Theo dấu chân những người lính đi tìm hài cốt đồng đội - Bài cuối: Những cuộc 'đoàn tụ' đặc biệt

Cuộc “đoàn tụ” đặc biệt của ông Đính và anh trai tại Nghĩa trang liệt sĩ Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: NVCC

Khép lại hơn nửa thế kỷ đợi chờ

Nhiều ngày cuối tháng 4/2026, ông Nguyễn Xuân Đính đến các nghĩa trang tỉnh Quảng Trị, lặng lẽ bước qua từng hàng bia mộ để tìm anh - liệt sĩ Nguyễn Xuân Sính (sinh năm 1951; quê xã Diễn Bình, huyện Diễn Châu, nay là xã Minh Châu, tỉnh Nghệ An), đã nhập ngũ năm 1969 và hy sinh ngày 23/2/1971, khi mới tròn 20 tuổi.

Ký ức cuối cùng gia đình còn lưu giữ là lá thư liệt sĩ Nguyễn Xuân Đính gửi về khi đang tham gia chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh. Trong thư, anh hẹn sẽ về phép sau khi hoàn thành chiến dịch này. Thế nhưng, chưa đầy một tháng sau khi nhận thư, gia đình nhận giấy báo tử với dòng thông tin: hy sinh tại Mặt trận phía Nam.

Suốt nhiều thập kỷ, gia đình lặn lội khắp nơi tìm kiếm. Có thời điểm nhận được thông tin liệt sĩ được an táng tại Nghĩa trang Đồng Na (huyện Đakrông cũ), người thân nhiều lần vào Quảng Trị dò hỏi nhưng vẫn không tìm thấy dấu vết.

Ngày 25/4 vừa qua, sau 2 ngày tiếp tục tìm kiếm tại nhiều nghĩa trang, theo gợi ý của bạn bè, ông Đính đến Nghĩa trang liệt sĩ Hướng Hóa. Khi đi một vòng qua các phần mộ, ông bất ngờ nhìn thấy dòng chữ liệt sĩ Nguyễn Xuân Sính trên bia mộ. “Ngay lúc đó tôi không cầm được nước mắt, ôm lấy bia mộ của anh mà khóc” - ông Đính nhớ lại.

Dù trên bia mộ thông tin nguyên quán là xã Diễn Bích thay vì Diễn Bình, song với sự hỗ trợ của Phòng Người có công (Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị), chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan, gia đình đã xác định được đây chính là phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Xuân Sính. Ngày 15/5/2026, Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị chính thức cấp giấy báo tin phần mộ, khép lại nỗi mong chờ dài đằng đẵng hơn nửa thế kỷ của gia đình ông Đính về liệt sĩ Nguyễn Xuân Sính và hoàn thành tâm nguyện của cha mẹ đã căn dặn lúc sinh thời: “Phải tìm bằng được mộ anh”.

Trả lại tên cho các Anh, đưa các Anh trở về với quê hương, dòng họ là trách nhiệm và cũng là “mệnh lệnh từ trái tim”.

Niềm vui ấy cũng đến với gia đình liệt sĩ Trần Minh Tuyến, quê thôn Duyên Trữ, xã Thụy Duyên (nay là thôn Duyên Nghĩa, xã Nam Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên).

Theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, tháng 8/1970, chàng trai tuổi mười tám lên đường nhập ngũ, chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị rồi anh dũng hy sinh.

Năm 2024, gia đình nhận được thông tin ban đầu về nơi liệt sĩ hy sinh tại khu vực Câu Nhi, xã Hải Chánh (nay là xã Nam Hải Lăng). Quá trình tìm kiếm tiếp tục được các lực lượng chức năng và Ban liên lạc Đoàn công tác chính sách Sư đoàn 308 kiên trì thực hiện.

Một chiếc bi đông nhôm đã biến dạng, trên đó còn khắc dòng chữ “Tuyến” và nhiều di vật kèm theo khác trở thành đầu mối quan trọng. Sau nhiều lần đối chiếu hồ sơ, xác minh thông tin, đầu năm 2026, Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị xác nhận, hài cốt được tìm thấy chính là liệt sĩ Trần Minh Tuyến.

Ngày 29/3, sau hơn nửa thế kỷ nằm lại nơi chiến trường, liệt sĩ Trần Minh Tuyến đã trở về quê hương trong lễ truy điệu và an táng trang nghiêm.

Gia đình cũng quyết định trao lại chiếc bi đông - kỷ vật của liệt sĩ Trần Minh Tuyến cho tỉnh Quảng Trị lưu giữ, phục vụ công tác giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Người lính đã trở về với quê hương, nhưng ký ức về sự hy sinh của anh sẽ còn ở lại với mảnh đất từng thấm đẫm máu xương của bao thế hệ cha anh.

Phía sau mỗi cuộc đoàn tụ

Ít ai biết rằng, phía sau mỗi cuộc đoàn tụ là hành trình âm thầm của rất nhiều con người. Đó là những cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 584 nhiều năm băng rừng, vượt suối tìm đồng đội; là những cựu chiến binh lặng lẽ lần giở ký ức chiến trường để xác định từng vị trí chôn cất; là những người dân địa phương sẵn sàng dẫn đường, cung cấp từng thông tin nhỏ; là cán bộ ngành Nội vụ kiên trì đối chiếu hồ sơ, tiếp nhận và hỗ trợ thân nhân liệt sĩ từ khắp mọi miền đất nước.

Ông Nguyễn Trường An - chuyên viên Phòng Người có công (Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị) cho biết, mỗi năm, đặc biệt vào dịp 27/7, hàng nghìn lượt thân nhân và cựu chiến binh trở về Quảng Trị tìm kiếm thông tin liệt sĩ. Trong số đó, rất nhiều người đã và đang thực hiện hành trình trong hàng chục năm, qua nhiều thế hệ.

Không ít trường hợp chỉ mang theo một mảnh giấy báo tử đã bạc màu, một lá thư cũ hay vài dòng hồi ức của đồng đội. Từng thông tin đều được cán bộ chuyên môn tiếp nhận, đối chiếu với hồ sơ lưu trữ, bản đồ chiến trường, dữ liệu nghĩa trang để mở ra thêm một hy vọng cho các gia đình.

Hiện Quảng Trị có 157 nghĩa trang liệt sĩ, là nơi yên nghỉ của hơn 74.000 phần mộ. Vì vậy, công tác đón tiếp, hướng dẫn và hỗ trợ thân nhân tìm kiếm thông tin luôn được địa phương xác định là một nhiệm vụ đặc biệt, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc.

Quyết tâm trả lại tên cho các Anh

Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Quảng Trị vẫn còn một hành trình rất dài. Theo Đại tá Trương Viết Hải, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị, toàn tỉnh hiện còn hơn 22.600 phần mộ liệt sĩ tại 126 nghĩa trang cần được lấy mẫu sinh phẩm để giám định ADN phục vụ việc xác định danh tính. Theo kế hoạch, việc khai quật, lấy mẫu sẽ hoàn thành trước tháng 4/2027.

Đến ngày 12/7, các lực lượng đã lấy gần 4.000 mẫu, trong đó, 1.788 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y, Bộ Y tế để phục vụ giám định. Song song với đó, tỉnh Quảng Trị cũng được Ban Chỉ đạo quốc gia giao mục tiêu tìm kiếm, quy tập 430 hài cốt liệt sĩ trong giai đoạn hiện nay. Tính đến ngày 13/7, địa phương đã hoàn thành khoảng 30% chỉ tiêu được giao.

Những con số ấy đã phản ánh sự quyết tâm của các lực lượng trong triển khai nhiệm vụ để thỏa niềm hy vọng của những người mẹ, người vợ, người con vẫn đang đau đáu chờ ngày biết chính xác nơi người thân mình yên nghỉ.

Dẫu vậy, trong thâm tâm Đại tá Trương Viết Hải vẫn còn những trăn trở, bởi lẽ, còn quá nhiều liệt sĩ chưa được trả lại tên tuổi. “Chúng tôi vẫn thường nói với nhau rằng, mình còn mang món nợ ân tình với các Anh hùng liệt sĩ. Trả lại tên cho các Anh, đưa các Anh trở về với quê hương, dòng họ là trách nhiệm và cũng là “mệnh lệnh từ trái tim””.

Để thực hiện điều đó, ngoài ứng dụng khoa học công nghệ và giám định ADN, điều quan trọng nhất vẫn là sự chung tay của toàn xã hội. Mỗi thông tin do người dân, cựu chiến binh cung cấp, dù chỉ là một ký ức rất nhỏ về chiến trường năm xưa đều có thể trở thành chìa khóa mở ra một cuộc đoàn tụ sau hàng chục năm khắc khoải đợi chờ.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình tri ân vẫn chưa có điểm dừng. Trên mảnh đất Quảng Trị - nơi từng hứng chịu biết bao mất mát, những người lính Đội Quy tập 584, các cán bộ ngành nội vụ, lực lượng quân sự và chính quyền địa phương… vẫn ngày ngày lặng lẽ đi tìm đồng đội. Mỗi phần mộ được xác định danh tính, mỗi hài cốt được trở về với gia đình không chỉ làm vơi đi nỗi đau của thân nhân, mà còn góp phần làm sáng ngời thêm đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cao đẹp từ bao đời nay của dân tộc Việt Nam.