Thêm nguồn lực cho phát triển khoa học, công nghệ Thủ đô

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội làm việc với Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông nhằm thúc đẩy triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phát triển Thủ đô. Ảnh: Diệu Phương

Từ quản lý vốn đến chấp nhận rủi ro

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ thành phố Hà Nội không phải là mô hình mới. Năm 2014, UBND thành phố đã thành lập Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ tại Quyết định số 4308/QĐ-UBND ngày 18-8-2014. Khi đó, Quỹ là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ.

Đến năm 2018, thực hiện chủ trương thu gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, UBND thành phố ban hành Quyết định số 714/QĐ-UBND ngày 7-2-2018, sáp nhập Quỹ về Quỹ Đầu tư phát triển thành phố và ủy thác cho đơn vị này quản lý nguồn vốn, hoạt động của Quỹ. Năm 2019, Quyết định số 7214/QĐ-UBND tiếp tục xác định hoạt động quản lý gồm cho vay, bảo lãnh vốn vay đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Thực tế cho thấy mô hình này không phát huy được như kỳ vọng. Từ khi tiếp nhận ủy thác vào tháng 2-2018, Quỹ Đầu tư phát triển thành phố chưa thực hiện được hoạt động cho vay và bảo lãnh vay vốn từ nguồn vốn của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ.

Một trong những nguyên nhân nằm ở chính đặc thù của hoạt động khoa học và công nghệ. Cơ chế cũ yêu cầu bảo toàn và phát triển nguồn vốn điều lệ, trong khi cho vay, bảo lãnh vốn vay trong lĩnh vực khoa học và công nghệ luôn tiềm ẩn rủi ro. Mặt khác, mức cho vay bị giới hạn, lãi suất chưa hấp dẫn doanh nghiệp; doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư thường phải tìm nguồn vốn khác để giải quyết toàn bộ dự án, thay vì chỉ vay cho phần liên quan đến khoa học và công nghệ.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội. Ảnh: PV

Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hà Nội, bản chất của hoạt động quỹ khoa học và công nghệ là tài trợ, hỗ trợ, thậm chí có thể hỗ trợ lãi suất, trong khi nghiên cứu và đổi mới công nghệ lại có tính rủi ro. Vì vậy, yêu cầu bảo toàn vốn theo cách tiếp cận cũ không còn phù hợp.

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã thay đổi, Hà Nội lựa chọn một mô hình khác. Nghị quyết số 60/2026/NQ-HĐND ngày 15-6-2026 quy định việc thành lập, cơ chế tổ chức, hoạt động và quản lý Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố. Theo đó, UBND thành phố được giao chấm dứt hoạt động của Quỹ theo mô hình cũ, thành lập Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố Hà Nội theo mô hình mới, phù hợp hơn với yêu cầu tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ nghiên cứu, chấp nhận rủi ro trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một đầu mối tài chính cho “chùm 6 nghị quyết”

Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Luật Thủ đô năm 2026, Sở Khoa học và Công nghệ đã tham mưu thành phố xây dựng một chùm 6 nghị quyết, tạo thành hệ thống chính sách tương đối đồng bộ cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

"Chùm 6 nghị quyết" về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Thủ đô.

Đó là Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND về thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển và chuyển giao công nghệ; Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND về ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND về thử nghiệm có kiểm soát; Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND về phát triển khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; Nghị quyết số 59/2026/NQ-HĐND về thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số; Nghị quyết số 60/2026/NQ-HĐND về thành lập, tổ chức, hoạt động và quản lý Quỹ. Các chính sách này đều có cơ chế bố trí kinh phí thực hiện thông qua Quỹ.

Nếu 5 nghị quyết trước tạo ra các chính sách hỗ trợ, ưu đãi, thử nghiệm và phát triển, Nghị quyết 60 tạo ra công cụ tài chính để các chính sách đó có nguồn lực thực hiện. Đây chính là lý do Quỹ được đặt trong tổng thể 6 nghị quyết, thay vì được nhìn như một tổ chức tài chính hoạt động độc lập.

Nghị quyết số 60 xác định Quỹ có nhiệm vụ quản lý, sử dụng nguồn ngân sách thành phố dành cho các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ; đồng thời huy động, tiếp nhận, sử dụng các nguồn lực xã hội hợp pháp.

Theo Đề án được phê duyệt, Quỹ là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách trực thuộc UBND thành phố, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng. Quỹ thực hiện tiếp nhận, quản lý, sử dụng nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác để triển khai các chương trình, đề án, dự án, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội làm việc với Trường Đại học Giao thông vận tải nhằm thúc đẩy triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phát triển Thủ đô. Ảnh: PV

Phạm vi hỗ trợ cũng rộng hơn đáng kể so với mô hình cũ: Từ tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ khoa học và công nghệ đến hỗ trợ hạ tầng, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ, thương mại hóa tài sản trí tuệ, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, thử nghiệm có kiểm soát và đào tạo nghiên cứu sinh.

Điểm mới quan trọng là Quỹ được thiết kế để chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời vẫn phải bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm tra, giám sát cũng như trách nhiệm giải trình.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, cơ chế này giúp giải quyết một điểm nghẽn lâu nay: Kinh phí khoa học, công nghệ không chỉ cần được bố trí mà còn phải sẵn sàng khi có nhiệm vụ cần hỗ trợ. Khi nguồn lực được tập trung tại Quỹ, việc tài trợ, hỗ trợ có thể chủ động hơn, thay vì mỗi nhiệm vụ lại phải thực hiện một vòng xin dự toán, bố trí kinh phí.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với khoa học và công nghệ, lĩnh vực mà nhu cầu nghiên cứu, ý tưởng công nghệ hay cơ hội ứng dụng không phải lúc nào cũng xuất hiện đúng theo chu kỳ lập dự toán ngân sách.

Đề án cũng xác định Quỹ phải hoạt động công khai, minh bạch, hiệu quả, tiết kiệm; gắn với nhu cầu thị trường, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và ưu tiên đặt hàng để giải quyết những vấn đề thực tiễn của thành phố. Quỹ đồng thời hướng tới kết quả đầu ra và sự liên kết giữa Nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp.

Đây cũng là lý do Đề án không xem Quỹ đơn thuần là nơi “giữ tiền” cho khoa học. Mục tiêu được đặt ra là sử dụng ngân sách thành phố và huy động nguồn lực xã hội hợp pháp để tập trung giải quyết những vấn đề khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quan trọng; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh, mức độ tự chủ của kinh tế Thủ đô.

Năm 2026, ngân sách thành phố dự kiến bố trí 300 tỷ đồng từ nguồn kinh phí khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để cấp cho Quỹ thực hiện nhiệm vụ. Trong đó, khoảng 284 tỷ đồng dành cho các nhiệm vụ, dự án và hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bao gồm hỗ trợ nghiên cứu sinh, hỗ trợ thử nghiệm có kiểm soát; khoảng 8 tỷ đồng quản lý các nhiệm vụ và khoảng 5 tỷ đồng cho quản lý, vận hành Quỹ.

Khi chùm 6 nghị quyết của HĐND thành phố cùng hướng tới tháo gỡ những điểm nghẽn khác nhau của hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được kỳ vọng trở thành một kênh đưa nguồn lực đến gần hơn với những ý tưởng, nhiệm vụ và công nghệ có khả năng tạo giá trị, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của Thủ đô.