại Hormuz và tuyên bố sở hữu khu vực này còn lớn hơn quãng đường hơn 11.000 km từ Washington tới eo biển.

Edward Fishman, chuyên gia cao cấp kiêm Giám đốc Trung tâm Địa kinh tế Maurice R. Greenberg thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), cho rằng Washington không còn nhiều lựa chọn ngoài việc tiếp tục mở rộng trừng phạt các đối tác của Iran, trong đó có Trung Quốc, UAE và Thổ Nhĩ Kỳ.

Daniel Benaim, cựu phó trợ lý ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề bán đảo Arab dưới thời chính quyền Joe Biden, nhận định Saudi Arabia, Qatar và UAE sẽ tiếp tục cân bằng giữa quan hệ với Washington và lợi ích với Tehran.

Ông cho rằng các nước vùng Vịnh có thể ủng hộ một thỏa thuận do Oman đề xuất nếu điều đó giúp duy trì tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. "Điều quan trọng hơn với họ là duy trì tuyến hàng hải qua Hormuz, vốn là huyết mạch của nền kinh tế", ông Benaim nói.