Thêm cấu phần có khả năng tạo ra chuỗi giá trị kinh tế

Với Hà Nội, nếu được thiết kế gắn với di sản, cảnh quan và đời sống đô thị, thể thao đêm còn có thể trở thành động lực mới cho công nghiệp văn hóa.

TS Phạm Minh Quân, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với TS Phạm Minh Quân, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), người tham gia xây dựng Đề án “Phát triển Kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”, về vấn đề này.

Kích hoạt không gian, gia tăng giá trị đô thị

- Thưa ông, thể thao đêm nên được xác định như thế nào trong hệ sinh thái kinh tế đêm?

- Thể thao đêm trước hết cần được xác định là một cấu phần tương đối độc lập trong hệ sinh thái kinh tế đêm, đồng thời là lĩnh vực có khả năng kết nối với công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế sự kiện. Nếu chỉ coi thể thao đêm là dịch vụ bổ trợ cho du lịch hay giải trí, chúng ta sẽ bỏ qua một chuỗi giá trị rất lớn, gồm tổ chức sự kiện, bản quyền, truyền thông, bán vé, tài trợ, lưu trú, ăn uống, vận tải, bán lẻ, thiết bị thể thao và các dịch vụ trải nghiệm.

Ở nhiều đô thị lớn trên thế giới như Tokyo, Seoul hay Singapore, thể thao đêm đã được tích hợp vào hệ sinh thái kinh tế đêm như một lĩnh vực có khả năng tạo giá trị riêng, từ thu hút du khách, kích thích tiêu dùng các dịch vụ liên quan đến góp phần nâng cao sức sống và chất lượng đời sống đô thị.

Về cơ sở triển khai, Hà Nội hiện đã có nền tảng pháp lý từ Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thủ đô năm 2026, cùng các chủ trương về phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm, chuyển đổi số và khai thác hiệu quả các thiết chế văn hóa, thể thao. Vấn đề hiện nay không hẳn là thiếu căn cứ pháp lý, mà là chưa có cơ chế tích hợp các lĩnh vực này thành một mô hình quản lý và khai thác thể thao đêm cụ thể.

- Như vậy, một sự kiện thể thao đêm thực sự có thể tạo ra chuỗi giá trị kinh tế như thế nào cho một đô thị như Hà Nội, thưa ông?

- Một giải chạy đêm chẳng hạn, giá trị kinh tế không dừng ở phí đăng ký của vận động viên. Trước sự kiện đã có các hoạt động đăng ký, truyền thông, tài trợ, bán thiết bị và dịch vụ thể thao. Trong thời gian diễn ra sự kiện phát sinh nhu cầu về lưu trú, ăn uống, vận tải, mua sắm, giải trí và tham quan. Sau sự kiện, hình ảnh điểm đến tiếp tục được lan tỏa qua truyền thông và mạng xã hội.

Một sân pickleball ở phố Trần Quý Kiên (phường Cầu Giấy) luôn sáng đèn. Ảnh: Đăng Vũ

Vì vậy, một sự kiện thể thao đêm tốt có khả năng kích hoạt đồng thời nhiều ngành kinh tế, đặc biệt là du lịch, thương mại, dịch vụ, công nghiệp văn hóa và truyền thông. Đây chính là lý do cần nhìn thể thao đêm như một chuỗi giá trị, thay vì chỉ là một cuộc thi đấu diễn ra vào ban đêm.

Hà Nội là một đô thị có chiều sâu văn hóa. Để một sản phẩm thể thao đêm kể được câu chuyện về lịch sử, di sản và bản sắc Hà Nội, thay vì chỉ là một hoạt động thương mại ngắn hạn, tôi cho rằng cần thiết kế trải nghiệm, chứ không chỉ đơn thuần tổ chức thi đấu vào ban đêm.

Một giải chạy có thể được thiết kế theo câu chuyện về các lớp lịch sử của Thăng Long, đi qua những không gian biểu tượng và kết hợp các điểm dừng nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực. Một tour xe đạp có thể kể câu chuyện về các làng nghề, phố nghề, sông hồ và đời sống Hà Nội.

Khi đó, thể thao trở thành phương tiện để người tham gia “đọc” thành phố bằng cơ thể và trải nghiệm trực tiếp, thay vì chỉ đứng trước một di tích để nghe thuyết minh. Đây là điểm thể thao đêm có thể đóng góp thực chất cho công nghiệp văn hóa.

- Thành phố Hà Nội đang định hướng phát triển trục cảnh quan sông Hồng. Theo ông, liệu thể thao đêm có thể trở thành động lực để phát huy giá trị của khu vực này?

- Tôi cho rằng đây là một trong những hướng có tiềm năng và thân thiện với môi trường. Nếu được tổ chức hợp lý, các hoạt động chạy bộ, đạp xe, chèo thuyền, thể thao cộng đồng hay nhiều sự kiện ngoài trời có thể biến hành lang sông Hồng từ một không gian cảnh quan thành một không gian trải nghiệm.

Tuy nhiên, chúng ta cần lựa chọn các đoạn có hạ tầng phù hợp, kết nối với công viên, quảng trường, điểm văn hóa và dịch vụ. Khi đó, thể thao trở thành một động lực mềm để kích hoạt cảnh quan, đồng thời phân bổ lại dòng khách khỏi khu vực lõi trung tâm.

Xác lập mô hình Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt cộng đồng tham gia

- Như vậy, từ góc nhìn của ông, Hà Nội cũng nên lựa chọn mô hình kinh tế thể thao đêm phù hợp với đặc trưng của một đô thị di sản, trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa?

- Hà Nội không nên lựa chọn một mô hình duy nhất, mà cần phân tầng sản phẩm theo không gian và nhóm khách. Trước mắt, theo tôi, nên ưu tiên ba nhóm.

Thứ nhất là các giải chạy, đạp xe và thể thao cộng đồng ban đêm, bởi đây là mô hình có khả năng triển khai nhanh và huy động đông người. Thứ hai là các tổ hợp thể thao, văn hóa và giải trí tại những khu vực có điều kiện hạ tầng phù hợp. Thứ ba là các sự kiện thể thao quốc tế quy mô vừa, có khả năng thu hút khách du lịch nhưng không tạo áp lực quá lớn lên đô thị.

Đặc biệt, với Hà Nội, thể thao đêm cần gắn với cảnh quan và di sản thay vì sao chép mô hình sân vận động khép kín. Một giải chạy qua các không gian biểu tượng, một tour xe đạp đêm ven sông hay một sự kiện thể thao kết hợp trình diễn nghệ thuật sẽ phù hợp hơn với lợi thế của Thủ đô.

- Cũng có nhiều lo ngại hoạt động thể thao sau 22h có thể phát sinh những xung đột với đời sống đô thị. Vậy chúng ta cần cơ chế quản trị vấn đề này như thế nào, thưa ông?

- Đây là điều kiện tiên quyết. Không thể phát triển kinh tế đêm bằng cách chuyển toàn bộ chi phí về tiếng ồn, giao thông, rác thải và an ninh cho cộng đồng dân cư. Hà Nội cần phân vùng hoạt động theo thời gian và mức độ tác động, xác định rõ khu vực nào có thể tổ chức hoạt động sau 22h, khu vực nào chỉ phù hợp với hoạt động nhẹ và khu vực nào cần hạn chế.

- Hà Nội có thể làm gì để thể thao đêm trở thành một ngành kinh tế, đóng góp thiết thực cho công nghiệp văn hóa của Thủ đô?

- Tôi cho rằng, trước tiên, Thành phố cần xác định thể thao đêm là một nhóm sản phẩm chính thức trong hệ sinh thái kinh tế đêm, từ đó lựa chọn một số địa bàn đủ điều kiện để thí điểm. Tiếp theo là xây dựng danh mục sản phẩm có thể triển khai ngay, ưu tiên giải chạy, đạp xe, thể thao cộng đồng và sự kiện thể thao kết hợp văn hóa. Thành phố cần đồng thời chuẩn hóa các điều kiện về giao thông, an ninh, y tế, môi trường, chiếu sáng và thời gian hoạt động.

Ngoài ra, cần xác lập mô hình Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt, cộng đồng tham gia. Theo đó, Nhà nước có trách nhiệm quy hoạch không gian, ban hành quy chuẩn, đầu tư hạ tầng thiết yếu và điều phối liên ngành. Doanh nghiệp tổ chức sản phẩm, đầu tư công nghệ, truyền thông và chịu trách nhiệm về chất lượng dịch vụ. Các câu lạc bộ và cộng đồng thể thao cung cấp lực lượng tham gia và nội dung chuyên môn. Cư dân địa phương cần được tham vấn và hưởng lợi từ hoạt động phát triển.

Khi một sự kiện thể thao đêm vừa tạo doanh thu, vừa làm cho không gian đô thị sống động hơn, người dân tham gia nhiều hơn và câu chuyện Hà Nội được lan tỏa rộng hơn, khi đó chúng ta mới có thể nói thể thao đêm đã thực sự trở thành một thành tố của kinh tế đêm, chứ không đơn thuần là một sự kiện được tổ chức sau khi trời tối.

Kinh tế thể thao đêm, do đó, không có nghĩa là kéo dài ngày sang đêm, mà là tạo thêm giá trị cho đô thị từ chính khoảng thời gian mà trước đây chúng ta chưa khai thác đầy đủ.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!