Sinh con trước 35 tuổi: Lựa chọn không chỉ liên quan tuổi tác

Mốc sinh học và chính sách khuyến sinh

Bộ Y tế khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Ảnh: Mai Khôi

Theo hướng dẫn truyền thông, vận động, giáo dục về dân số mới đây của Bộ Y tế, các cặp vợ chồng được khuyên sinh đủ hai con trước 35 tuổi, đồng thời chủ động lựa chọn thời điểm, số con và khoảng cách sinh phù hợp với tuổi đời, sức khỏe, điều kiện kinh tế và khả năng nuôi dạy con.

Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế. Tổng tỷ suất sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và 1,93 năm 2025. Đây là một trong những lý do chính sách dân số đang chuyển trọng tâm từ vận động sang tạo điều kiện để người dân sinh đủ con.

Mốc 35 tuổi không phải “hạn cuối” của khả năng sinh sản, nhưng có cơ sở sinh học. Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Việt Quang, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản Quốc gia, Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho biết, khả năng có thai của phụ nữ bắt đầu giảm từ khoảng 32 tuổi và giảm nhanh hơn sau 37 tuổi. Cùng với tuổi, số lượng và chất lượng noãn suy giảm, làm tăng nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể và sảy thai.

Những thay đổi này thể hiện rõ trong điều trị hỗ trợ sinh sản. Tỷ lệ trẻ chào đời sau chu kỳ thụ tinh ống nghiệm giảm từ 37,3% ở nhóm 35-37 tuổi xuống 26,6% ở nhóm 38-40 tuổi, 15,2% ở nhóm 41-42 tuổi và 6,7% ở nhóm 43-44 tuổi. Do đó, mốc 35 tuổi chủ yếu giúp người trẻ nhận thức rõ hơn về yếu tố thời gian và chủ động xây dựng kế hoạch sinh nở.

Bác sĩ Nguyễn Việt Quang khuyến nghị, các cặp đôi nên coi sinh con là một phần của kế hoạch cuộc đời. Nếu mong có hai con nhưng chưa có thai, phụ nữ dưới 35 tuổi nên đi khám sau 12 tháng; từ 35-40 tuổi sau 6 tháng và trên 40 tuổi nên khám ngay.

“Sinh đủ hai con trước 35 tuổi” vì thế nên được hiểu trước hết là thông điệp giúp người trẻ chủ động với kế hoạch sinh sản, chứ không phải một chiếc đồng hồ đếm ngược đặt lên vai phụ nữ.

Ở góc độ chính sách, việc khuyến khích sinh đủ hai con cũng đang được cụ thể hóa. Luật Dân số năm 2025 và Nghị định 168/2026/NĐ - CP hướng dẫn thi hành, đưa ra một số chính sách khuyến khích sinh đủ hai con. Cụ thể, từ ngày 1-1-2027, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi thuộc nhóm được hỗ trợ tài chính tối thiểu 2 triệu đồng. Lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng; lao động nam có vợ sinh con thứ hai được nghỉ 10 ngày làm việc. Người có từ hai con đẻ trở lên cũng được bổ sung vào nhóm ưu tiên theo chính sách nhà ở xã hội.

Tại Hà Nội, Kế hoạch số 4831/KH-SYT ngày 25-5-2026 về triển khai Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế trên địa bàn thành phố đến năm 2030 đặt mục tiêu đưa tổng tỷ suất sinh của thành phố đạt mức sinh thay thế vào năm 2030; đồng thời, phấn đấu trên 95% cặp vợ chồng, nam, nữ trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin về kết hôn, sinh con.

Khi mong muốn sinh con gặp "bài toán" cuộc sống

Điều kiện sống ảnh hưởng lớn đến quyết định sinh con của các gia đình trẻ. Ảnh: Mai Khôi

Với chị Nguyễn Minh Anh, 32 tuổi, quê Phú Thọ, hiện sinh sống tại Hà Nội, sinh con thứ hai vẫn nằm trong kế hoạch của hai vợ chồng. Tuy nhiên, sau khi sinh con đầu lòng ở tuổi 30, chị phải lùi kế hoạch này do áp lực tiền nhà, chi phí gửi trẻ và sinh hoạt, trong khi chồng chị cần thêm thời gian để ổn định thu nhập.

Còn với chị Phạm Thị Ngọc, 35 tuổi, quê Hải Phòng, bài toán lại nằm ở việc cân bằng giữa công việc và chăm sóc con. Chị sinh con đầu lòng ở tuổi 29 và con thứ hai ở tuổi 32. Khi cả hai con cùng cần chăm sóc, chỉ một tình huống như con ốm, con đi học cũng có thể khiến vợ chồng phải thay nhau nghỉ làm. Sống xa quê, không có ông bà hỗ trợ, áp lực chăm con và duy trì công việc càng trở nên nặng nề.

Hai gia đình, hai hoàn cảnh khác nhau, nhưng cùng cho thấy một thực tế: Mong muốn sinh đủ hai con không đồng nghĩa với khả năng hiện thực hóa mong muốn đó. Theo nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Giáo dục, Tổng cục Dân số Mai Xuân Phương, muốn người dân sinh đủ hai con, chính sách cần tạo được những điều kiện thiết thực để các gia đình trẻ “nhìn thấy khả năng nuôi con”.

Chi phí nuôi một đứa trẻ kéo dài trong suốt quá trình sinh ra, trưởng thành, từ tiền nhà, tiền gửi trẻ, ăn uống, chăm sóc sức khỏe đến học tập... Với phụ nữ, còn có một “chi phí” khó đong đếm hơn, đó là cơ hội nghề nghiệp. Bên cạnh rào cản kinh tế và công việc, một bộ phận người trẻ cũng có xu hướng đề cao sự độc lập, tự do cá nhân. Khi đó, quyết định sinh con còn liên quan đến chất lượng cuộc sống, sự nghiệp, thời gian dành cho bản thân và những mục tiêu cá nhân. Vì vậy, người trẻ cần một hệ thống hỗ trợ dài hơi, từ việc làm, thu nhập, nhà ở đến dịch vụ chăm sóc trẻ và môi trường làm việc thân thiện với người nuôi con nhỏ.

Chính sách khuyến sinh cũng cần có cơ chế để phụ nữ không có cảm giác phải lựa chọn giữa sinh con và phát triển nghề nghiệp. Sinh con là quyết định của mỗi gia đình, nhưng để duy trì mức sinh bền vững, trách nhiệm ấy cần được chia sẻ bởi người chồng với người vợ, bởi doanh nghiệp với lao động nữ.