Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Tày, Then Pang là nghi lễ đặc sắc, chứa đựng những quan niệm tín ngưỡng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang ý nghĩa đối với người thực hành Then, nghi lễ còn thể hiện ước vọng về cuộc sống bình an, no đủ và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Lễ Then Pang, còn được gọi là “đại pang”, diễn ra trong 3 ngày 2 đêm tại nhà sàn của thầy Then Hoàng Thị Năm, thôn Thi, xã Chiềng Ken. Đây là nghi lễ quan trọng trong quá trình thực hành Then của người Tày, đánh dấu việc người làm Then được cấp sắc nâng bậc để đảm nhận những nghi lễ có yêu cầu cao hơn. Thầy đã có 20 năm thực hành nghi lễ Then, thực hiện lễ cấp sắc nâng bậc sau khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo phong tục. Trong ngày đầu tiên, gia đình tổ chức đón thầy Then chủ lễ, sắp mâm tổ và thực hiện các nghi thức chuẩn bị. Những người tham gia phối hợp sắp đặt lễ vật, hoàn thiện cỗ hoa, chuẩn bị cho hành trình nghi lễ kéo dài suốt 3 ngày 2 đêm.

Lễ Then Pang, còn được gọi là “đại pang”, diễn ra trong 3 ngày 2 đêm tại nhà sàn của thầy Then Hoàng Thị Năm, thôn Thi, xã Chiềng Ken. Đây là nghi lễ quan trọng trong quá trình thực hành Then của người Tày, đánh dấu việc người làm Then được cấp sắc nâng bậc để đảm nhận những nghi lễ có yêu cầu cao hơn. Thầy đã có 20 năm thực hành nghi lễ Then, thực hiện lễ cấp sắc nâng bậc sau khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo phong tục. Trong ngày đầu tiên, gia đình tổ chức đón thầy Then chủ lễ, sắp mâm tổ và thực hiện các nghi thức chuẩn bị. Những người tham gia phối hợp sắp đặt lễ vật, hoàn thiện cỗ hoa, chuẩn bị cho hành trình nghi lễ kéo dài suốt 3 ngày 2 đêm.

Trước khi bước vào các nghi thức chính, buổi chiều ngày đầu tiên, gia đình cùng những người tham gia chuẩn bị cỗ hoa, tiếng Tày gọi là “sạc bóc”. Cỗ hoa được dựng bằng tre, nứa, trang trí nhiều màu sắc, giữ vị trí trung tâm trong không gian hành lễ. Đây là nơi diễn ra phần lớn hoạt động hát Then, múa Then trong suốt lễ cấp sắc.

Trước khi bước vào các nghi thức chính, buổi chiều ngày đầu tiên, gia đình cùng những người tham gia chuẩn bị cỗ hoa, tiếng Tày gọi là “sạc bóc”. Cỗ hoa được dựng bằng tre, nứa, trang trí nhiều màu sắc, giữ vị trí trung tâm trong không gian hành lễ. Đây là nơi diễn ra phần lớn hoạt động hát Then, múa Then trong suốt lễ cấp sắc.

Cỗ hoa được trang trí bằng những hình chim, cá cắt giấy, trứng nhuộm màu, hoa làm từ lõi cây, cùng các sản vật địa phương như măng, củ mài, cây chuối, bí xanh… Mỗi vật phẩm đều góp phần tạo nên không gian nghi lễ, thể hiện quan niệm của người Tày về mối liên hệ giữa con người, thiên nhiên và thế giới tâm linh.

Cỗ hoa được trang trí bằng những hình chim, cá cắt giấy, trứng nhuộm màu, hoa làm từ lõi cây, cùng các sản vật địa phương như măng, củ mài, cây chuối, bí xanh… Mỗi vật phẩm đều góp phần tạo nên không gian nghi lễ, thể hiện quan niệm của người Tày về mối liên hệ giữa con người, thiên nhiên và thế giới tâm linh.

Bên cạnh cỗ hoa, gia chủ chuẩn bị gian thờ riêng để các thầy Then và những người hỗ trợ thực hiện nghi thức cúng lễ.

Bên cạnh cỗ hoa, gia chủ chuẩn bị gian thờ riêng để các thầy Then và những người hỗ trợ thực hiện nghi thức cúng lễ.

Đêm đầu tiên diễn ra nghi thức “tỏn tang”, được giải thích là hát mở đường lên Mường trời. Trong tiếng đàn tính, lời hát Then nối tiếp nhau, tái hiện hành trình từ Mường đất qua những chặng đường trung gian để tới thế giới thần linh. Đây là bước mở đầu quan trọng trước khi thực hiện các nghi thức cấp sắc nâng bậc. Nghi thức được thực hiện bởi thầy then Chu Hồng Phương (xã Văn Bàn).

Đêm đầu tiên diễn ra nghi thức “tỏn tang”, được giải thích là hát mở đường lên Mường trời. Trong tiếng đàn tính, lời hát Then nối tiếp nhau, tái hiện hành trình từ Mường đất qua những chặng đường trung gian để tới thế giới thần linh. Đây là bước mở đầu quan trọng trước khi thực hiện các nghi thức cấp sắc nâng bậc. Nghi thức được thực hiện bởi thầy then Chu Hồng Phương (xã Văn Bàn).

Đêm đầu tiên, trong không gian nhà sàn, các thầy Then cùng những người tham gia thực hiện các điệu múa quanh cỗ hoa. Tiếng đàn tính, lời hát và những chuyển động nhịp nhàng hòa quyện, tạo nên không khí vừa trang nghiêm, vừa sinh động. Cỗ hoa trở thành điểm hội tụ của các hoạt động nghi lễ, gắn kết người thực hành Then với cộng đồng tham dự.

Đêm đầu tiên, trong không gian nhà sàn, các thầy Then cùng những người tham gia thực hiện các điệu múa quanh cỗ hoa. Tiếng đàn tính, lời hát và những chuyển động nhịp nhàng hòa quyện, tạo nên không khí vừa trang nghiêm, vừa sinh động. Cỗ hoa trở thành điểm hội tụ của các hoạt động nghi lễ, gắn kết người thực hành Then với cộng đồng tham dự.

Sau đêm hát mở đường, đến ngày thứ 2, các nghi thức tiếp tục được thực hiện với ý nghĩa xin phép, cầu sự chứng giám của trời đất, tổ tiên và các bậc thần linh. Theo quan niệm của người thực hành Then, việc cấp sắc nâng bậc không chỉ cần sự chuẩn bị của gia chủ mà còn phải có sự chứng kiến của các thầy Then và cộng đồng.

Sau đêm hát mở đường, đến ngày thứ 2, các nghi thức tiếp tục được thực hiện với ý nghĩa xin phép, cầu sự chứng giám của trời đất, tổ tiên và các bậc thần linh. Theo quan niệm của người thực hành Then, việc cấp sắc nâng bậc không chỉ cần sự chuẩn bị của gia chủ mà còn phải có sự chứng kiến của các thầy Then và cộng đồng.

Điểm nhấn của lễ cấp sắc nâng bậc là nghi thức trao mũ tướng. Mẹ Then thực hiện việc đội mũ cho thầy Then Hoàng Thị Năm, đánh dấu sự ghi nhận về cấp bậc trong quá trình thực hành Then. Theo quan niệm truyền thống, sau nghi lễ này, người được cấp sắc có thể đảm nhận những nghi thức Then ở bậc cao hơn. Sau phần cấp mũ, thầy Then được trao một bó đuốc và nhanh chóng mang từ sân trước nhà lên không gian hành lễ. Nghi thức diễn ra trong sự chứng kiến của các thầy Then và những người tham dự, tạo nên khoảnh khắc đặc biệt trong chuỗi hoạt động cấp sắc.

Điểm nhấn của lễ cấp sắc nâng bậc là nghi thức trao mũ tướng. Mẹ Then thực hiện việc đội mũ cho thầy Then Hoàng Thị Năm, đánh dấu sự ghi nhận về cấp bậc trong quá trình thực hành Then. Theo quan niệm truyền thống, sau nghi lễ này, người được cấp sắc có thể đảm nhận những nghi thức Then ở bậc cao hơn. Sau phần cấp mũ, thầy Then được trao một bó đuốc và nhanh chóng mang từ sân trước nhà lên không gian hành lễ. Nghi thức diễn ra trong sự chứng kiến của các thầy Then và những người tham dự, tạo nên khoảnh khắc đặc biệt trong chuỗi hoạt động cấp sắc.

Tiếp nối nghi thức rước đuốc, người được cấp sắc thực hiện động tác chân trần bước qua bó đuốc còn nóng. Những chuyển động mạnh của cơ thể diễn ra trong không khí nghi lễ đặc biệt.

Tiếp nối nghi thức rước đuốc, người được cấp sắc thực hiện động tác chân trần bước qua bó đuốc còn nóng. Những chuyển động mạnh của cơ thể diễn ra trong không khí nghi lễ đặc biệt.

Những người tham gia giúp thầy Then rửa chân, lau mặt và chuẩn bị đồ ăn. Các hoạt động tiếp nối thể hiện sự quan tâm, chăm sóc dành cho người vừa trải qua nghi thức quan trọng. Sau đó, gia đình mời rượu các thầy Then, mẹ Then và những người tham gia hành lễ.

Những người tham gia giúp thầy Then rửa chân, lau mặt và chuẩn bị đồ ăn. Các hoạt động tiếp nối thể hiện sự quan tâm, chăm sóc dành cho người vừa trải qua nghi thức quan trọng. Sau đó, gia đình mời rượu các thầy Then, mẹ Then và những người tham gia hành lễ.

Trong phần nghi lễ tiếp theo, các thầy Then và những người tham gia thực hiện những động tác tượng trưng cho hoạt động sản xuất như cày bừa, lên nương, lên rừng, chăn nuôi. Giữa tiếng đàn tính, lời hát Then và cỗ hoa rực rỡ, những nghi thức được thực hiện nối tiếp nhau đến sáng ngày thứ 3, khép lại hành trình nghi lễ kéo dài 3 ngày 2 đêm, thể hiện quan niệm tín ngưỡng, ước vọng về cuộc sống bình an, mùa màng tốt tươi và sự tiếp nối di sản văn hóa qua nhiều thế hệ.

Hoàng Thu

Nguồn Lào Cai: https://baolaocai.vn/then-pang-hanh-trinh-trao-truyen-di-san-cua-nguoi-tay-post914787.html