Theo dõi thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán - Những vấn đề đặt ra trong bối cảnh mới. Bài 2: Kiến nghị kiểm toán: Chuyển lên tỉnh hay giao về xã?
Khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị kiểm toán đặt ra yêu cầu mới: Phải xác định được cơ quan, đơn vị tiếp tục thực hiện kiến nghị đã ban hành, nhất là những kiến nghị liên quan đến cấp huyện đã kết thúc hoạt động. Theo đó, kiến nghị được chuyển lên cấp tỉnh hay chuyển về cấp xã, hoặc cần chuyển sang đầu mối nào đang là mối quan tâm của nhiều đơn vị kiểm toán.

KTNN và các đơn vị liên quan phải theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và xác định rõ trách nhiệm đối với từng kiến nghị chưa hoàn thành, kiên trì theo đuổi đến cùng việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Ảnh: QUỲNH ANH
Làm rõ cơ quan đầu mối để thuận lợi cho việc đôn đốc
Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Trưởng phòng, Kiểm toán nhà nước (KTNN) khu vực VII - nêu rõ, khó khăn không chỉ là thay đổi tên đơn vị hoặc địa chỉ gửi văn bản đôn đốc. Vấn đề cần giải quyết là cơ quan nào tiếp nhận nhiệm vụ; cơ quan nào có thẩm quyền quyết định biện pháp xử lý; tổ chức, cá nhân nào có nghĩa vụ thực hiện; ai giữ hồ sơ và ai chịu trách nhiệm báo cáo kết quả. Nếu các mối quan hệ này chưa được làm rõ, việc đôn đốc có thể kéo dài dù kiến nghị kiểm toán đã xác định rõ nội dung phải xử lý.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, trước khi chuyển đổi mô hình, một kiến nghị có thể được giao Ủy ban nhân dân (UBND) cấp huyện chỉ đạo các phòng chuyên môn, đơn vị dự toán và chủ đầu tư thực hiện. Khi cấp huyện kết thúc hoạt động, những nhiệm vụ này có thể được chuyển cho cơ quan cấp tỉnh, đơn vị cấp xã hoặc tổ chức được giao tiếp nhận dự án, tài sản. Vì vậy, quan hệ giữa đơn vị cũ và đơn vị mới không phải lúc nào cũng là một đơn vị chuyển sang một đơn vị.
Khó khăn phát sinh được các đơn vị KTNN khu vực chỉ ra nếu báo cáo kiểm toán chỉ xác định trách nhiệm ở cấp tổng hợp, trong khi quyết định bàn giao lại phân chia theo lĩnh vực hoặc nhóm tài sản. Một kiến nghị có thể cần nhiều đơn vị cùng tham gia, nhưng chưa xác định được cơ quan chủ trì và phần việc của từng đơn vị. Nếu gửi toàn bộ kiến nghị cho một xã mới chỉ vì xã đó tiếp nhận trụ sở huyện cũ, có thể giao vượt phạm vi trách nhiệm; nếu gửi chung cho nhiều đơn vị, lại dễ xuất hiện tình trạng cùng chờ cơ quan khác xử lý.
Đối với kiến nghị liên quan nhiều xã mới, còn có vướng mắc về cách phân định giá trị phải xử lý. Không thể mặc nhiên phân chia số tiền kiến nghị theo dân số, diện tích hoặc số xã hình thành sau sắp xếp. Việc phân chia cần bám vào khoản thu, khoản chi, dự án, tài sản và nghĩa vụ cụ thể; trường hợp chưa đủ căn cứ thì phải tiếp tục đối chiếu, trình cơ quan có thẩm quyền xác định.
Đối với dự án hoặc tài sản nằm trên địa bàn nhiều xã, địa giới hành chính cũng không đủ để xác định đơn vị chủ trì. Cần làm rõ quyết định chuyển giao dự án, cơ quan quản lý tài sản, nguồn vốn và thẩm quyền phê duyệt. Nếu thiếu sự chỉ đạo thống nhất ở cấp tỉnh, các đơn vị có thể thống nhất về sự cần thiết phải thực hiện nhưng chưa thống nhất được ai đứng ra giải quyết.
Qua kiểm tra năm 2026 tại 3 địa phương thuộc địa bàn kiểm toán của đơn vị, còn khoảng 463 tỷ đồng kiến nghị liên quan UBND cấp huyện cũ chưa được làm rõ đầu mối tiếp nhận, theo dõi và thực hiện. Hơn nữa, cán bộ phụ trách theo dõi kiến nghị thay đổi, trong khi hồ sơ các niên độ cũ phân tán. Việc chuyển giao thiếu danh mục kiến nghị, bằng chứng thực hiện và lịch sử xử lý làm báo cáo tiến độ thiếu liên tục, khó đối chiếu số liệu.
KTNN khu vực VI
Phần lớn kiến nghị chưa thực hiện liên quan đến đơn vị được kiểm toán
Tình hình thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của 4 tỉnh, thành phố Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, TP. Huế và các đơn vị được kiểm toán tại các cuộc kiểm toán do KTNN khu vực II chủ trì cho thấy, trong số các kiến nghị chưa thực hiện, nguyên nhân chủ yếu thuộc đơn vị được kiểm toán, đơn vị kiểm tra, đối chiếu, tổ chức, cá nhân có liên quan chiếm 65%; nguyên nhân do bên thứ ba chiếm 6,4% và nguyên nhân khác chiếm 28,6%.
Qua rà soát, KTNN khu vực II nhận thấy một số khó khăn, vướng mắc nổi lên do sau khi hợp nhất thành tỉnh Quảng Trị, đơn vị phải theo dõi kiến nghị của 2 hệ thống báo cáo kiểm toán cũ (Quảng Bình và Quảng Trị cũ), với nhiều đơn vị thực hiện đã thay đổi tên gọi, đầu mối; cơ quan tổng hợp của tỉnh mới chưa nắm hết hồ sơ của tỉnh cũ. Mặt khác, tại các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị và TP. Huế, do thay đổi tổ chức và địa giới hành chính, cơ quan chuyên môn cấp huyện, ban quản lý dự án, hội đồng bồi thường bị giải thể hoặc sáp nhập; nguồn thu, nhiệm vụ chi, số dư và tài sản được chuyển giao nhưng một số trường hợp chưa xác định rõ chủ thể tiếp nhận nghĩa vụ thực hiện kiến nghị kiểm toán.
Cũng theo KTNN khu vực II, quá trình sáp nhập, bàn giao giữa các Ban Quản lý dự án chuyên ngành và dự án cấp huyện cũ diễn ra qua nhiều thời kỳ dẫn đến hồ sơ, tài liệu, chứng từ gốc bị thất lạc hoặc bàn giao không đầy đủ, khiến Ban Quản lý dự án mới tiếp quản không có căn cứ làm thủ tục thanh quyết toán hay thu hồi.
Tương tự, với KTNN khu vực IV, khó khăn lớn nhất trong theo dõi thực hiện kiến nghị là số liệu bị chia tách theo đơn vị cũ, theo 2 luồng theo dõi và theo 2 nguồn dữ liệu, trong khi chủ thể thực hiện và đầu mối tổng hợp đều thay đổi; số lượng đơn vị đầu mối rất lớn với 168 phường xã, rất nhiều sở, ngành và đơn vị sự nghiệp…
KTNN khu vực V nêu rõ, qua rà soát, một số kiến nghị kiểm toán chưa hoàn thành vẫn ghi tên cơ quan, đơn vị trước sáp nhập, trong khi địa phương chưa xác định rõ đơn vị tiếp nhận và tiếp tục thực hiện. Do đó, khi KTNN khu vực V đề nghị báo cáo kết quả, có kiến nghị chưa có đầu mối trả lời, chưa có đơn vị cung cấp tài liệu chứng minh hoặc giải trình nguyên nhân chưa thực hiện. Khó khăn này ảnh hưởng trực tiếp đến công tác tổng hợp báo cáo.
Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, ông Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, không nên xác định chủ thể tiếp nhận chỉ dựa vào nơi đặt trụ sở của đơn vị cũ, địa bàn phát sinh sai sót hoặc cơ quan đang giữ hồ sơ. Cần xem xét đồng thời nội dung kiến nghị, quyết định tổ chức lại, việc chuyển giao chức năng, nhiệm vụ, tài chính, tài sản, dự án và thẩm quyền xử lý tại thời điểm thực hiện. Đối với từng hồ sơ cụ thể, các căn cứ này phải được đối chiếu trước khi kết luận về trách nhiệm kế thừa.
Việc xác định đúng cơ quan tiếp nhận và trách nhiệm kế thừa sau sắp xếp tổ chức bộ máy là điều kiện quan trọng để tháo gỡ những vướng mắc trong thực hiện kiến nghị kiểm toán. Tuy nhiên, chuyển giao được đầu mối mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng hơn là phải bảo đảm các kiến nghị tiếp tục được xử lý thực chất, không bị gián đoạn bởi những thay đổi về tổ chức bộ máy, địa giới hành chính. Điều này đặt ra yêu cầu đối với KTNN và các đơn vị liên quan phải tăng cường phối hợp, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và xác định rõ trách nhiệm đối với từng kiến nghị chưa hoàn thành, kiên trì theo đuổi đến cùng việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Báo Kiểm toán sẽ tiếp tục thông tin về vấn đề bài viết tiếp theo.

